Στις 16 Ιούνη συμπληρώνονται τρία χρόνια από τότε που έφυγε από κοντά μας ο Δημήτρης Λιβιεράτος, ο ιστορικός του εργατικού κινήματος. Μας έχει αφήσει κληρονομιά ένα πολύπτυχο συγγραφικό έργο στο οποίο δεσπόζει η τετράτομη Ιστορία των Κοινωνικών Αγώνων στην Ελλάδα από το 1918 μέχρι και το 1936. Ωστόσο, ο Μίμης δεν ήταν απλά ένας ιστορικός και συγγραφέας. Στρατευμένος στην πάλη για την επανάσταση και τον σοσιαλισμό από τα νεανικά του χρόνια διέθεσε απλόχερα τις γνώσεις και τις εμπειρίες του για να εξοπλιστούν νεότεροι και παλιότεροι αγωνιστές και αγωνίστριες με ιδέες για να φτάσουμε στη νίκη. Από τη δεκαετία του ’90 μέχρι το τέλος της ζωής του είναι «αμέτρητες» οι φορές που μίλησε σε συζητήσεις στο φεστιβάλ Μαρξισμός και σε άλλες εκδηλώσεις του ΣΕΚ, σε άρθρα και συνεντεύξεις στην Εργατική Αλληλεγγύη και στο περιοδικό Σοσιαλισμός από τα Κάτω. Εδώ σταχυολογούμε κάποιες από αυτές τις συμβολές.
Τον Δεκέμβρη του 2011 μιλώντας στο μονοήμερο του ΣΕΚ στην Αθήνα με τίτλο «Μπορούν οι εργάτες να κυβερνήσουν» ο Δ. Λιβιεράτος τόνιζε:
«Είναι μια παράδοση που κρύβεται. Η ελληνική ιστορία έχει πολλές εκρήξεις λαϊκές, εργατικές, αγροτικές και δουλειά δικιά μας είναι να τις βγάλουμε στην επιφάνεια. Εκείνη την εποχή έγινε αυτό που λέμε επανάσταση. Η βδομάδα ήταν ώρα, ο μήνας γινόταν μέρα, τόσο γρήγορα πηγαίναν τα πράγματα. Η επανάσταση ξυπνά συνειδήσεις. Δεν είναι η επίθεση στα χειμερινά ανάκτορα. Γίνεται σε κάθε χώρα και σε κάθε τόπο διαφορετικά. Το ίδιο ισχύει και σήμερα. Όταν ανεβαίνει το επίπεδο του λαού, των εργατών, των χωρικών να ξέρουμε τι θα τους πούμε. Να μη μείνουν σε αμηχανία, να τους πούμε πώς καταλαμβάνεται η εξουσία. Εκπαιδευόμαστε εδώ για να μπορεί ο καθένας να επέμβει».
Λίγα χρόνια έγραφε στο αφιέρωμα του περιοδικού Σοσιαλισμός από τα Κάτω «Μάης 1936 από την κρίση στην εξέγερση» (Σακ νο116):
«8, 9, 10 Μαΐου 1936, στην πραγματικότητα η εργατική τάξη κατέχει την εξουσία στη Θεσσαλονίκη. Η Κεντρική Απεργιακή Επιτροπή που έχουν εκλέξει οι κλαδικές Απεργιακές Επιτροπές μπορεί να καθορίσει τη συνέχεια της οργάνωσης της νέας Εξουσίας. Όμως, δεν προχώρησε αφού δεν υπήρχε πολιτική ηγεσία. Σαν έτοιμοι από καιρό εργάτες και εργάτριες ξεσηκώνονται. Μια καινούρια γενιά εργατικής τάξης ενισχυμένη στο Μεσοπόλεμο παρά τη συνεχή τρομοκρατία προχωρά στην ανατροπή. Αυτοί είναι που ύστερα από το τετραετές διάλειμμα της δικτατορίας του Μεταξά, θα οδηγούσαν το καινούριο Κίνημα Αντίστασης ’41-’44 στην συγκρότηση ολόκληρου κράτους αρχίζοντας από τα βουνά της χώρας. Μπορούμε να θεωρήσουμε το Μάη του ’36 στη Θεσσαλονίκη σαν την αρχή μιας νέας επαναστατικής εποχής για τη χώρα μας».
