Την περασμένη Παρασκευή, 31 Ιουλίου, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι είναι έτοιμος να χτυπήσει το Ιράν «πολύ σκληρά». «Θέλουμε να νικήσουμε … Θα τους χτυπάμε πολύ σκληρά έως ότου πουν ‘δεν αντέχουμε άλλο’». Το Ιρανικό καθεστώς, είπε, είναι «σκληρό» αλλά «αποδυναμώνεται… ξεφτίζει» όσο συνεχίζεται ο πόλεμος.
«Λίγες ώρες αργότερα», γράφει η εφημερίδα Financial Times, τα ειδησεογραφικά πρακτορεία μετέδιδαν ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ προετοιμάζονταν για μια επιθετική, συντονισμένη βομβιστική επίθεση ενάντια στις Ιρανικές ενεργειακές υποδομές.
Η Κάρολαϊν Λέβιτ, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου κατηγόρησε το Ιράν ότι έχει παραβιάσει το «Μνημόνιο Αμοιβαίας Κατανόησης» (MoU) που υπέγραψαν οι δυο χώρες στα μέσα του Ιούνη, γιατί «επιτίθεται σε εμπορικά πλοία» και «σκοτώνει αμερικανούς στρατιώτες».
«Ο πρόεδρος Τραμπ δεν πρόκειται να παραμείνει απλός θεατής και να επιτρέψει αυτή την τρομοκρατική συμπεριφορά… Το Ιράν θα συνεχίσει να πληρώνει έως ότου καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με έναν τρόπο που ο πρόεδρος Τραμπ θεωρεί ότι έχει νόημα».
Την Κυριακή το βράδυ, δυο μέρες αργότερα, ο Τραμπ, ανακοίνωσε ότι αποφάσισε να μην προχωρήσει στη νέα επίθεση. Το «Ιράν και άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής», είπε «μου ζήτησαν να μην προχωρήσω σε νέα χτυπήματα» διότι η «περίμετρος μιας συμφωνίας» έχει ήδη γίνει αποδεκτή. Σύμφωνα με τον Τραμπ η «περίμετρος» αυτή περιλάμβανε το «άμεσο και ολοκληρωτικό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και ένα τέλος της Ιρανικής πυρηνικής απειλής». Και τη Δευτέρα το πρωϊ, σε μια συνέντευξη τύπου από το Οβάλ Γραφείο δήλωσε οι συνομιλίες με το Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου έχουν ήδη ξαναρχίσει. «Προχωράνε εδώ και τώρα» είπε.
Η πρώτη φάση των συνομιλιών αφορά στα στενά του Ορμούζ, που θα ανοίξουν «κυριολεκτικά μέχρι αύριο». Η δεύτερη φάση, που αφορά στην «αποπυρηνικοποίηση του Ιράν» θα «πάρει λίγο παραπάνω χρόνο…».
Το Ιράν διέψευσε την «είδηση» ότι βρίσκεται «ήδη σε συνομιλίες» με τις ΗΠΑ. Και τα Στενά του Ορμούζ δεν άνοιξαν «κυριολεκτικά μέχρι αύριο».
Ο Τραμπ είναι πλέον διαβόητος για τα ψέματα που ανερυθρίαστα κατεβάζει – ακόμα και η Τεχνητή Νοημοσύνη αδυνατεί να τον ανταγωνιστεί στην κατασκευή «ειδήσεων» και «δεδομένων». Αλλά θα ήταν λάθος να αποδώσει κανείς τα ζικ-ζακ στον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ ενάντια στο Ιράν, απλά και μόνο στην ιδιοσυγκρασία του σημερινού ενοίκου του Λευκού Οίκου. Τα ζικ – ζακ αντανακλούν στην πραγματικότητα την βαθιά κρίση που μαστίζει τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό. Καλύτερη αντανάκλαση αυτής της κρίσης από την προεδρία Τραμπ δύσκολα θα μπορούσε, είναι αλήθεια, να φανταστεί κανείς.
