Διεθνή
Αφγανιστάν: Παραμύθια μιας “Χρυσής Εποχής”

Φωτό: Laurence Brun/Rapho

Υπήρξε μια χρυσή εποχή για τις γυναίκες στο Αφγανιστάν; Είναι διαδεδομένη μια άποψη που αναπαράγεται σε διάφορες εκδοχές η οποία υποστηρίζει ότι ναι, υπήρξε μια τέτοια εποχή, «πριν». Δηλαδή πριν εμφανιστούν οι ισλαμιστές μοτζαχεντίν που βύθισαν τη χώρα και πρώτα απ’ όλα τις γυναίκες στο θεοκρατικό σκοτάδι. Στο διαδίκτυο συναντάμε συχνά, φωτογραφίες που υποτίθεται αναδεικνύουν αυτή την αντίθεση. Η πιο γνωστή έχει απαθανατίσει τρεις χαμογελαστές κοπέλες που κάνουν τη βόλτα τους φορώντας μίνι φούστες και συνοδεύεται από φωτογραφίες του «μετά» με γυναίκες σκεπασμένες με την μπούργκα. 

Η φωτογραφία, όπως και άλλες, είναι γνήσια. Όμως, η χρήση της είναι παραπλανητική και βασίζεται σε εκούσια ή ακούσια παραχάραξη της ιστορίας του Αφγανιστάν. 

Πράγματι, στις αρχές της δεκαετίας του ’70 κυκλοφορούσαν γυναίκες ντυμένες «δυτικά» στην Καμπούλ, την πρωτεύουσα του Αφγανιστάν. Η συγκεκριμένη φωτογραφία για παράδειγμα έχει ληφθεί το 1972 σε δρόμο ενός ευκατάστατου βορεινού προαστείου της Καμπούλ όπου ήταν συγκεντρωμένα μοντέρνα σούπερ-μαρκετ, τράπεζες και ξενοδοχεία. 

Ο Άλεξ Σαμς από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια σε ένα άρθρο του γραμμένο τον Σεπτέμβρη του 2017, επισήμαινε και πολύ σωστά:

«Η ιδέα ότι οι αυτές οι φωτογραφίες αποκαλύπτουν μια εποχή όπου ‘οι γυναίκες ήταν ελεύθερες’ τείνουν να ταυτίζουν την ‘γυναικεία ελευθερία’ με τις μίνι φούστες. Πρόκειται για το ίδιο, έστω αντεστραμμένο, κριτήριο που επιστρατεύουν όσοι μετράνε την ελευθερία των γυναικών με βάση πόσο καλυμμένες είναι. 

Αντί η ελευθερία των γυναικών να ορίζεται με όρους κοινωνικών, πολιτικών και οικονομικών δικαιωμάτων, όπως ο αλφαβητισμός, πρόσβαση σε υπηρεσίες Υγείας κλπ, και οι δυο θέσεις ανάγουν την ‘ελευθερία’ στην έκταση του δέρματος που εκτίθεται ή κρύβεται.

Πράγματι, κάποιοι άνθρωποι στο Αφγανιστάν ζούσαν όπως δείχνουν οι φωτογραφίες. Όμως, αποτελούσαν ένα μικροσκοπικό ποσοστό του πληθυσμού, το οποίο αποτελούσε η μεσαία τάξη της Καμπούλ. Αυτή η μεσαία τάξη απολάμβανε την υποστήριξη και την προστασία ενός βασιλιά που είχε δημιουργήσει μια φούσκα ευημερίας στην πρωτεύουσα, ενώ η υπόλοιπη χώρα ζούσε σε τρομερή φτώχεια».  

Το 1979, στο τέλος αυτής της λεγόμενης «χρυσής εποχής» (τίτλος άρθρου των Νιου Γιορκ Τάιμς), μόνο το 18% όλων των Αφγανών ήταν εγγράμματοι. Το μέσο προσδόκιμο ζωής ήταν τα 40 χρόνια, δηλαδή πιθανόν ο μισός πληθυσμός πέθαινε πριν φτάσει καν αυτή την ηλικία. 

Η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν αγρότες και βοσκοί. Επιβίωναν στα όρια της πείνας ενώ οι Χαν, οι μεγάλοι γαιοκτήμονες, ζούσαν στις επαύλεις τους, με τις ένοπλες φρουρές τους που επέβαλαν κάθε λογής αυθαιρεσία και βαρβαρότητα στους χωρικούς. Οι γυναίκες δούλευαν στα χωράφια, δεν ήταν κλεισμένες στο σπίτι, και ήταν καταπιεσμένες. 

Εισβολή

Όλα αυτά ήταν ψιλά γράμματα βέβαια για τους προπαγανδιστές του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» όταν το 2001 ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός και οι σύμμαχοί του του ΝΑΤΟ εισέβαλαν στο Αφγανιστάν. Λίγες βδομάδες μετά την χερσαία εισβολή η Λόρα Μπους, σύζυγος του προέδρου, μίλησε στη θέση του στο βδομαδιάτικο ραδιοφωνικό μήνυμα για να πει ότι ο πόλεμος γίνεται για την «απελευθέρωση και την αξιοπρέπεια των γυναικών». Και τα περιοδικά και οι εφημερίδες άρχισαν να γεμίζουν με φωτογραφίες Αφγανών γυναικών με την μπούργκα και άλλες της «χρυσής εποχής». 

Τα χρόνια περνούσαν, η κατοχή γινόταν πιο βάρβαρη, η κατάσταση του πληθυσμού γενικά και των γυναικών συγκεκριμένα γινόταν χειρότερη και το καλοκαίρι του 2017 ο πρόεδρος, πλέον, Τραμπ αποφάσισε να στείλει ενισχύσεις στο Αφγανιστάν γιατί η αντίσταση των νέο-ταλιμπάν φούντωνε. Αρχικά δίσταζε, γιατί προεκλογικά είχε υποσχεθεί αποχώρηση από το Αφγανιστάν. Όμως, την πλάστιγγα την έγειρε ο Χ. Ρ. Μακμάστερ, πρώην στρατηγός και πλέον σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του προέδρου. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Ουάσιγκτον Ποστ, του έδειξε τη γνωστή φωτογραφία του 1972 για να τον πείσει ότι το Αφγανιστάν μπορεί να γυρίσει στην «χρυσή εποχή» για τα δικαιώματα των γυναικών. Απύθμενη υποκρισία: ο Τραμπ, ο πιο χτηνώδης σεξιστής πρόεδρος στην ιστορία των ΗΠΑ, «συγκινήθηκε» για τα δικαιώματα των γυναικών του Αφγανιστάν.