Περιβάλλον
Ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί: Το φυσικό αέριο ως “στρατηγικό εμπόρευμα”

10/10, Βρυξέλλες, Συλλαλητήριο για το κλίμα

Η ενέργεια είναι αυτό που ο πολιτικός οικονομολόγος Σάιμον Μπρόμλεϊ έχει αποκαλέσει «στρατηγικό εμπόρευμα». Με άλλα λόγια, ένα κράτος που ελέγχει την πρόσβαση σε αυτό έχει εξουσία σε άλλα κράτη. Ο Μπρόμλεϊ σκεφτόταν κυρίως το πετρέλαιο, αλλά αυτές τις μέρες το φυσικό αέριο είναι προφανώς ένα στρατηγικό εμπόρευμα. Η τιμή του αυξάνεται ραγδαία - πιο εντυπωσιακά στην Ευρώπη, όπου έχει γίνει πενταπλάσια τους τελευταίους μήνες με αποτέλεσμα την οξεία πίεση πάνω στις εταιρείες ενέργειας και τους καταναλωτές που υποφέρουν στη Βρετανία. Αλλά το πρόβλημα είναι παγκόσμιο. 

Η ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας από την ύφεση της πανδημίας έχει σαν αποτέλεσμα η προσφορά να μην προλαβαίνει την ζήτηση. Μακροπρόθεσμα, η ασιατική ζήτηση φυσικού αερίου αυξήθηκε κατά 50 % την τελευταία δεκαετία. Αυτό οφείλεται στα διστακτικά βήματα της κινεζικής κυβέρνησης να περιορίσει την εξάρτηση της οικονομίας από τον άνθρακα. Οι λιγνιτικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής παράγουν το 70% της ηλεκτρικής ενέργειας της Κίνας.

Η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα ευάλωτη λόγω της αυξανόμενης εξάρτησής της από το εισαγόμενο αέριο. Η Βρετανία, καθώς τα δικά της αποθέματα ενέργειας μειώνονται, αποτελεί μέρος αυτής της εξάρτησης αλλά η απορρύθμιση της αγοράς ενέργειας στο εσωτερικό της την έχει κάνει ακόμη πιο ευάλωτη.

Η στήλη Alphaville των Financial Times εξηγεί ότι η απορρύθμιση οδήγησε «προς τα κάτω τις τιμές καταναλωτή σε σχέση με το κόστος χονδρικής, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου. Πολλοί από τους νέους παρόχους έτρεξαν χαρούμενοι να κερδίσουν μερίδιο αγοράς χτυπώντας τους ανταγωνιστές τους μέσα από την προσφορά συμβολαίων χαμηλότερου κόστους στους καταναλωτές. Πολλές από αυτές τις χαμηλού προϋπολογισμού επιχειρήσεις δεν είχαν καν δική τους υποδομή.

Αντί να εξασφαλίζουν αποθέματα μέσω μακροπρόθεσμων συμβάσεων, πολλές εταιρείες ενέργειας βασίστηκαν για το φυσικό τους αέριο στην τρέχουσα αγορά, στην τιμή που είναι επικρατέστερη τη στιγμή που θα συμφωνηθεί. Έτσι η απότομη άνοδος της τρέχουσας τιμής οδήγησε πολλές βρετανικές εταιρείες ενέργειας να πέσουν σαν τραπουλόχαρτα τους τελευταίους μήνες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επίσης αγόραζε φυσικό αέριο με τον ίδιο τρόπο τα τελευταία χρόνια.

Εάν η Ευρώπη έχει αποδυναμωθεί από την έκρηξη της τιμής του φυσικού αερίου, η Ρωσία, ο κύριος προμηθευτής των χωρών της, ενισχύεται. Οι τιμές αυξήθηκαν κατακόρυφα την περασμένη εβδομάδα για να μειωθούν στη συνέχεια όταν ο πρόεδρος Πούτιν δήλωσε ότι η Ρωσία θα μπορούσε να βοηθήσει στη βελτίωση του εφοδιασμού φυσικού αερίου στην Ευρώπη.

Οι ειδικοί διαφωνούν σχετικά με το αν η Ρωσία έχει στη διάθεσή της το φυσικό αέριο που απαιτείται. Αλλά αν το έχει, αυτό θα έρθει με το σχετικό αντίτιμο. Ο πρέσβης του Πούτιν στις Βρυξέλλες κάλεσε την ΕΕ να σταματήσει να αντιμετωπίζει τη Ρωσία ως «αντίπαλο». Άλλοι Ρώσοι αξιωματούχοι αφήνουν να εννοηθεί ότι η βοήθειά τους θα ερχόταν πιο γρήγορα εάν οι ρυθμιστικές αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκριναν γρήγορα τον αγωγό Nord Stream 2 για την αποστολή ρωσικού φυσικού αερίου προς τα δυτικά. Ο νέος αγωγός παρακάμπτει την Ουκρανία, όπου ο Πούτιν διεξάγει ένα πόλεμο χαμηλής έντασης για σχεδόν μια δεκαετία.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν καταγγείλει τον Nord Stream 2 ως μια συνθηκολόγηση με τον Πούτιν, αν και ο Τζο Μπάιντεν πρόσφατα απέσυρε την αντίθεσή του, σε μια προσπάθεια να γλυκάνει τις σχέσεις με την ΕΕ. Οι ΗΠΑ, ο μεγαλύτερος παραγωγός φυσικού αερίου στον κόσμο, είναι λιγότερο ευάλωτες στην τρέχουσα ενεργειακή κρίση, εντούτοις οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν διπλασιαστεί.

Ο αρθρογράφος των Financial Times Ρόμπερτ Άρμστρονγκ επισημαίνει ότι οι επενδύσεις κεφαλαίου στην εξόρυξη ορυκτών καυσίμων μειώνονται από τα μέσα της δεκαετίας του 2010. «Μέρος αυτού οφείλεται στις προσπάθειες μείωσης των εκπομπών άνθρακα... Αλλά η απαλλαγή από τον άνθρακα είναι μόνο ένας λόγος που εξηγεί την κρίση. Ένα άλλος είναι ότι οι μάνατζερς των εταιρειών ενέργειας, ιδιαίτερα των αμερικανικών παραγωγών ενέργειας, ακούνε τους μετόχους και οι μέτοχοι προτιμάνε να τους επιστραφεί το κεφάλαιο παρά να επενδύσουν σε νέα έργα».

Έτσι, οι επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα συρρικνώνονται. Εν τω μεταξύ, τα βήματα που έκαναν οι κυβερνήσεις για την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) δεν μπορούν να καλύψουν το κενό που προκύπτει. Η παρούσα κρίση ίσως  κάνει τις προσπάθειες για περισσότερες ΑΠΕ να αντιστραφούν. Στην Κίνα η κυβέρνηση διέταξε τις εταιρίες παραγωγής άνθρακα να αυξήσουν την παραγωγή τους, επιτάχυνε την κατασκευή νέων ορυχείων και επέτρεψε την εισαγωγή αυστραλιανού άνθρακα, τον οποίο είχε προηγουμένως αποκλείσει για πολιτικούς λόγους. 

Ο καπιταλισμός των ορυκτών καυσίμων δεν μπορεί να παρέχει ασφαλή και αξιόπιστη ενέργεια ούτε να μετασχηματιστεί σε «ανανεώσιμο». Αλλά δεν το βάζει κάτω.

Άλεξ Καλλίνικος