Διεθνή
Μπιν Σαλμάν-Πούτιν-Μπάιντεν: Πετρελαϊκοί πόλεμοι πάνω στις πλάτες μας

Ο Μητσοτάκης υποδέχεται τον μπιν Σαλμάν στην Αθήνα τον περασμένο Ιούλη

Τίποτα δεν συνοψίζει καλύτερα την αλλαγή του παγκόσμιου συσχετισμού δυνάμεων από την απόφαση του πετρελαϊκού καρτέλ ΟΠΕΚ+, σε πείσμα των έντονων πιέσεων των ΗΠΑ, να μειώσει την παραγωγή κατά δύο εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Αυτό ισοδυναμεί με το ότι ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (γνωστός ως MBS), πραγματικός κυβερνήτης της Σαουδικής Αραβίας, και ο Βλαντιμίρ Πούτιν, πρόεδρος της Ρωσίας, δείχνουν τα δύο μεσαία τους δάχτυλα στον Τζο Μπάιντεν.

Από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ΗΠΑ προσπαθούν να δέσουν στενά μαζί τους τη σαουδαραβική μοναρχία. Τον Φλεβάρη του 1945 ο πρόεδρος Φραγκλίνος Ρούσβελτ σταμάτησε επιστρέφοντας από τη σύνοδο κορυφής της Γιάλτας με τον Στάλιν και τον Τσόρτσιλ για να συναντήσει τον ιδρυτή της δυναστείας, τον βασιλιά Ιμπν Σαούντ. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ δήλωσε τότε ότι οι πετρελαϊκοί πόροι της Σαουδικής Αραβίας "αποτελούν μια εκπληκτική πηγή στρατηγικής ισχύος και ένα από τα μεγαλύτερα υλικά βραβεία στην παγκόσμια ιστορία".

Αυτός ο δεσμός παρέμεινε ισχυρός για δεκαετίες. Η Σαουδική Αραβία, με τα τεράστια πετρελαϊκά της αποθέματα, λειτούργησε ως παραγωγός στο ρόλο του μπαλαντέρ, ικανός να μετατοπίζει την παραγωγή και τις τιμές σε στενή ευθυγράμμιση με την Ουάσινγκτον. Και οι ΗΠΑ διεξήγαγαν τον πόλεμο του Κόλπου το 1991 κατά του Ιράκ εν μέρει για να υπερασπιστούν τη σαουδαραβική μοναρχία από τις φιλοδοξίες του Σαντάμ Χουσεΐν.

Ωστόσο, οι σχέσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Ριάντ έχουν επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια. Οι λόγοι είναι εν μέρει γεωπολιτικοί. Το σαουδαραβικό απολυταρχικό καθεστώς δυσανασχέτησε με τον Μπαράκ Ομπάμα γιατί δεν υπερασπίστηκε τις άλλες τυραννίες στη Μέση Ανατολή από τις επαναστάσεις του 2011. Απεχθανόταν επίσης την πυρηνική συμφωνία που έκλεισε με το Ιράν, τον σημαντικότερο περιφερειακό αντίπαλό τους, το 2015. Ο Μπάιντεν προσπαθεί να την αναβιώσει.

Εν τω μεταξύ, η παρέμβαση της Ρωσίας στους εμφυλίους πολέμους στη Συρία και τη Λιβύη την έχει καταστήσει ουσιαστικά μια περιφερειακή δύναμη της Μέσης Ανατολής. Η Κίνα αποτελεί σημαντική αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου για τα κράτη του Κόλπου και εξάγει αυξανόμενες ποσότητες αγαθών σε αυτά. Αυτό έχει φέρει τη Σαουδική Αραβία και τις άλλες μοναρχίες του Κόλπου πιο κοντά στους "αυταρχικούς" αντιπάλους της Ουάσινγκτον στο Πεκίνο και τη Μόσχα.

Και, φυσικά. η ενεργειακή κρίση δίνει στα κράτη αυτά μεγαλύτερη επιρροή. Οι περισσότερες μεγάλες οικονομίες αρχίζουν να κάνουν - πολύ αργά και άνισα - τη λεγόμενη "πράσινη μετάβαση". Αρχίζουν να προσπαθούν να μειώσουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και να στραφούν προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. 

