Σπουδές κάτω από τις βόμβες: οι φοιτητές Ιατρικής της Γάζας οργανώνουν τη ζωή
Hope in Hands – η πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου Αλ-Άζχαρ που μετατρέπει τη γνώση σε αντίσταση και αξιοπρέπεια
Στη Γάζα, η λέξη σουμούντ η δύναμη να μένεις όρθιος μέσα στο αδιανόητο παίρνει σάρκα και οστά στην καθημερινότητα μιας κοινωνίας που ζει υπό συνθήκες γενοκτονίας. Ανάμεσα σε βομβαρδισμένα κτίρια και νοσοκομεία χωρίς ρεύμα, φοιτητές και φοιτήτριες Ιατρικής συνεχίζουν να διαβάζουν, να εκπαιδεύονται και να μαθαίνουν πώς να σώζουν ζωές, ενώ παλεύουν να προστατεύσουν τις δικές τους. Η συνέχιση των σπουδών κάτω από τις βόμβες γίνεται πράξη αντίστασης και αξιοπρέπειας: κάθε μάθημα, κάθε εκπαίδευση πρώτων βοηθειών, κάθε προσπάθεια να σταθεί ξανά μια κοινότητα, είναι μια δήλωση ότι η ζωή αρνείται να παραδοθεί.
Μέσα από αυτή τη συνθήκη γεννήθηκε η Hope in Hands, μια εθελοντική εκπαιδευτική ομάδα που δημιουργήθηκε από 17 μέλη στον απόηχο του πολέμου στη Γάζα το 2023, ως πρωτοβουλία των φοιτητών και φοιτητριών της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αλ-Άζχαρ. Η ομάδα εξειδικεύεται στις πρώτες βοήθειες και την επείγουσα ανταπόκριση, με σαφή προσανατολισμό στη στήριξη του τοπικού τομέα υγείας, στην προώθηση μιας κουλτούρας άμεσης παρέμβασης και στην ενίσχυση των δυνατοτήτων της κοινότητας μέσω πρακτικών δεξιοτήτων διάσωσης ζωής.
Η HIH υλοποιεί οργανωμένα εκπαιδευτικά προγράμματα, προσομοιώσεις έκτακτων περιστατικών και δράσεις ενημέρωσης της κοινότητας, με στόχο τη βελτίωση της ετοιμότητας και της αποτελεσματικής αντίδρασης σε πραγματικές συνθήκες ανάγκης. Παράλληλα, συμμετέχει ενεργά σε πρωτοβουλίες κοινωνικής υποστήριξης, ανταποκρινόμενη σε επείγουσες τοπικές ανάγκες και προσφέροντας απτή βοήθεια σε ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.
Η ομάδα ξεχωρίζει χάρη σε μια πρακτική, καινοτόμο και βαθιά κοινοτική προσέγγιση: ενσωματώνει προσομοιώσεις πραγματικών σεναρίων, μάθηση μεταξύ ομοτίμων και διαδραστικές μεθόδους, ώστε οι συμμετέχοντες να αποκτούν δεξιότητες άμεσα εφαρμόσιμες. Δεν περιορίζεται σε έναν σταθερό στόχο· προσαρμόζεται διαρκώς στις ανάγκες της κοινωνίας, επεκτείνει τις δράσεις της και αναζητά συνεργασίες με εκπαιδευτικούς και υγειονομικούς φορείς για να διασφαλίζει ποιότητα και βιωσιμότητα.
Ζητήσαμε από τη Σάρα, μέλος της ομάδας, να μας μιλήσει για το πώς ξεκίνησε αυτή η προσπάθεια και τι σημαίνει να σπουδάζεις Ιατρική όταν η ίδια η ζωή βρίσκεται καθημερινά στο στόχαστρο.
Πείτε μου σχετικά με την ομάδα σας.
Σάρα:
Είμαστε μια εθελοντική ιατρική ομάδα που ιδρύθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου γενοκτονίας στη Γάζα και αποτελείται από 17 φοιτητές Ιατρικής από διαφορετικά έτη σπουδών, βασικά και κλινικά. Οι σφαγές, η συστηματική καταστροφή και η κατάρρευση του συστήματος υγείας έγιναν για εμάς κίνητρο να σταθούμε στο κοινωνικό μας καθήκον και να προσφέρουμε ό,τι μπορούμε για την ανόρθωση του υγειονομικού τομέα.
