Η 23η Ιανουαρίου, Παγκόσμια Ημέρα Μητρικής Υγείας, θα έπρεπε να είναι μια μέρα δέσμευσης της Πολιτείας για τη θωράκιση της μητρότητας. Αντ’ αυτού, επιλέχθηκε ως η ημερομηνία κοινοποίησης ενός νέου «Καθηκοντολογίου» που δεν πλήττει απλώς έναν επαγγελματικό κλάδο, αλλά διακυβεύει ευθέως την υγεία και την αυτονομία των γυναικών στη χώρα μας.
Το Υπουργείο Υγείας μέσω ενός προσχεδίου Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ), επιχείρησε να αφαιρέσει από τις μαίες το θεμελιώδες δικαίωμα της αυτόνομης διενέργειας φυσιολογικού τοκετού στις πρωτοβάθμιες δομές. Πρόκειται για μια οπισθοδρομική κίνηση που ακυρώνει την επιστημονική υπόσταση της μαίας ως αυτοδύναμου επαγγελματία υγείας – status κατοχυρωμένο στην Ελλάδα από το 1989 και διεθνώς μέσω της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2005/36/ΕΚ. Επιπλέον, το προτεινόμενο Καθηκοντολόγιο θέτοντας τις μαίες στα νοσοκομεία κάτω από ιατρική εποπτεία ενισχύει το εντελώς παρωχημένο ιατροκεντρικό μοντέλο φροντίδας που έχει επικρατήσει στην Ελλάδα.
Ο κίνδυνος για τη δημόσια υγεία
Οι συνέπειες αυτής της απόφασης είναι πολυεπίπεδες. Πρώτον, απομονώνονται οι έγκυες γυναίκες σε απομακρυσμένες ή νησιωτικές περιοχές. Χωρίς την αυτόνομη παρουσία μαίας, κάθε τοκετός που εξελίσσεται εκτός νοσοκομείου ή σε δομή χωρίς μόνιμο ιατρό, μετατρέπεται σε ένα δυνητικά επικίνδυνο περιστατικό χωρίς εξειδικευμένη κάλυψη. Δεύτερον, ενισχύεται το παρωχημένο «ιατροκεντρικό μοντέλο». Η διεθνής εμπειρία και τα επιστημονικά δεδομένα είναι σαφή: η υπερβολική ιατρικοποίηση του φυσιολογικού τοκετού οδηγεί σε κατακόρυφη αύξηση των καισαρικών τομών και των άσκοπων παρεμβάσεων. Αυτό δεν επιβαρύνει μόνο την υγεία μητέρας και νεογνού, αλλά προκαλεί και τεράστια οικονομική αιμορραγία στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ).
Η φωνή μας έξω από το Υπουργείο
Την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου, η δυναμική συγκέντρωση μαιών και γυναικών έξω από το Υπουργείο Υγείας έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: Δεν θα επιτρέψουμε την υποβάθμιση της μαιευτικής φροντίδας. Ο φυσιολογικός τοκετός δεν είναι μια χειρουργική πράξη που απαιτεί συνεχή ιατρική επιτήρηση, αλλά μια φυσική διεργασία που οι μαίες υπηρετούν με επιστημονική επάρκεια και σεβασμό στα δικαιώματα της γυναίκας.
Η μάχη αυτή δεν αφορά μόνο τις μαίες. Αφορά κάθε γυναίκα που διεκδικεί το δικαίωμα να γεννά με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και ελευθερία επιλογής.
Με την παρουσία μας στον δημόσιο χώρο καταγγείλαμε μια πολιτική επιλογή που ενισχύει το ιατρικοκεντρικό μοντέλο φροντίδας και αποκλείει τις μαίες από τον φυσιολογικό τοκετό, μετατρέποντας μια φυσική και κοινωνική διαδικασία σε αποκλειστικά ιατρική πράξη. Τονίσαμε ότι η αφαίρεση του φυσιολογικού τοκετού από τις μαίες συνιστά ευθεία επίθεση τόσο στο επάγγελμά μας όσο και στη γυναικεία αυτονομία.
