Όταν ο Τραμπ καυχιόταν πως είναι “ο Πρόεδρος που σταματάει πολέμους” σίγουρα δεν εννοούσε τον ταπεινωτικό τρόπο με τον οποίο προσπαθεί να συνθηκολογήσει με το Ιράν παραδεχόμενος σιωπηρά την εκκωφαντική του ήττα. Ίσως, αν είχε ζητήσει ένα ιδιαίτερο μάθημα ιστορίας από τον μακαρίτη Ήντεν, να είχε γλιτώσει το φιάσκο.

Ο Άντονι Ήντεν ήταν πρωθυπουργός της Μ. Βρετανίας όταν το 1956 μαζί με τον Γάλλο ομόλογό του Γκι Μολέ κατάφερναν την πιο παταγώδη αποτυχία του αγγλο-γαλλικού ιμπεριαλισμού απέναντι σε μια πρώην αποικία τους, την Αίγυπτο, με επίκεντρο την πολύτιμη διώρυγα του Σουέζ.

Επικεφαλής της εξουσίας στην Αίγυπτο από το 1954 ήταν ο Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ, ένας στρατιωτικός, ήρωας του αραβο-ισραηλινού πολέμου του 1948, με μια έως τότε αντιφατική πορεία απέναντι και στις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις αλλά και στο εργατικό κίνημα της Αιγύπτου. Παζάρια με τις ΗΠΑ και φυλακές για τους κομμουνιστές από τη μία, “αραβικός σοσιαλισμός” και στήριξη στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο της Αλγερίας από την άλλη.

Όμως, όταν τον Ιούλη του 1956 οι ΗΠΑ αποφάσισαν να αποσύρουν τη χρηματοδότησή τους για τη δημιουργία του φράγματος του Ασουάν, ο Νάσερ έσπευσε να ανακοινώσει μπροστά σε μια λαοθάλασσα την εθνικοποίηση της διώρυγας του Σουέζ. Για τους Αγγλογάλλους ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι.

Σε μια μυστική συνάντηση στις Σέβρες, Βρετανοί, Γάλλοι και Ισραηλινοί αξιωματούχοι κατέστρωσαν το σχέδιό τους: μια ισραηλινή επίθεση στη Χερσόνησο του Σινά θα προκαλούσε ένα τελεσίγραφο, με το οποίο τόσο ο ισραηλινός όσο και ο αιγυπτιακός στρατός θα καλούνταν να αποσυρθούν από την περιοχή της διώρυγας. Βέβαιοι πως ο Νάσερ δεν θα αποδεχόταν τέτοιους όρους -την εγκατάλειψη της χερσονήσου και της διώρυγας -οι Βρετανοί και οι Γάλλοι θα βομβάρδιζαν αιγυπτιακές πόλεις και θα αποβίβαζαν στρατεύματα στο Πορτ Σαΐντ, ώστε να ελέγξουν την είσοδο της διώρυγας.

Οι Ισραηλινοί θα ανταμείβονταν απλόχερα. Η Γάλλοι τους προμήθευαν ήδη με όπλα ενώ στις Σέβρες συμφωνήθηκε και η παροχή πυρηνικής τεχνολογίας και ουρανίου για έναν μελλοντικό πυρηνικό αντιδραστήρα στη Ντιμόνα.

Στις 29 Οκτωβρίου οι ισραηλινές δυνάμεις εισέβαλαν στη χερσόνησο. Κι ενώ ο αιγυπτιακός στρατός ξεκινούσε να αντιμετωπίσει τους εισβολείς, η Βρετανία και η Γαλλία απαίτησαν την κατάπαυση του πυρός. Η επίθεση των Ισραηλινών αιφνιδίασε την αιγυπτιακή στρατιωτική ηγεσία. Ο Νάσερ πίστευε ότι θα κατευθύνονταν αρχικά προς την Αλεξάνδρεια. Η φρουρά στο Σινά είχε περιοριστεί σε 30.000 άνδρες, εκ των οποίων μόλις 10.000 ήταν μάχιμοι στρατιώτες πρώτης γραμμής ενώ μεγάλο μέρος του άφθονου σοβιετικού οπλισμού δεν είχε ακόμη καταστεί επιχειρησιακά έτοιμο. Παρά τις δυσκολίες οι αιγυπτιακές μονάδες στο Σινά πολέμησαν γενναία, ενώ οι Ισραηλινοί αλεξιπτωτιστές που αποβιβάστηκαν στο πέρασμα Μίτλα υπέστησαν σημαντικές απώλειες.