Βλέπαμε ότι οι απλοί άνθρωποι δεν ήξεραν πώς να παρέμβουν την ώρα της καταστροφής. Ο φόβος τους κυρίευε και έλεγαν: «δεν θέλουμε να κάνουμε τα πράγματα χειρότερα». Αυτή η αίσθηση αδυναμίας μας ώθησε να ξεκινήσουμε ενημέρωση για τις πρώτες βοήθειες και τη σωστή, άμεση ιατρική παρέμβαση.
Δουλέψαμε σε κέντρα φιλοξενίας και προσωρινά σχολεία, εκπαιδεύοντας πάνω από 1.200 εκτοπισμένους στη Γάζα. Παρά τον κίνδυνο, δεν σταματήσαμε. Μια μέρα, ένα σχολείο όπου κάναμε μάθημα βομβαρδίστηκε αργότερα, ένας από τους εκπαιδευόμενους κατάφερε να σώσει ζωές χάρη σε όσα είχε μάθει. Εκεί καταλάβαμε πόσο αναγκαίο είναι αυτό που κάνουμε.
Χωρίς καμία στήριξη από οργανισμούς, συνεχίσαμε με απλά μέσα, διδάσκοντας πώς σταματάς μια αιμορραγία, πώς σταθεροποιείς ένα κάταγμα, πώς κρατάς ζωντανό έναν άνθρωπο μέχρι να φτάσει βοήθεια. Μετά στραφήκαμε και στους ίδιους τους φοιτητές Ιατρικής, γιατί η οικοδόμηση του μελλοντικού γιατρού είναι κλειδί για να ξανασταθεί όρθιο το σύστημα υγείας.
Ο στόχος μας δεν είναι μόνο η εκπαίδευση, αλλά η δημιουργία μιας κοινωνίας που ξέρει να αντιδρά και να φροντίζει η ίδια τον εαυτό της.
Η συζήτηση στράφηκε αναπόφευκτα στη συνολική εικόνα του συστήματος υγείας στη Γάζα μετά τον πόλεμο.
Ποια είναι η κατάσταση αυτή τη στιγμή στη Γάζα όσον αφορά την Υγεία και τα νοσοκομεία;
Σάρα:
Η κατάσταση είναι καταστροφική με κάθε μέτρο σύγκρισης. Το σύστημα υγείας κατέρρευσε σχεδόν ολοκληρωτικά, ενώ μόλις τα προηγούμενα χρόνια είχε αρχίσει να ανακάμπτει. Νοσοκομεία, κέντρα υγείας και ιατρικό προσωπικό έγιναν άμεσοι στόχοι, πολλοί γιατροί και νοσηλευτές σκοτώθηκαν ή συνελήφθησαν.
Μετά την κατάπαυση του πυρός, δυστυχώς η κατάσταση δεν βελτιώθηκε, αντίθετα, επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο. Οι αρχές κατοχής εξέδωσαν αποφάσεις για την παύση λειτουργίας πολλών διεθνών υγειονομικών οργανισμών που δραστηριοποιούνταν στη Γάζα, όπως οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα και οι Γιατροί του Κόσμου, καθώς και άλλοι φορείς που διαδραμάτιζαν ζωτικό ρόλο στη στήριξη του συστήματος υγείας.
Όσο για εμάς, ως φοιτητές Ιατρικής χάσαμε ολοκληρωτικά τη δυνατότητα πρακτικής εκπαίδευσης εξαιτίας της καταστροφής των νοσοκομείων και της κατάρρευσης του συστήματος. Αυτό αποτέλεσε για την ομάδα Hope in Hands ένα ισχυρό κίνητρο να συνεχίσουμε και να επεκταθούμε, προσφέροντας τις υπηρεσίες και τα εκπαιδευτικά μας προγράμματα στους συμφοιτητές μας, ώστε να καλυφθεί το κενό και να υποστηριχθεί η κατάρτιση των φοιτητών μέσα σε συνθήκες απουσίας υγειονομικών και εκπαιδευτικών δομών.
Ρωτήσαμε τη Σάρα τι ακριβώς περιλαμβάνουν τα μαθήματα που οργανώνει η ομάδα μέσα σε αυτές τις συνθήκες.