Ο Δ. Λιβιεράτος μίλησε πιο λεπτομερειακά για τη συγκρότηση του κράτους της Αντίστασης και την «επαναστατική εποχή» στον Μαρξισμό 2015, στη συζήτηση με τίτλο «70 χρόνια από την τελευταία μάχη του Άρη Βελουχιώτη»:
«Όταν το Φεβρουάριο του 1945 υπογράψανε την παράδοση των όπλων, δεν ήταν των όπλων μόνο, παραδώσανε ένα ολόκληρο κράτος. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση, η Ελεύθερη Ελλάδα που γεννήθηκε επάνω, άνοιγε μια προοπτική. Τεράστια προοπτική. Συνδυαζόμενη με την εργατική εξουσία που είχε αρχίσει να υπάρχει στις πόλεις, δηλαδή μέσω των συνεταιρισμών, των συνδικάτων, των Λαϊκών Επιτροπών που υπήρχαν στις γειτονιές, ήταν ένας απόλυτος συνδυασμός που καθόριζε και ποιο θα ήταν το καθεστώς της Ελλάδας μετά την απελευθέρωση.
Η ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος, όπως ίσως ξέρετε από άλλες ομιλίες, είχε κάνει ήδη τους συμβιβασμούς της με την κυβέρνηση του εξωτερικού και στο τέλος καταλήξανε στο Εθνικό Συμβούλιο του Λιβάνου, μια παρωδία συνδιάσκεψης, την οποία αποδέχτηκε και η Αριστερά και μπήκανε με έξι υπουργούς και υφυπουργούς στην κυβέρνηση Παπανδρέου που οργανώθηκε στο εξωτερικό για να παραλάβουν την Ελλάδα.
Θανατερή περίπτωση βέβαια, την οποία η άκρα Αριστερά τότε, οι τροτσκιστές και άλλοι, καταδικάσαμε και μάλιστα με ένα άρθρο στην Κόκκινη Σημαία «Η προδοσία του Λιβάνου» από τον Ιούνη του 1944. Για αυτό υπέστη και τις διώξεις από τους σταλινικούς, πολλοί σκοτωθήκανε, πολλοί δεν ζήσανε, δεν είδανε το τέλος του πολέμου. Αλλά ήταν πάρα πολύ λίγοι για να αλλάξουνε την πορεία των πραγμάτων».
Ιουλιανά
Ο Δημήτρης Λιβιεράτος μας έχει αφήσει ένα συγκλονιστικό χρονικό για την άλλη μεγάλη στιγμή της εργατικής τάξης και της νεολαίας, τα Ιουλιανά του 1965 (περιλαμβάνεται στη σχετική έκδοση του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου). Στον Μαρξισμό 2013 ο Μίμης μίλησε για τη δολοφονία του βουλευτή της Αριστεράς Γρηγόρη Λαμπράκη τον Μάη του 1963, το έγκλημα που γκρέμισε τον Καραμανλή και άνοιξε τον δρόμο για την έκρηξη του 1965:
«Ο Λαμπράκης ήταν μια ιδιαίτερη περίπτωση, παλιός αθλητής και βαλκανιονίκης, γνωστός και φιλάνθρωπος γιατρός στον Πειραιά. Μπήκε στην πολιτική συνεργαζόμενος με την ΕΔΑ, χωρίς όμως να ενταχθεί. Τον γνώρισα προσωπικά και ήταν ηφαιστειώδης άνθρωπος. Ηγήθηκε στις πρώτες πορείες ειρήνης, μπορούσε να εμπνεύσει και να ενθουσιάσει πολύ κόσμο.
Έγιναν πολλά εγκλήματα στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο αλλά το έγκλημα με το Λαμπράκη ήταν το μόνο που αποκαλύφθηκε. Είχαν ήδη ετοιμάσει να δημοσιεύσουν στις εφημερίδες ότι τσακώθηκαν μεταξύ τους οι αριστεροί και κάποιος βάρεσε τον Λαμπράκη και πέθανε. Έκπληκτη η Ελλάδα -και το εξωτερικό- βλέπουν ότι από έναν αληταρά που πουλάει σκόρδα στο Μοδιάνο της Θεσσαλονίκης, φτάνουμε στον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, τον Κόλλια, που είναι συνδεδεμένος με τα ανάκτορα. Και ενδιάμεσα περνάμε από χωροφύλακες, το μοίραρχο Καπελώνη, το στρατηγό Μήτσου για να φτάσουμε στο παλάτι από όπου δόθηκε η εντολή.