Βόμβες

Όταν όμως μπήκαν και οι αγγλογαλλικές δυνάμεις στην επίθεση, η πλάστιγγα έγειρε αποφασιστικά ενάντια στους Αιγύπτιους. Πριν καλά καλά νυχτώσει στις 31 Οκτώβρη, οι πρώτες βρετανικές βόμβες έπεφταν στο Κάιρο και μέσα σε λίγες ώρες κατέστρεφαν την αιγυπτιακή αεροπορία. Έξι μέρες αργότερα, βρετανικά στρατεύματα αποβιβάζονταν στο Πορτ Σαΐντ, στην είσοδο της Διώρυγας, ενώ οι Γάλλοι καταλάμβαναν το Πορτ Φουάντ, στην απέναντι όχθη.

Το πλάνο των τριών συμμάχων φάνταζε καλοσχεδιασμένο και η έκβασή του βέβαιη. Ο αιφνιδιασμός και η στρατιωτική υπεροχή θα τους έδινε τον έλεγχο της περιοχής, η ήδη ασθενής οικονομία της Αιγύπτου θα στραγγαλιζόταν ασφυκτικά γρήγορα και η εχθρική στον Νάσερ αριστοκρατία μαζί με απογοητευμένους στρατιωτικούς θα τον ανέτρεπαν άμεσα ανοίγοντας τον δρόμο για ένα φιλικότερο καθεστώς.

Λογάριαζαν όμως χωρίς τον ξενοδόχο. Η εργατική τάξη και οι αγρότες της Αιγύπτου όχι απλά δεν στοιχήθηκαν πίσω από τους δουλικούς των Αγγλογάλλων αλλά έτρεξαν να προμηθευτούν τα περίπου εκατοντάδες χιλιάδες τουφέκια και μικρότερα όπλα που έξυπνα αποφάσισε να μοιράσει με φορτηγά ο Νάσερ βλέποντας την αποτυχία του στρατού. Το σχέδιο των Σεβρών δεν θα άντεχε για πολύ απέναντι στον μαζικό ανταρτοπόλεμο που ετοιμαζόταν και οδηγούσε ήδη σε απώλειες στις γειτονιές του Πορτ Σαΐντ.

Στις Επιτροπές Λαϊκής Αντίστασης που δημιουργήθηκαν οι κομμουνιστές έπαιζαν καθοριστικό ρόλο τόσο στην ταχύρρυθμη στρατιωτική εκπαίδευση των νέων σε εργοστάσια και πανεπιστήμια όσο και στην οργάνωση των δικτύων της αντίστασης στις γειτονιές. Οι κομμουνιστές που ο Νάσερ αναγκαζόταν να αποφυλακίσει πήγαιναν απευθείας στα εργοστάσια για να οργανώσουν πολιτοφυλακές.

Συγχρόνως οι εισβολείς θα αντιμετώπιζαν ένα νέο μέτωπο. Ένα μαζικό αντιιμπεριαλιστικό κίνημα συμπαράστασης ξέσπασε πρώτα στο Ιράκ και γρήγορα, με τη βοήθεια της αστυνομικής καταστολής, μετατράπηκε σε ένα γενικευμένο κίνημα κατά της φιλικής στους Βρετανούς ιρακινής κυβέρνησης. Μαζικές διαδηλώσεις και συγκρούσεις ξέσπασαν σε Βαγδάτη, Βασόρα, Νατζάφ, Μοσούλη και αλλού. Η κυβέρνηση κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αλλά οι διαδηλώσεις συνεχίζονταν με αμείωτη ένταση. Ο κίνδυνος να χάσουν οι Άγγλοι τον έλεγχο και στο Ιράκ και τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου του -όπως και συνέβη μετά από δύο χρόνια- γινόταν πλέον αισθητός.

Το αντιπολεμικό κίνημα όμως θα έφθανε σύντομα και στο εσωτερικό. Στο Λονδίνο στις 4 Νοέμβρη δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές πλημμύριζαν την πλατεία Τραφάλγκαρ φωνάζοντας «όχι πόλεμος» και «κάτω ο Ήντεν». Ναυτεργάτες μοίραζαν μαζικά προκηρύξεις που καλούσαν σε απεργιακή δράση απέναντι στον πόλεμο ενώ καθοδόν προς τον πρωθυπουργικό οίκο στη Ντάουνινγκ Στριτ η διαδήλωση κατέληξε σε μαζικές βίαιες συγκρούσεις με την αστυνομία. Ήταν η μεγαλύτερη διαδήλωση της μεταπολεμικής εποχής, ενώ αντιπολεμικές διαδηλώσεις θα ξέσπαγαν και σε άλλες μικρότερες εργατουπόλεις.