Σημαντικό πλεονέκτημα
«Ύστερα από έξι μήνες πολέμου με τον Ντόναλντ Τραμπ», γράφουν και πάλι οι Financial Times, «το Ιράν μπορεί να ισχυριστεί ότι έχει κερδίσει ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Η Ουάσιγκτον πολεμάει, σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό, στον ρυθμό που θέτει το Ιράν. Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, η Τεχεράνη ανέλαβε την πρωτοβουλία, εξαπολύοντας προληπτικές επιθέσεις που αποσκοπούσαν στην εξάντληση των ΗΠΑ και στην εκφοβισμό των Αράβων συμμάχων τους, έτσι ώστε να συναινέσουν στον ιρανικό έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.»
Το Ιράν χτύπησε αιφνιδιαστικά, πριν από λίγες ημέρες, μια αμερικανική στρατιωτική εγκατάσταση στην Ιορδανία. Και με τη βοήθεια των συμμάχων του, των «ανταρτών» Χούθι της Υεμένης, της Χεζμπολάχ του Λιβάνου, των Λαϊκών Δυνάμεων Κινητοποίησης του Ιράκ (που είναι τυπικά κομμάτι του επίσημου στρατού της χώρας) έχει απλώσει την σύγκρουση σε ολόκληρη την γύρω περιοχή. Πρόσφατα χτύπησε, για πρώτη φορά, στη Συρία, Και χτύπησε επίσης, με ντρόουν, ένα τάνκερ στην Αίγυπτο, αν και δεν υπάρχουν αποδείξεις για το ποιος το έκανε πραγματικά.
Ένα από τα ισχυρά ατού του Ιράν είναι ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, από όπου περνούσε, μέχρι την έναρξη του πολέμου στις 28 Φλεβάρη, το 20% περίπου της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Το Ιράν τα έκλεισε απογειώνοντας τις τιμές στις διεθνείς αγορές: από τα 60 δολάρια ανά βαρέλι τον Γενάρη, η τιμή του «αργού πετρελαίου Brent» έφτασε στα 112 στα μέσα του Μάρτη. Υποχώρησε κάπως λίγο μετά την υπογραφή του Μνημονίου Αμοιβαίας Κατανόησης ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν στα μέσα του Ιούνη – αλλά απογειώθηκε ξανά στη συνέχεια με την επανέναρξη των εχθροπραξιών και τις εμπρηστικές δηλώσεις του Τραμπ. Στα τέλη του Ιούλη ξεπέρασε ξανά, για πρώτη φορά από το ρεκόρ του Μάρτη, τα 100 δολάρια ανά βαρέλι. Τώρα, μετά την τελευταία υπαναχώρηση του Τραμπ βρίσκεται περίπου στα 80 δολάρια ανά βαρέλι.
Υπάρχουν δυο ακόμα σημαντικές δίοδοι πετρελαίου στην περιοχή, πέρα από τον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ. Το Μπαμπ-αλ- Μαντάμπ, η έξοδος της Ερυθράς Θάλασσας προς τον Ινδικό Ωκεανό και τις αγορές της Ασίας. Και τα Στενά του Σουέζ, η έξοδος της Ερυθράς Θάλασσας προς τη Μεσόγειο και τις αγορές της Ευρώπης. Το Μπαμπ-αλ-Μαντάμπ χωρίζει την Αφρική από την Υεμένη – η δίοδος βρίσκεται κάτω από την μόνιμη απειλή των Χούθι. Το Σουέζ ανήκει και ελέγχεται από την Αίγυπτο – η επίθεση με ντρόουν της περασμένης εβδομάδας ήταν στην πραγματικότητα μια προειδοποίηση του Ιράν απέναντι όχι στην ίδια την Αίγυπτο αλλά τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και υπόλοιπους συμμάχους τους.
Ο Τραμπ στα Στενά
Ο Τραμπ μπορεί να αδιαφορεί για τις ανθρώπινες ζωές, να κλείνει τα μάτια στη γενοκτονία και να απειλεί να μετατρέψει τη Γάζα σε «Ριβιέρα», να εξευτελίζει συμμάχους σαν τον Ζελένσκι της Ουκρανίας ή να στέλνει την ICE να τρομοκρατεί την Αμερική. Αλλά δεν αντέχει την αύξηση της τιμής του πετρελαίου, για δυο λόγους.
Πρώτον, γιατί η αύξηση απειλεί να τινάξει την παγκόσμια οικονομία (που δεν είναι στα καλύτερά της) στο αέρα πυροδοτώντας μια κρίση σαν του 2008 ή και ακόμα χειρότερη.
