Στις 8 Νοέμβρη του 1936, καθώς μαινόταν ο Εμφύλιος Πόλεμος στην Ισπανία, οι στρατιές του Φράνκο επιτέθηκαν εναντίον της Μαδρίτης. Ήταν μια σύγκρουση ανάμεσα σ' έναν καλά εξοπλισμένο στρατό, που υποστηριζόταν από τα φασιστικά Γερμανικά και Ιταλικά βομβαρδιστικά, και μια πενιχρά εξοπλισμένη μάζα εργατών και εργατριών που υπερασπίζονταν την πόλη. Από τις 16 Νοέμβρη και μετά, οι εργατογειτονιές της Μαδρίτης βομβαρδίζονταν μέρα-νύχτα από Γερμανικά αεροπλάνα (που είχαν εντολή να μην χτυπήσουν την πλούσια συνοικία της Σαλαμάνκα). Μέσα σε τρεις νύχτες σκοτώθηκαν από τις βόμβες πάνω από 1000 άνθρωποι.
Η επίθεση του Φράνκο αποκρούστηκε από τις Δημοκρατικές δυνάμεις. Όμως, αυτά τα καλά νέα τα επισκίασε η είδηση μιας μεγάλης απώλειας. Ο Μπουοναβεντούρα Ντουρούτι σκοτώθηκε στη μάχη στις 20 Νοέμβρη. Ήταν ένας θρύλος για το αναρχικό κίνημα της Ισπανίας κι όχι μόνο. Όταν είχε καταφτάσει στην πολιορκημένη Μαδρίτη, επικεφαλής μιας φάλαγγας τεσσάρων χιλιάδων μαχητών από το μέτωπο της Αραγκόν, η φήμη και το κύρος του απλωνόταν σε ολόκληρη την εργατική τάξη της Ισπανίας. Η σωρός του μεταφέρθηκε στη Βαρκελώνη και εκτέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα μέχρι την επόμενη μέρα. Η κηδεία του εξελίχθηκε σε ένα συλλαλητήριο πάνω από 500.000 ανθρώπων.
Ο Ντουρούτι γεννήθηκε το 1896 στη Λεόν, μια ορεινή περιοχή στην κεντρική βόρεια Ισπανία. Παράτησε το σχολείο στα 14 του χρόνια και πήγε να εργαστεί ως μαθητευόμενος μηχανικός στον σιδηρόδρομο. Το 1917 η σοσιαλιστική εργατική ομοσπονδία UGT μαζί με την αναρχοσυνδικαλιστική CΝΤ κήρυξαν απεργία των εργατών σιδηρόδρομων του βορρά. Η κτηνώδης και αιματηρή καταστολή της από τον στρατό άφησε ένα βαθύ και διαρκή αντίκτυπο πάνω του. Ο Ντουρούτι ήταν μέλος της UGT, αλλά διαγράφτηκε από αυτήν γιατί ήταν πολύ ριζοσπαστικός για τα γούστα της συντηρητικής ηγεσίας της. Έγινε μέλος της CNΤ το 1919. Τότε οργανώθηκε η Γενική Απεργία στην Καταλονία που κράτησε 44 μέρες και κέρδισε για πρώτη φορά το οχτάωρο. Ακολούθησε η αστική αντεπίθεση. Ο Ντουρούτι συνελήφθη το 1919, απέδρασε, κατέφυγε στην Γαλλία όπου ήρθε σε επαφή με τις ομάδες των αναρχικών εκεί. Θα επιστρέψει οριστικά στη Βαρκελώνη το 1931, όπου και εντάσσεται αμέσως στη FAI (Αναρχική Ομοσπονδία Ιβηρικής).
Η Ισπανία έμπαινε σε μια επαναστατική περίοδο. Το 1931 μια επανάσταση ανέτρεψε τη δικτατορία του Πρίμο ντε Ριβέρα και τη μοναρχία. Η Ισπανική Δημοκρατία ξεκίνησε με τις μεγαλύτερες υποσχέσεις στους εργάτες και τους φτωχούς αγρότες για να τις διαψεύσει τη μια μετά την άλλη. Η δεξιά δυνάμωνε και κοιτούσε όλο και περισσότερο στον φασισμό του Χίτλερ και του Μουσολίνι για «λύσεις».
Τον Οκτώβρη του 1934 το ακροδεξιό κόμμα CEDA μπήκε στην κυβέρνηση. Στις Αστούριας, οι εργάτες ξεσηκώθηκαν κάτω από την σημαία της Εργατικής Συμμαχίας, ενός μετώπου που συσπείρωνε αναρχικούς, σοσιαλιστές και κομμουνιστές εργάτες. Η «Κομμούνα των Αστούριας» πνίγηκε στο αίμα, αλλά άφησε πίσω της την κληρονομιά της κοινής επαναστατικής πάλης των εργατών. Κι όταν τον Φλεβάρη του 1936 το Λαϊκό Μέτωπο κέρδισε τις εκλογές, αυτή η δυναμική ξεδιπλώθηκε σε γιγάντια κλίμακα. Ένα τεράστιο κύμα απεργιών, καταλήψεων γης, διαδηλώσεων και συγκρούσεων με τους φασίστες σάρωσε όλη τη χώρα.
