Το δίμηνο που όριζε το μνημόνιο κατανόησης ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ παρήλθε στις 17 Αυγούστου. Υποτίθεται, σύμφωνα με τις υπογραφές που είχαν πέσει στο Ισλαμαμπάντ, ότι αυτοί οι δύο μήνες “εκεχειρίας” θα ήταν ευκαιρία για συνομιλίες που θα ξεκαθάριζαν τα θέματα που έμεναν ανοιχτά. Ούτε πραγματική εκεχειρία τηρήθηκε, ούτε κανένας διάλογος εξελίχθηκε. Αυτό όμως που αντικειμενικά καταγράφεται είναι ότι μπροστά σε εξελίξεις που ακόμη είναι απρόβλεπτες, οι ΗΠΑ φαίνονται όλο και λιγότερο να έχουν το πάνω χέρι στην πρωτοβουλία κινήσεων.

Οι ΗΠΑ δεν ικανοποιούν ούτε τους δικούς τους στόχους, ούτε (πολύ περισσότερο) ικανοποιούν τους συμμάχους τους που θα ήθελαν να δουν το Ιράν με την πλάτη στον τοίχο, ούτε ικανοποιούν όσους βιάζονται για μια γρήγορη επιστροφή στην ομαλότητα κυρίως από φόβο προς τις οικονομικές επιπτώσεις.

Έτσι, οι διάφοροι σύμμαχοι παίρνουν διαφορετικές πρωτοβουλίες μόνοι τους, με επιφυλάξεις αντί για εμπιστοσύνη προς τις ΗΠΑ. Πακιστάν, Σαουδική Αραβία και Τουρκία ανακοίνωσαν “αμυντική” συνεργασία. Το Ισραήλ συνεχίζει να σαμποτάρει όλες τις συμφωνίες ύφεσης, δολοφονώντας ασταμάτητα στη Γάζα, στη Δυτική Όχθη και στο Λίβανο.

Απομένει λοιπόν ο Τραμπ να δείχνει καθημερινά τον εκνευρισμό του, αποκαλύπτοντας έτσι ακόμη περισσότερο την αδυναμία του. Μέσα σε μία μέρα, στις αρχές της βδομάδας, κατάφερε να απειλήσει και το Ομάν αλλά και τη Νότια Κορέα. Για το Ομάν είπε ότι “θα τους ξεσκίσουμε στους βομβαρδισμούς”, επειδή το Ιράν ανακοίνωσε πως βρίσκεται σε διάλογο τη γειτονική του χώρα ώστε να χαράξουν μια πιθανή ασφαλή διέξοδο για τα πλοία που βρίσκονται παγιδευμένα μέσα στον Περσικό Κόλπο.

Την ίδια μέρα έκανε μια απρόβλεπτη επίθεση στη Νότια Κορέα, την ώρα που ξεκινούσαν οι ετήσιες κοινές αμερικανοκορεάτικες ασκήσεις. “Βάσει των καλών μου σχέσεων με τον Κιμ Γιονγκ Ουν της Βόρειας Κορέας, δεν είμαι καθόλου χαρούμενος που οι ΗΠΑ συμφώνησαν από παλιά να συμμετάσχουν σε κοινές ασκήσεις με τη Νότια Κορέα… Επειδή είναι πολύ αργά για να ακυρωθούν, έδωσα εντολή στον Υπουργό Πολέμου να μειώσει κατά πολύ τις ασκήσεις”. Ο Τραμπ αναφέρεται με τέτοια επιπολαιότητα σε ασκήσεις που γίνονται κάθε χρόνο για να κάνουν κοινή επίδειξη της ισχύος τους απέναντι σε Βόρεια Κορέα αλλά και στην Κίνα, σε μια χώρα όπου οι ΗΠΑ διατηρούν σχεδόν 30 χιλιάδες φαντάρους. Και στο τέλος του μηνύματός του λέει ξεκάθαρα γιατί εκνευρίστηκε: “πρόσφατα ζήτησα από τον Πρόεδρο της Νότιας Κορέας αν θα συμμετάσχουν μαζί μας στην αποπυρηνικοποίηση του Ιράν και μου είπαν ‘Όχι, ευχαριστώ’”.

Χτυπημένο κύρος

Δεν πρέπει κανείς να υποτιμήσει το χτύπημα που αποτελούν αυτές οι εξελίξεις πάνω στο κύρος της υπερδύναμης, από τη Μεσόγειο ως τον Ειρηνικό.