Κατάρρευση

Παραδόξως, η διαδικασία αυτή ευνοεί βραχυπρόθεσμα τους μεγάλους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου - τη Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία, καθώς και τις ΗΠΑ. Οι επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα δεν έχουν ανακάμψει από τους κραδασμούς που προκάλεσε η πτώση της τιμής του πετρελαίου το 2014-15 και η κατάρρευσή της για λίγο σε αρνητικό έδαφος κατά την έναρξη της πανδημίας το 2020. Αυτό περιορίζει την προσφορά και έτσι συμβάλλει στη διατήρηση των τιμών σε υψηλά επίπεδα. Ακόμη και πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το φυσικό αέριο είχε μεγάλη ζήτηση, ιδίως στην Ανατολική Ασία, ως "μεταβατικό καύσιμο", επειδή παράγει λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα ανά μονάδα από τον άνθρακα.

Οι Σαουδάραβες και οι στενοί σύμμαχοί τους στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα βρίσκονται σε πορεία σύγκρουσης με την κυβέρνηση Μπάιντεν για την ενεργειακή της πολιτική. Ο ίδιος ανέλαβε την εξουσία υποσχόμενος μια "μετάβαση από το πετρέλαιο". Αλλά η αντιδημοτικότητά του εν μέσω αυξανόμενου πληθωρισμού τον ώθησε στην προσπάθεια να μειώσει την τιμή του πετρελαίου. Τα κράτη του Κόλπου εξοργίστηκαν όταν άρχισε τον Μάρτη να απελευθερώνει ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως από το έκτακτο στρατηγικό απόθεμα πετρελαίου της αμερικανικής κυβέρνησης.

Επιπλέον, σύμφωνα με τους Financial Times, "το σχέδιο της Ουάσινγκτον να επιβάλει ανώτατο όριο τιμών στις ρωσικές εξαγωγές αργού πετρελαίου... προκάλεσε συναγερμό στους παραγωγούς του ΟΠΕΚ. Φοβούνται ότι το μέτρο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον τους και στο μέλλον, λένε άνθρωποι που γνωρίζουν τις συζητήσεις της ομάδας, αποσπώντας τον έλεγχο της αγοράς πετρελαίου πίσω στα χέρια των πλούσιων καταναλωτών".

Ο Μπάιντεν επισκέφθηκε το Ριάντ τον Ιούλιο σε μια προσπάθεια να γεφυρώσει τις σχέσεις του με τον MBS και να τον πείσει να αυξήσει την παραγωγή πετρελαίου. Είπε τότε σε μια σύνοδο κορυφής των ηγετών της Μέσης Ανατολής: "Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρόκειται να πάνε πουθενά". Η απάντηση της Σαουδικής Αραβίας ήρθε την περασμένη εβδομάδα. Φαίνεται ότι ήταν χρονικά σχεδιασμένη για να ανεβάσει τις τιμές του πετρελαίου πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ τον επόμενο μήνα και έτσι να βοηθήσει την αντιπολίτευση των Ρεπουμπλικάνων.

"Αυτή τη στιγμή όλοι χρειάζονται το πετρέλαιο του Κόλπου, όλοι χρειάζονται τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στο πλοίο", λέει ο ακαδημαϊκός Αμπντουλχαλίντ Αμπντάλα από τα Εμιράτα. "Ορισμένοι στην Ουάσιγκτον σίγουρα δεν έχουν συνειδητοποιήσει ότι υπάρχει ένας νέος Κόλπος και ότι δεν παίρνουμε πλέον εντολές από την Ουάσιγκτον". Υπερβάλλει, αλλά η κυριαρχία των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή έχει υποστεί σοβαρό πλήγμα.

• Ο Άλεξ Καλλίνικος θα βρίσκεται στην Αθήνα στις 6 Νοέμβρη, ομιλητής στο μονοήμερο συζητήσεων που οργανώνει το ΣΕΚ με θέμα “Κράτος και Επανάσταση - Η πάλη για τη δημοκρατία σήμερα” (Περισσότερα στη σελ.20)