Αποτυχία

Συνάμα, η προσπάθεια της Βρετανίας και της Γαλλίας να διατηρήσουν τον έλεγχό τους σε τμήματα της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής που έως τότε ήταν τσιφλίκια τους σήμαινε πως η εισβολή είχε οργανωθεί χωρίς το πράσινο φως από τους Αμερικανούς. Μια αμφισβήτηση της ηγεμονίας τους που ο Αϊζενχάουερ, τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, θα ήταν διατεθειμένος να καταπιεί αν είχαν τουλάχιστον πετύχει σύντομα τους στρατιωτικούς τους στόχους. Η αποσταθεροποίηση όμως που μπορούσε να προκαλέσει η αποτυχία τους σε όλη τη Μέση Ανατολή, τινάζοντας στον αέρα την προσπάθεια για μια αντισοβιετική συμμαχία στην περιοχή, οδήγησε τις ΗΠΑ να προτείνουν στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ένα ψήφισμα που καταδίκαζε την εισβολή, και ζητούσε άμεση κατάπαυση του πυρός και αποχώρηση των στρατευμάτων, από κοινού μάλιστα με την ΕΣΣΔ.  

Μπροστά στη μαζική αντίσταση, την κατακόρυφη πτώση της Στερλίνας και σε όλα αυτά τα μέτωπα μαζί, Αγγλία και Γαλλία αναγκάστηκαν στις 7 Νοέμβρη να σταματήσουν τις επιθέσεις και να αποχωρήσουν τελείως από την περιοχή της διώρυγας πριν το τέλος του μήνα. Ο αντίκτυπος αυτής της ήττας ήταν τεράστιος. Μέσα στα επόμενα χρόνια οι δύο μεγάλες δυνάμεις θα αποχωρούσαν από δεκάδες πρώην αποικίες τους κάτω από την αντίσταση αντιαποικιακών κινημάτων για τα οποία ο Νάσερ θα παρέμενε σύμβολο.

Τα νέα καθεστώτα προχώρησαν σε εθνικοποιήσεις και αναδιανομή γης βελτιώνοντας τη ζωή των απλών ανθρώπων. Όμως ο έλεγχος παρέμεινε στα χέρια μιας ελίτ γραφειοκρατών και στρατιωτικών που υπεράσπιζε τα συμφέροντά της όποτε οι εργάτες και οι αγρότες διεκδικούσαν περισσότερα, ενώ η αριστερά κατέληξε να γίνει ουρά των καθεστώτων. Προσανατολισμένη στις συμμαχίες με την ΕΣΣΔ προτίμησε τα παζάρια με τις νέες άρχουσες τάξεις από την προοπτική των εργατικών αγώνων και της επαναστατικής ανατροπής, καταλήγοντας ανίκανη να αντισταθεί στη νεοφιλελεύθερη στροφή της δεκαετίας τους '70.

Σήμερα, εβδομήντα χρόνια μετά, η ιμπεριαλιστική δύναμη που βρίσκεται σε κρίση είναι οι ΗΠΑ. Η ισοπέδωση της Γάζας και η γενοκτονία από το αγριεμένο τους μαντρόσκυλο όχι απλά δεν λειτούργησαν ενισχυτικά μετά τις ήττες των προηγούμενων δεκαετιών σε Ιράκ και Αφγανιστάν, αλλά οδήγησαν τον Τραμπ να πιστέψει ότι ο πόλεμος στο Ιράν θα ήταν μια εύκολη ιστορία.

“Στρατιωτική υπεροχή”, “στραγγαλισμός της οικονομίας”, “εσωτερικοί εχθροί” και “λαϊκή εξέγερση ενάντια στους μουλάδες”, τα ίδια λάθη Παντελάκη μου... Τίποτα δεν λειτούργησε με βάση το σχέδιο. Χτυπημένες αμερικάνικες βάσεις στις γειτονικές χώρες και στρατιωτική αποτυχία στο Ιράν παρά τις σφοδρές αεροπορικές επιδρομές. Απειλή παγκόσμιας οικονομικής κρίσης από το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ και μονομερείς αποφάσεις των ΗΠΑ με Κίνα και Ρωσία να στραβοκοιτάζουν. Μαζικά αντιπολεμικά κινήματα από τη Νέα Υόρκη ως το Λονδίνο, και συγχρόνως στο Ιράν τα κινήματα που ένα προηγούμενο διάστημα πάλευαν ενάντια στο καθεστώς ήξεραν πολύ καλά πως οι αμερικάνικες βόμβες δεν θα τους απελευθέρωναν από τους Χομεΐνήδες ακόμα κι όταν αυτές τους πετύχαιναν.

Η φλόγα της παλαιστινιακής αντίστασης που δεν λέει να σβήσει συνεχίζει να βάζει φωτιές στους ιμπεριαλιστές και η ήττα στο Ιράν μπορεί να ανοίξει την πόρτα για τους από κάτω να τους ξεφορτωθούν μαζί με τις δικές τους καταπιεστικές άρχουσες τάξεις.