Ο Ρόμπερτ Κέλι, ειδικός στα ζητήματα Διεθνών Σχέσεων της Ασίας, καθηγητής σε Πανεπιστήμιο της Κορέας, γράφει σε ένα πρόσφατο άρθρο του πως: “Ο παράξενος, άναψε-σβήσε πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, αποτελεί εντυπωσιακή γεωπολιτική εξέλιξη. Παρόλη την αντικειμενική τους ισχύ, οι ΗΠΑ αποδείχθηκαν ανίκανες να επιβάλουν ένα αποφασιστικό αποτέλεσμα στο Ιράν, και φαίνεται όλο και πιο πιθανό ότι ο πρόεδρος Τραμπ θα αποδεχθεί μια συμφωνία λήξης του πολέμου χωρίς να έχει πετύχει σχεδόν κανέναν από τους διακηρυγμένους του στόχους. 

Η άμεση αιτία είναι η απροθυμία του Τραμπ να κάνει χερσαία εισβολή στο Ιράν ώστε να το εξαναγκάσει να παραδοθεί, αλλά και τα όρια που έδειξαν να έχουν οι εναέριοι πόροι των ΗΠΑ, τόσο οι πύραυλοι όσο και τα συστήματα αναχαίτισης. Μετά από μήνες αναποτελεσματικών χτυπημάτων, οι από αέρος επιλογές των ΗΠΑ έχουν μειωθεί. Πρόκειται για κρίσιμο μάθημα για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους γιατί οι ΗΠΑ σχεδιάζουν να συγκρουστούν με την Κίνα στην Ανατολική Ασία με παρόμοιο τρόπο”.

Αυτό που εξασφάλισε την ηγεμονία των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή από το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πόλεμου και έπειτα ήταν η βεβαιότητα ότι η στρατιωτική τους υπεροχή θα εξασφάλιζε χωρίς πολλούς δισταγμούς τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια για τους συμμάχους τους. Η σημερινή πραγματικότητα απέχει πάρα πολύ.

Το μνημόνιο του Ιούνη υπογράφτηκε και γιορτάστηκε από τον Τραμπ επειδή αφενός ηρεμούσε τις αγορές και τις τιμές του πετρελαίου, αφετέρου γιατί έδινε χρόνο για να αναπληρώσουν τα οπλοστάσιά τους οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Όμως, αντί ο χρόνος να λειτουργήσει υπέρ του, το Ιράν αξιοποίησε το παράθυρο για να δείξει ότι φιλοδοξεί να ελέγξει ολόκληρα τα Στενά του Ορμούζ και, ακόμη σημαντικότερο, ότι σε περίπτωση ανάφλεξης, δεν θα διστάσει να απλώσει τα χτυπήματα προς τους συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή με ακόμη μεγαλύτερη σφοδρότητα από ό,τι πριν από έξι μήνες όταν ξεκινούσε ο πόλεμος. Χτύπησε πλοία που έσπαγαν τον αποκλεισμό, απάντησε σε αμερικανικές επιθέσεις με επιθέσεις στις χώρες του Κόλπου, δήλωσε έτοιμο για μια παρατεταμένη σύγκρουση, ενώ οι Χουθίτες χτύπησαν σαουδαραβικούς στόχους κλείνοντας το πέρασμα του Μάνταμπ στην Ερυθρά.

Στο αμερικάνικο στρατόπεδο, ο αποπροσανατολισμός βγάζει μάτια. Ο αντιπρόεδρος Βανς δήλωσε πως ο βασικός στόχος των διαπραγματεύσεων είναι να ομαλοποιηθεί η κατάσταση στα Στενά και να μην ανέβει η τιμή του πετρελαίου. Ο Τραμπ τον άδειασε, λέγοντας πως ο στόχος είναι να μην αναπτύξει πυρηνικά το Ιράν. Ο Μπεν-Γκβιρ του Ισραήλ λέει στο στρατό πως πρέπει να σκοτώνουν 30-40 Παλαιστίνιους κάθε μέρα χωρίς να τους νοιάζει αν “έκαναν κάτι”. Την ίδια μέρα ο γαμπρός του Τραμπ, Κούσνερ, ανάμεσα στους “εγκεφάλους” των Συμφωνιών του Αβραάμ, έκανε απευθείας συνομιλίες με τη Χαμάς στην Αίγυπτο, κάτι αδιανόητο μέχρι στιγμής.