Η κινητοποίησή μας αποτέλεσε μια ξεκάθαρη και πολιτική δήλωση: η επίθεση στις μαίες είναι επίθεση στις γυναίκες. Δεν αποδεχόμαστε αποφάσεις που λαμβάνονται χωρίς τις μαίες και χωρίς τις γυναίκες, για τις μαίες και για τις γυναίκες. Διεκδικούμε ένα σύστημα Υγείας που σέβεται τη γνώση, τον ρόλο και την επιστημονική επάρκεια των μαιών και διασφαλίζει το δικαίωμα κάθε γυναίκας σε ασφαλή, αξιοπρεπή και μαιοκεντρική φροντίδα στον φυσιολογικό τοκετό.
Η Ένωση Μαιών και Μαιευτών (ΕΑΜΜΕ), μέσα από μια συνεπή, συλλογική και δυναμική εκστρατεία, πέτυχε μια μεγάλη και ουσιαστική νίκη. Μια νίκη που άνοιξε έναν αναγκαίο δημόσιο διάλογο για τα δικαιώματα των γυναικών, τη φροντίδα της αναπαραγωγικής υγείας και τις βαθιά ριζωμένες έμφυλες ανισότητες στο σύστημα Υγείας.
Η επίθεση στις μαίες δεν είναι ένα στενά επαγγελματικό ζήτημα. Είναι μια δομική, έμφυλη επίθεση στις γυναίκες. Είναι επίθεση στην αυτονομία τους, στις επιλογές τους γύρω από το σώμα τους, τη γέννα και τη μητρότητα. Είναι η συστηματική απαξίωση μιας μορφής φροντίδας που ιστορικά ασκείται από γυναίκες και για γυναίκες, ακριβώς επειδή αμφισβητεί την εξουσία, την ιεραρχία και τον έλεγχο του κυρίαρχου ιατρικοκεντρικού μοντέλου.
Το ιατρικοκεντρικό μοντέλο αντιμετωπίζει τη γέννα ως παθολογία και το γυναικείο σώμα ως αντικείμενο διαχείρισης και ελέγχου. Αντίθετα, το μαιοκεντρικό μοντέλο βασίζεται στον σεβασμό, στη συνέχεια φροντίδας, στη γνώση, στην εμπιστοσύνη και στην ενδυνάμωση της γυναίκας. Πρόκειται για μια βαθιά πολιτική σύγκρουση ανάμεσα σε ένα σύστημα που επιβάλλει και σε ένα μοντέλο που υποστηρίζει, συνοδεύει και σέβεται.
Το γεγονός ότι το ζήτημα παρέμεινε για χρόνια αόρατο στον δημόσιο λόγο δεν είναι τυχαίο. Οι μαίες και το έργο τους θεωρούνται «γυναικεία υπόθεση» και, ως τέτοια, υποτιμώνται, αποσιωπώνται και περιθωριοποιούνται. Αυτή η αορατότητα δεν είναι ουδέτερη· συνιστά μορφή έμφυλης βίας και θεσμικής ανισότητας.
Η ΕΑΜΜΕ, μέσα από συλλογική δράση και τεκμηριωμένη διεκδίκηση, έσπασε αυτή τη σιωπή. Ανέδειξε ότι η υπεράσπιση των μαιών είναι υπεράσπιση των γυναικών και ότι η φροντίδα δεν είναι ουδέτερη: είναι βαθιά πολιτική. Η ανταπόκριση, η συσπείρωση και το αποτέλεσμα της εκστρατείας συνιστούν μια σημαντική γυναικεία και φεμινιστική νίκη.
Ο αγώνας, ωστόσο, δεν σταματά εδώ. Η ΕΑΜΜΕ συνεχίζει να διεκδικεί την αναγνώριση του μαιοκεντρικού μοντέλου φροντίδας, την προστασία του επαγγέλματος της μαίας και το δικαίωμα κάθε γυναίκας σε αξιοπρεπή, ισότιμη και ανθρωποκεντρική φροντίδα.
Οι μαίες είναι με τις γυναίκες. Και οι γυναίκες δεν είναι μόνες.
Ιωάννα Βασιλάκη, πρόεδρος ΕΑΜΜΕ