Δεν ήταν τυχαίο ότι τον σκότωσαν. Ήταν ένας λαϊκός ηγέτης, μη πειθαρχημένος ούτε στο Κομμουνιστικό Κόμμα, ούτε στην ΕΔΑ. Ήταν απρόβλεπτος. Δεν ήταν το πρώτο έγκλημα. Από τη δολοφονία του Πολκ το 1948 ως τον Παναγούλη στη Μεταπολίτευση, περνώντας από τον Πέτρουλα το '65 οι μηχανισμοί δεν σταμάτησαν να λειτουργούν έτσι. Και η Ελλάδα δεν είναι η εξαίρεση. Όλα τα καπιταλιστικά κράτη χρησιμοποιούν τέτοιες μεθόδους στις μυστικές υπηρεσίες. Αυτά θα λυθούν όταν νικήσει ο σοσιαλισμός. Όταν επικράτησε η Ρώσικη Επανάσταση, το πρώτο πράγμα που έκαναν ο Τρότσκι και ο Λένιν ήταν να βγάλουν στη δημοσιότητα τα αρχεία των υπουργείων Εξωτερικών και Αστυνομίας, προκαλώντας τη λύσσα όλων των καπιταλιστικών κρατών κατά της επανάστασης στη Ρωσία».
Τον Απρίλη του 2017, λίγες βδομάδες πριν τον Μαρξισμό 2017 ο Δημήτρης Λιβιεράτος εξηγούσε σε μια συνέντευξή του στην Εργατική Αλληλεγγύη:
«Πολλά χρόνια έρχομαι στο Μαρξισμό, κάθε χρόνο, ελπίζω και φέτος να μπορώ να έρθω, είναι πάντα ζωογόνος. Η αντιμετώπιση με ένα κοινό ζωντανό, που θα σε ρωτήσει, θα αντιμετωπίσει τη δική σου εισήγηση, είναι κάτι που δίνει ζωή. Η πραγματική συμβολή του τετραήμερου είναι ότι συνδυάζει όχι μόνο το φιλοσοφικό ή το ιστορικό μέρος του μαρξισμού αλλά και των γεγονότων που έγιναν σε αυτή τη χώρα και όλο τον κόσμο, να τα συζητήσουμε και να τα αναπτύξουμε με το δικό μας τρόπο. Εγώ βέβαια ασχολούμαι περισσότερο με την ιστορία, αλλά κάθε χρόνο η εμπειρία αυτή με βοηθάει στη δουλειά μου να δω προς τα που προχωράμε».
Στη σημασία αυτού του φεστιβάλ επανήλθε σε συνέντευξή του ένα χρόνο πριν τον θάνατό του:
«Ο καπιταλισμός βρίσκεται σε διάλυση, σε παρακμή, αλλά δυστυχώς και το κίνημα το δικό μας δεν είναι ακόμα σε κατάσταση να πάρει τα πράγματα στα χέρια του. Χιλιάδες κόσμος έχει περάσει από το Μαρξισμό. Μπορεί να μην οργανώθηκε, αλλά ξέρει, έχει ακούσει. Το ΣΕΚ κρατάει τον ρόλο του. Η εφημερίδα κάθε βδομάδα, οι πυρήνες, οι συζητήσεις, η δράση. Το ΣΕΚ πρέπει να προετοιμαστεί, να είναι έτοιμο για μεγαλύτερη ανάπτυξη που θα είναι ξαφνική, μαζί με την ανάπτυξη του κινήματος. Και έχει γίνει στο παρελθόν. Το ’40 το ΚΚ ήταν διαλυμένο. Και μέσα σ’ ένα χρόνο έμπαινε στην διεκδίκηση της εξουσίας. Αυτόν τον ρόλο παίζει και ο Μαρξισμός. Εκπαιδεύει τα μέλη τον κόσμο για να ‘υποδεχτεί’ το μεγάλο κύμα».