Στις 17 Ιούλη ξεκίνησε το φασιστικό πραξικόπημα με επικεφαλής τον στρατηγό Φράνκο. Οι στρατηγοί και η άρχουσα τάξη που τους υποστήριζε περίμεναν μια εύκολη επικράτηση. Άλλωστε, η κυβέρνηση του Λαϊκού Μετώπου δεν είχε κάνει τίποτα για να αντιμετωπίσει το πραξικόπημα που οι πάντες στην Ισπανία γνώριζαν ότι ετοιμαζόταν. Ήταν η εργατική τάξη με τον ξεσηκωμό της που τους χάλασε τα σχέδια.
Οδοφράγματα
Στη Βαρκελώνη, η στρατιωτική ανταρσία ξέσπασε στις 19 Ιούλη. Ο Ντουρούτι, που δεν είχε ακόμα αναρρώσει από μια εγχείρηση, ακούγοντας για την ανταρσία έφυγε αμέσως από το νοσοκομείο και ενώθηκε με τους εργάτες στα οδοφράγματα. Κατά τη διάρκεια της νύχτας της 19ης Ιούλη, αναρχικοί της CNT/FAI με επικεφαλής τον Ντουρούτι μαζί με μέλη της επαναστατικής οργάνωσης POUM που επηρεαζόταν από τις ιδέες του Τρότσκι, απαλλοτρίωσαν τουφέκια και δυναμίτες, άρπαξαν όσο οχήματα μπόρεσαν να βρουν και κατέλαβαν τον στρατώνα Αταρανθάρας. Το βράδυ της 20ης Ιούλη, η στρατιωτική ανταρσία στη Βαρκελώνη είχε συντριβεί εντελώς.
Την επόμενη μέρα η Βαρκελώνη βρισκόταν στα χέρια των εργατών. Οι ένοπλες εργατικές πολιτοφυλακές κυριαρχούσαν στους δρόμους και τις γειτονιές. Οι εργατικές επιτροπές έβαζαν υπό τον έλεγχό τους τα εργοστάσια, τα γραφεία, τα καταστήματα, τις συγκοινωνίες, ακόμα και τα θέατρα, τους κινηματογράφους και τα ξενοδοχεία. Οργάνωσαν μια «Αντιφασιστική Επιτροπή Πολιτοφυλακής», που αποτελείτο από αντιπροσώπους της CΝΤ, της FΑΙ, της UGT, του ΡΟUΜ και μερικών Δημοκρατικών ομάδων. Η επιτροπή αυτή ήταν η αληθινή «κυβέρνηση» της Βαρκελώνης και, στην πραγματικότητα, ολόκληρης της Καταλονίας. Μια βδομάδα αργότερα, η επιτροπή ανέθεσε στον Ντουρούτι να οργανώσει μια αντιφασιστική πολιτοφυλακή, η οποία έγινε γνωστή ως «Ταξιαρχία Ντουρούτι».
Στις 23 Ιούλη, δύο ταξιαρχίες έφυγαν από την Βαρκελώνη για να απελευθερώσουν τη Θαραγόθα, στο μέτωπο της Αραγκόν. Ο Ντουρούτι έφυγε πρώτος για εκεί, επικεφαλής μιας φάλαγγας χιλιάδων μαχητών και μαχητριών που έγινε θρυλική. Η Θαραγόθα δεν καταλήφθηκε. Η Αραγκόν, όμως, απελευθερώθηκε από τους πολιτοφύλακες της CNT-FAI και των άλλων εργατικών οργανώσεων, αλλά και από το ξεσηκωμό των ακτημόνων αγροτών που συγκρότησαν εκατοντάδες κολλεκτίβες κατάσχοντας τη γη των γαιοκτημόνων. Ήταν η πρώτη -κι από τις ελάχιστες- στρατιωτικές νίκες για το στρατόπεδο των Δημοκρατικών στον εμφύλιο που θα κρατούσε τρία χρόνια.
Η επανάσταση και ο πόλεμος ενάντια στο φασισμό πήγαιναν χέρι-χέρι. Ο Ντουρούτι έκφραζε αυτό που αισθάνονταν εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες κι εργάτριες σε όλη την Ισπανία -κι όχι μόνο αναρχικοί ή μέλη της CNT- σε αυτό τον διάλογο με τον Βαν Πάασεν, ανταποκριτή της εφημερίδας Τορόντο Τάιμς:
«-Ώστε θα προχωρήσετε την επανάσταση; Ο Λάργκο Καμπαγιέρο και ο Ινταλέσιο Πριέτο [δυο ηγέτες των Σοσιαλιστών] λένε ότι το Λαϊκό Μέτωπο σκοπεύει μόνο να σώσει τη Δημοκρατία και να αποκαταστήσει τη δημοκρατική τάξη.