Και δεύτερον, γιατί εκτοξεύει την ακρίβεια μέσα στην ίδια την Αμερική, οξύνει το μίσος του απλού κόσμου εναντίον του και απειλεί να του στερήσει, στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοέμβρη, την πλειοψηφία που διαθέτει σήμερα και στα δυο κοινοβουλευτικά σώματα των ΗΠΑ – την Βουλή των Αντιπροσώπων και την Γερουσία. Τα χέρια του θα είναι, τυπικά τουλάχιστον, δεμένα αν χάσει αυτή την πλειοψηφία αφού το Κογκρέσο (δηλαδή τα δυο κοινοβουλευτικά σώματα) θα μπορεί να μπλοκάρει τις αποφάσεις του.
Ο Τραμπ προσπαθεί (ο Μητσοτάκης δεν είναι ο πρώτος διδάξας σε αυτά τα κόλπα) να ρίξει τις ευθύνες για την ακρίβεια στην … κερδοσκοπία. Την Δευτέρα επιτέθηκε φραστικά στις πετρελαϊκές εταιρείες (τα κέρδη τους έχουν απογειωθεί από την αύξηση της τιμής του πετρελαίου) κατηγορώντας τες ότι αξιοποιούν τον πόλεμο για να θησαυρίζουν. Φυσικά είναι αλήθεια. Αλλά δεν θα μπορούσαν να το κάνουν αν ο Τραμπ και ο Νετανιάχου δεν είχαν επιτεθεί στο Ιράν.
Ο Τραμπ δέχτηκε πράγματι μια έκκληση για να ακυρώσει την επίθεση που είχε προαναγγείλει ενάντια στο Ιράν την Κυριακή. Αλλά δεν ήταν από την ιρανική ηγεσία. Ήταν από την Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Εμιράτα, τους συμμάχους των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.
«Τα κράτη του Κόλπου», γράφουν οι Financial Times επικαλούμενη τις δηλώσεις ενός ανώνυμου διπλωμάτη, «φοβούνταν ότι η επανάληψη των αμερικανικών επιθέσεων κατά του Ιράν θα πυροδοτούσε έναν έντονο γύρο μαχών που θα εξαπλωνόταν σε πολλαπλά μέτωπα και θα βύθιζε την περιοχή σε περαιτέρω χάος».
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ «πόνταραν» σε μια αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, όταν εξαπέλυαν την επίθεση της 28ης Φλεβάρη. Τον Δεκέμβρη και τον Γενάρη το Ιράν είχε συγκλονιστεί από μαζικές κινητοποιήσεις ενάντια στην ακρίβεια και τις απαγορεύσεις. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για πάνω από 5 εκατομμύρια διαδηλωτές σε πάνω από 30 πόλεις. Το καθεστώς έπνιξε αυτό το κίνημα στο αίμα. Οι εκτιμήσεις και πάλι κάνουν λόγο για πολλές χιλιάδες νεκρούς από την καταστολή. Ο Τραμπ πίστεψε τον Φλεβάρη ότι ο πόλεμος θα αποτελειώσει το καθεστώς, το οποίο ήλπιζε να αντικαταστήσει με κάποιο πιο φιλικό (ή δουλικό) απέναντι στις ΗΠΑ. Αλλά έπεσε έξω.
Τώρα από ότι φαίνεται η ιρανική ηγεσία ποντάρει σε ένα αντίστοιχο σενάριο – αν και πολύ πιο μετριοπαθές και πολύ πιο ρεαλιστικό. Να αξιοποιήσει τη δύναμη που της δίνει ο έλεγχος της ροής του πετρελαίου για να σπάσει τη διεθνή απομόνωση και να ισχυροποιήσει τη θέση της στην περιοχή. «Το Ιράν είναι προετοιμασμένο για έναν μακροχρόνιο πόλεμο» γράφουν οι Financial Times.
Ο πρώτος στόχος, όπως φαίνεται, είναι να χάσει ο Τραμπ τις ενδιάμεσες εκλογές. Δεν πρόκειται για «αλλαγή καθεστώτος» φυσικά. Αλλά ο ίδιος ο Τραμπ μάλλον κάπως έτσι θα το πάρει.