Τι θα είχε συμβεί αν η ελληνική Αριστερά είχε ακολουθήσει διαφορετική πορεία στα κρίσιμα χρόνια που ακολούθησαν την Απελευθέρωση; Αυτό είναι το βασικό ερώτημα που διατρέχει το βιβλίο του Λέανδρου Μπόλαρη Επανάσταση και αντεπανάσταση στην Ελλάδα: Ο Εμφύλιος Πόλεμος 1946-1949. Ένα ερώτημα που μετακινεί τη συζήτηση για τον Εμφύλιο από τις βεβαιότητες της αναπόφευκτης ήττας και την απλή παράθεση στρατιωτικών συσχετισμών προς το πεδίο των πολιτικών επιλογών και των ιστορικών δυνατοτήτων.
Ο Μπόλαρης εντάσσει την ελληνική περίπτωση σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό τοπίο. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν τελείωσε απλώς με την ήττα του φασισμού. Άφησε πίσω του κοινωνίες βαθιά ριζοσπαστικοποιημένες, εργατικά κινήματα ενισχυμένα και μια έντονη αμφισβήτηση των παλιών πολιτικών και κοινωνικών ισορροπιών. Από την Ιταλία και τη Γαλλία μέχρι την Ελλάδα, η μεταπολεμική Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με το ερώτημα ποια θα ήταν η νέα κοινωνική και πολιτική τάξη πραγμάτων.
Στην Ελλάδα, η δύναμη που είχε αποκτήσει το ΕΑΜικό κίνημα και ιδιαίτερα η εργατική τάξη κατά την Κατοχή δημιούργησαν μια πραγματική συνθήκη κοινωνικής και πολιτικής ρευστότητας. Η Απελευθέρωση άφησε ανοιχτό το ζήτημα της εξουσίας, ενώ τα Δεκεμβριανά αποτέλεσαν την πιο δραματική έκφραση αυτής της σύγκρουσης. Η Βάρκιζα έφερε τον αφοπλισμό της Αριστεράς, όμως δεν έλυσε τις κοινωνικές αντιθέσεις. Ακολούθησαν η Λευκή Τρομοκρατία, οι διώξεις και μια νέα μεγάλη κινητοποίηση του εργατικού κινήματος, με απεργίες και διεκδικήσεις που έδειχναν ότι η κοινωνική σύγκρουση παρέμενε ανοιχτή.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον διαμορφώθηκε σταδιακά η πορεία προς τον Εμφύλιο. Η συγκρότηση του Δημοκρατικού Στρατού δεν υπήρξε, σύμφωνα με τον συγγραφέα, ένα απομονωμένο στρατιωτικό εγχείρημα, αλλά μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας. Το κρίσιμο ερώτημα ήταν πώς θα συνδεόταν ο ένοπλος αγώνας με το ισχυρό κοινωνικό και πολιτικό κίνημα των προηγούμενων χρόνων. Εδώ ο Μπολάρης εντοπίζει τις μεγάλες στρατηγικές αντιφάσεις της περιόδου: η ένοπλη σύγκρουση προχώρησε σε μια στιγμή κατά την οποία η δυνατότητα μαζικής πολιτικής κινητοποίησης είχε ήδη περιοριστεί σημαντικά.
Παράλληλα, η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο των μεταβαλλόμενων διεθνών συσχετισμών. Η βρετανική παρουσία, η αμερικανική επέμβαση, το Δόγμα Τρούμαν και το Σχέδιο Μάρσαλ διαμόρφωσαν ένα ολοένα πιο ασφυκτικό περιβάλλον για την Αριστερά. Η ελληνική σύγκρουση συνδέθηκε έτσι με την απαρχή του Ψυχρού Πολέμου, χωρίς ωστόσο να μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά ως μια σύγκρουση ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις.
Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο επιχείρημα του βιβλίου: η ήττα του 1949 δεν παρουσιάζεται ως ιστορική νομοτέλεια. Ούτε ως αποτέλεσμα αποκλειστικά των διεθνών συσχετισμών ούτε ως μια στρατιωτική αναμέτρηση με προδιαγεγραμμένο τέλος. Ο Μπολάρης αναζητά τις επιλογές, τις αντιφάσεις και τις χαμένες δυνατότητες μιας ολόκληρης εποχής. Ο Εμφύλιος δεν εξετάζεται μόνο ως ιστορία μιας ήττας. Εξετάζεται ως ιστορία μιας δυνατότητας που υπήρξε, συγκρούστηκε με ισχυρές αντίπαλες δυνάμεις, περιορίστηκε από τις διεθνείς συνθήκες και τις πολιτικές επιλογές της εποχής και τελικά χάθηκε.