Διεθνή
Ελλάδα-Τουρκία: «Καλωδιωμένος» ανταγωνισμός

Φωτό: Το Βήμα

Ιστορικά, η βασική αποστολή των καλωδίων είναι η μεταφορά ενέργειας και πληροφοριών. 

Αυτό όμως δεν ισχύει για το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου. Η δική του βασική αποστολή είναι η προώθηση των «εθνικών θέσεων» σε σχέση με τις ελληνοτουρκικές διαφορές. 

Το καλώδιο μπορεί κάποτε να ποντιστεί πραγματικά. Και δεν αποκλείεται κάποια στιγμή στο μέλλον να μεταφέρει πραγματικά ηλεκτρική ενέργεια και να συνδέσει με αυτόν τον τρόπο το ηλεκτρικό δίκτυο της Κυπριακής Δημοκρατίας με το δίκτυο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αλλά ο βασικός στόχος των ερευνών του γαλλικού VB Abeille Marengo δεν είναι η χαρτογράφηση του βυθού αλλά η όξυνση της αντιπαράθεσης με την Τουρκία.

Το χρονοδιάγραμμα της υλοποίησης του έργου προβλέπει ότι η διασύνδεση θα έχει ολοκληρωθεί ως το 2031. Η χαρτογράφηση του βυθού έχει, υποτίθεται, ολοκληρωθεί κατά το 60%, το καλώδιο έχει ήδη αρχίσει να κατασκευάζεται και έχει ήδη επιλεγεί ο ανάδοχος που θα κατασκευάσει τους τερματικούς σταθμούς στην Κύπρο και την Κρήτη. Με βάση τους αρχικούς του σχεδιασμούς ο «Ευρασιατικός Διασυνδετήριος Αγωγός» –όπως ονομαζόταν αρχικά– θα συνέδεε όχι μόνο την Κύπρο με την Κρήτη αλλά και την Κύπρο με το Ισραήλ και την Κρήτη με την Στερεά Ελλάδα. Οι σχετικές συμφωνίες ανάμεσα στις τρεις χώρες υπογράφτηκαν τον Μάρτιο του 2021 στην Κύπρο. Το τι ακριβώς θα ισχύσει από όλα αυτά, όμως, είναι αβέβαιο.

Είναι αβέβαιο πρώτα απ’ όλα από τεχνική άποψη. Ο αγωγός, αν και όταν ολοκληρωθεί θα έχει σπάσει δυο παγκόσμια ρεκόρ: το μεγαλύτερου υποθαλάσσιου αγωγού στον κόσμο. Και του βαθύτερου αγωγού στον κόσμο. Το έργο, όμως, είναι αβέβαιο και από οικονομική άποψη: ο αγωγός θα στοιχίσει, με βάση τους πρωταρχικούς υπολογισμούς του 2018, πάνω από 3,5 δις ευρώ. Ο προϋπολογισμός του τμήματος Κύπρου-Κρήτης από μόνος του πλησιάζει τα 2 δις, από τα οποία το ένα τρίτο μόνο θα έρθει από την Ευρωπαϊκή Ένωση. 

Ένας πρόσθετος παράγοντας αβεβαιότητας είναι η συμμετοχή του Ισραήλ στο έργο. Και για το Ισραήλ, όπως και για την Ελλάδα και την Κύπρο, η σημασία του έργου είναι κύρια γεωστρατηγική. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, με τη γενοκτονία στη Γάζα και την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν, έχουν κάνει όμως την εκμετάλλευση πλέον πολύ αβέβαιη. Η διεθνής κοινή γνώμη έχει στραφεί μαζικά ενάντια στο Ισραήλ.

ΑΟΖ

Η μεγαλύτερη «δυσκολία» όμως είναι η διαμάχη ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία γύρω από τις ΑΟΖ, τα χωρικά ύδατα, την υφαλοκρηπίδα και τον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου. Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι το καλώδιο διασχίζει μόνο την ελληνική και ελληνοκυπριακή ΑΟΖ –όπως έχει αυτή προσυμφωνηθεί όχι μόνο ανάμεσα στις ίδιες αλλά και με την Αίγυπτο και το Ισραήλ. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι «κόβει» την τουρκική ΑΟΖ, όπως αυτή έχει συμφωνηθεί με την υπογραφή του Τουρκολυβικού Μνημονίου. 

Θεωρητικά η διαφωνία περιστρέφεται γύρω από τον ρόλο των νησιών στον καθορισμό της ΑΟΖ της κάθε χώρας. Η Ελλάδα –μια χώρα με εκατοντάδες μικρά και μεγάλα νησιά– υποστηρίζει ότι τα νησιά δικαιούνται ΑΟΖ με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που δικαιούνται και οι ηπειρωτικές περιοχές. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι δεν δικαιούνται τίποτα πέρα από τα χωρικά τους ύδατα. Τα σύνορα της τουρκικής ΑΟΖ, σύμφωνα με το τουρκολυβικό μνημόνιο, περνάνε «ξυστά» κάτω από την Κρήτη –το τέταρτο μεγαλύτερο νησί της Μεσογείου. Η ελληνική NAVTEX για την έξοδο του Abeille Marengo στα διεθνή ύδατα στηρίζεται (και στηρίζει στην πραγματικότητα) την ελληνική εκδοχή. Η τουρκική «αντί» NAVTEX (που η Ελλάδα έτρεξε να χαρακτηρίσει παράνομη) την τουρκική εκδοχή. 

Το πρόβλημα είναι ότι το διεθνές δίκαιο δεν απαιτεί καμιά άδεια από την «κυρίαρχη χώρα» για την πόντιση καλωδίων στον βυθό της ΑΟΖ της. «Η πόντιση καλωδίου δεν δημιουργεί ούτε ακυρώνει κυριαρχικά δικαιώματα σε ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδα και αυτός είναι ο λόγος που είναι ελεύθερη σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο» λέει χαρακτηριστικά σε μια συνέντευξή του στο Έθνος ο Σωτήρης Ρούσσος, καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου. Ο θόρυβος γύρω από τις NAVTEX και την γαλλική «ρηματική διακοίνωση» προς την Τουρκία δεν είναι απλά και μόνο ψυχροπολεμικός. Είναι και γελοίος. 

Η Κύπρος απέχει εκατοντάδες μίλια από την Κρήτη. Και δεκάδες μόνο από την Τουρκία. Φυσιολογικά, αν δεν υπήρχε όλο αυτό το πλέγμα των ανταγωνισμών, το ηλεκτρικό της δίκτυο θα συνδεόταν με το δίκτυο της Τουρκίας. Ο καπιταλισμός, όμως, δεν έχει καμιά σχέση ούτε με τη λογική, ούτε με τον ορθολογισμό. Αλλά έχει πολύ στενή σχέση με τον ανταγωνισμό, τον πόλεμο και την καταστροφή.