Τι είδους μαθήματα κάνετε;
Σάρα:
Η ομάδα Hope in Hands προσφέρει μια σειρά πρακτικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων στον τομέα των πρώτων βοηθειών και της άμεσης, αποτελεσματικής παρέμβασης, τα οποία περιλαμβάνουν τα εξής:
- τα βήματα της αρχικής αξιολόγησης του περιστατικού,
- καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (CPR),
- θέση ανάνηψης,
- αντιμετώπιση αιμορραγίας,
- διαχείριση καταγμάτων,
- θερμοπληξία,
- πνιγμό,
- πνιγμονή/απόφραξη αεραγωγού,
καθώς και άλλες βασικές επείγουσες καταστάσεις.
Παράλληλα, προσφέρουμε προχωρημένα σεμινάρια που απευθύνονται ειδικά σε φοιτητές Ιατρικής, ιδιαίτερα σε φοιτητές κλινικών ετών, όπως η εκπαίδευση σε βασικές χειρουργικές δεξιότητες, η οποία έχει καταστεί αναγκαία μετά τη διακοπή της πρακτικής άσκησης στα νοσοκομεία.
Αυτή την περίοδο επιδιώκουμε την ανάπτυξη των προγραμμάτων μας μέσω της ενσωμάτωσης τεχνολογίας εικονικής πραγματικότητας τριών διαστάσεων (3D VR), με στόχο την ενίσχυση της πρακτικής κατανόησης και της κλινικής αντίληψης των φοιτητών, σε συνθήκες όπου οι δυνατότητες πραγματικής εκπαίδευσης έχουν χαθεί εξαιτίας της κατάρρευσης του συστήματος υγείας.
Επιπλέον, παρέχουμε υποστηρικτικά ακαδημαϊκά μαθήματα για φοιτητές των βασικών ετών, όπως:
- ιατρική ορολογία,
- ανατομία,
- ιστολογία,
- φυσιολογία,
και άλλα θεμελιώδη γνωστικά αντικείμενα,
ως απάντηση στις δυσκολίες της ηλεκτρονικής εκπαίδευσης που αντιμετωπίζουν οι φοιτητές, όπως το αδύναμο διαδίκτυο, οι διακοπές ρεύματος και η απουσία κατάλληλου μαθησιακού περιβάλλοντος.
Η οργάνωση των μαθημάτων, όμως, δεν γίνεται σε κανονικές αίθουσες ούτε σε συνθήκες ασφάλειας.
Τι προβλήματα αντιμετωπίσατε;
Σάρα:
Πρώτα απ’ όλα η ασφάλεια. Κάθε μάθημα μπορούσε να γίνει στόχος. Μετά οι μετακινήσεις: πανάκριβες και επικίνδυνες. Δύσκολο να βρούμε χώρο, να συγκεντρώσουμε κόσμο, να δουλέψουμε με στοιχειώδη ηρεμία.
Παρόλα αυτά προσαρμοστήκαμε: δουλέψαμε σε σχολεία, καταυλισμούς, ό,τι υπήρχε όρθιο. Φτιάξαμε ένα ευέλικτο πρόγραμμα που γεννήθηκε από τις πραγματικές ανάγκες, όχι από βιβλία.
Όλα τα μέλη της ομάδας είναι ταυτόχρονα φοιτητές, χωρίς όμως να υπάρχει πια πανεπιστήμιο με την κανονική έννοια.
Πώς είναι η κατάσταση στο πανεπιστήμιο;
Σάρα:
Όλα τα μέλη της ομάδας είναι φοιτητές Ιατρικής στη Σχολή Ιατρικής Παλαιστίνης του Πανεπιστημίου Αλ-Άζχαρ. Κατά τη διάρκεια του πολέμου γενοκτονίας, το πανεπιστήμιο, η σχολή και τα εκπαιδευτικά ιατρικά εργαστήρια καταστράφηκαν ολοκληρωτικά. Αυτό το γεγονός βαραίνει βαθιά εμάς ως φοιτητές Ιατρικής και επηρεάζει αρνητικά την ομαλή συνέχιση των σπουδών μας, ακόμη και στην ηλεκτρονική τους μορφή.
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε είναι επίσης η εκτόξευση των διδάκτρων, καθώς το κόστος ανά διδακτική ώρα φτάνει τα 90 ιορδανικά δηνάρια. Το αποτέλεσμα είναι πολλοί φοιτητές Ιατρικής να ολοκληρώνουν τις σπουδές τους χωρίς να μπορούν να λάβουν το πτυχίο που τους επιτρέπει να ασκήσουν το ανθρωπιστικό τους επάγγελμα, λόγω της συσσώρευσης οφειλών και της αδυναμίας αποπληρωμής τους.