-Αυτή μπορεί να είναι η άποψη των δυο κυρίων. Εμείς παλεύουμε για την επανάσταση. (…) Δεν μας τρομάζει η ιδέα να παραλάβουμε μια χώρα γεμάτη ερείπια. Πάντοτε σε τρώγλες ζούσαμε άλλωστε, θα αντέξουμε για λίγο καιρό ακόμη. Μην ξεχνάτε όμως, ότι οι εργάτες ξέρουμε και να χτίζουμε. Εμείς φτιάξαμε όλα τα παλάτια και τα μέγαρα, εδώ, στην Αμερική και παντού και θα τα ξαναφτιάξουμε ακόμα πιο όμορφα. Γιατί εμείς θα κληρονομήσουμε τη Γη, μην έχετε καμία αμφιβολία για αυτό. Η αστική τάξη μπορεί να γκρεμίσει τον κόσμο της, πριν αποχωρήσει από το προσκήνιο της ιστορίας. Εμείς κουβαλάμε έναν καινούριο κόσμο, εδώ, στις καρδιές μας. Κι ο κόσμος αυτός μεγαλώνει κάθε στιγμή. Μεγαλώνει και τούτη τη στιγμή ακόμα που σας μιλάω».
Άρνηση
Όμως, το ζήτημα κάθε άλλο παρά είχε λυθεί. Η ένοπλη αντεπανάσταση του Φράνκο έπρεπε να χτυπηθεί από μια νέα εξουσία -την εργατική εξουσία- και για να νικήσει αυτή η εξουσία έπρεπε να οργανωθεί σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας. Για την CNT/FAI μια τέτοια θέση ήταν κάτι περισσότερο από ανάθεμα: κάθε εξουσία και κάθε πολιτική ήταν το ίδιο διεφθαρμένη και δικτατορική. Έτσι, η συνειδητή άρνηση της ηγεσίας της CNT να συγκεντρώσει τα διαφορετικά όργανα εργατικού ελέγχου, όπως τις επιτροπές και τις κολεκτίβες, σε μια γροθιά για την κατάληψη της κεντρικής εξουσίας, άφηνε τη ζυγαριά της υπό διαμόρφωση δυαδικής εξουσίας να γέρνει προς την πλευρά της άρχουσας τάξης. Μην έχοντας να προτείνει εναλλακτική πρόταση στο αστικό κράτος, η ηγεσία της CNT κατέληξε να συμμετέχει –όσο παράδοξο και να φαίνεται για αναρχική οργάνωση– στις ίδιες τις κυβερνήσεις που στήριζαν αυτό το κράτος: πρώτα στη Χώρα των Βάσκων μαζί με μικροαστούς εθνικιστές, μετά στην Καταλονία και τον Νοέμβρη 1936 στην ίδια την κεντρική Δημοκρατική κυβέρνηση.
Στις αρχές Σεπτέμβρη ο Λάργκο Καμπαγιέρο είχε γίνει πρωθυπουργός. Ο Καμπαγιέρο ήταν ο ηγέτης της αριστερής πτέρυγας του Σοσιαλιστικού Κόμματος και οι οπαδοί του τον αποκαλούσαν «Ισπανό Λένιν». Στην πραγματικότητα, η κυβέρνηση, παρόλη την αριστερή σύνθεσή της και έχοντας την πλήρη στήριξη του Κομμουνιστικού Κόμματος, έγινε το κέντρο της ανασυγκρότησης του αστικού κράτους που έβαλε στόχο να διαλύσει συστηματικά τους θεσμούς εργατικού ελέγχου που είχε γεννήσει η επανάσταση του Ιούλη.
Ο Ντουρούτι έχασε τη ζωή του στη μάχη της Μαδρίτης όταν αυτή η διαδικασία βρισκόταν ακόμα στα πρώτα της βήματα. Λίγους μήνες μετά, στις 3 Μάη 1937, οι Ασάλτος (ένα σώμα χωροφυλακής) υπό τις διαταγές ενός στελέχους του Κομμουνιστικού Κόμματος προσπάθησαν να καταλάβουν το κτίριο της Τηλεφωνικής Εταιρείας στην Βαρκελώνη, που από τον Ιούλη του 1936 βρισκόταν κάτω από τον έλεγχο μιας κοινής επιτροπής των CNT-UGT.
Σαν απάντηση στην πρόκληση οι εργατογειτονιές της πόλης ξεσηκώθηκαν και παντού υψώθηκαν εκατοντάδες οδοφράγματα. Όμως, για άλλη μια φορά η ηγεσία της CNT έβαλε φρένο. Το αποτέλεσμα ήταν ένα κύμα διώξεων ενάντια στους επαναστάτες, τόσο του POUM αλλά και των αγωνιστών της CNT που αντιτάχτηκαν στον συμβιβασμό. Όμως, δεν είναι τυχαίο ότι το ρεύμα της αντίστασης στο συμβιβασμό, πήρε το όνομα «Φίλοι του Ντουρούτι».