Παρά την καταστροφή, η ομάδα μιλά περισσότερο για το μέλλον παρά για την απελπισία.
Τι στόχους βάζετε;
Σάρα:
Ο βασικός μας στόχος είναι η ανόρθωση του συστήματος υγείας μέσα από την παροχή εκπαιδευτικών δράσεων προς την κοινωνία σχετικά με τη σωστή πρωτοβάθμια παρέμβαση και τις πρώτες βοήθειες. Παράλληλα, επιδιώκουμε να προσφέρουμε τις αναγκαίες υπηρεσίες και τα εκπαιδευτικά προγράμματα στους φοιτητές Ιατρικής, ώστε να τους στηρίξουμε και να διευκολύνουμε τις σπουδές τους, καθώς αποτελούν θεμελιώδες και αναπόσπαστο μέρος του ίδιου του υγειονομικού συστήματος.
Τη ρωτήσαμε πώς βιώνεται η λεγόμενη «εκεχειρία» στην καθημερινότητα.
Πώς βλέπετε την κατάσταση μετά την «εκεχειρία»;
Σάρα:
Η κατάσταση μετά την κατάπαυση του πυρός δεν άλλαξε καθόλου, αντίθετα, οι ανθρωπιστικές συνθήκες παραμένουν σε πλήρη κατάρρευση. Τα περάσματα εξακολουθούν να είναι κλειστά και συνεχίζεται η απαγόρευση εισόδου ιατρικού υλικού και βασικών φαρμάκων. Πρόσφατα, η ισραηλινή κυβέρνηση εξέδωσε απόφαση για την παύση λειτουργίας 33 διεθνών οργανισμών με ενεργό και καθοριστικό ρόλο στον ανθρωπιστικό τομέα, γεγονός που επιβαρύνει και περιπλέκει ακόμη περισσότερο την ήδη δραματική κατάσταση.
Η συζήτηση έκλεισε με ένα πιο προσωπικό ερώτημα για το νόημα του αγώνα.
Τι σημαίνει για εσάς να παλεύετε για μια ελεύθερη Παλαιστίνη;
Σάρα:
Για εμάς, ο αγώνας για μια ελεύθερη Παλαιστίνη σημαίνει προσήλωση στον άνθρωπο, στη ζωή και στην ικανότητα να προσφέρουμε παρά τον πόνο. Είναι η επιμονή απέναντι στην κατοχή και την αδικία, και η συνέχιση της προσπάθειας να χτίσουμε ένα καλύτερο μέλλον για τις επόμενες γενιές. Τον βλέπουμε στην πράξη όταν σώζεται μια ζωή, όταν μεταδίδεται μια δεξιότητα, όταν στηρίζεται ένας άνθρωπος που έχει ανάγκη, όταν οικοδομείται μια κοινωνία συνειδητή και ικανή να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις. Το ανθρωπιστικό και εθελοντικό μας έργο δεν αποτελεί μόνο εθνικό καθήκον, αλλά και έκφραση ελπίδας και αποφασιστικότητας για την κατάκτηση της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας. Κάθε βήμα που κάνουμε σε αυτόν τον δρόμο είναι μια μορφή ειρηνικής αντίστασης που ενισχύει την αντοχή του λαού μας και αποδεικνύει στον κόσμο ότι η Παλαιστίνη παραμένει ζωντανή παρά όλες τις δοκιμασίες.
Νουφούδ:
Για εμάς ο αγώνας σημαίνει επίσης τη διαφύλαξη μιας εθνικής, πολιτισμικής και ανθρώπινης ταυτότητας, καθώς και την προσήλωση στις αξίες που μας ενώνουν: τη δικαιοσύνη, την ισότητα και το δικαίωμα σε μια αξιοπρεπή ζωή. Επιπλέον, πιστεύουμε ότι η στήριξη του τομέα της υγείας και των φοιτητών αποτελεί άμεση στήριξη της ίδιας της ζωντανής καρδιάς της κοινωνίας, γιατί μέσα από την εκπαίδευση και την ιατρική φροντίδα οικοδομείται ένα έθνος ικανό να σταθεί όρθιο και να πραγματοποιήσει τα όνειρά του.