Διεθνή

Τυπικά, η απόφαση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed) να κρατήσει, για μια ακόμα φορά αμετάβλητα τα αμερικανικά επιτόκια, έχει μικρή μόνο σημασία. Η αναμενόμενη αύξηση ήταν, έτσι και αλλιώς, μικρή: ένα τέταρτο της ποσοστιαίας μονάδας. Από το 0.25% που βρίσκεται σήμερα το επιτόκιο “αναφοράς” θα ανέβαινε στο 0.5%. Δεύτερον η αύξηση, που η Τζάνετ Γέλεν, η πρόεδρος της FED, έχει ουσιαστικά προαναγγείλει από την αρχή σχεδόν της χρονιάς, δεν ακυρώθηκε: “αναβλήθηκε”. Η Επιτροπή που αποφασίζει τη νομισματική πολιτική θα συναντηθεί δυο ακόμα φορές μέσα στο 2015, στις 27-28 Οκτώβρη και στις 15-16 Δεκέμβρη. Θεωρητικά η FED έχει τη δυνατότητα να ανεβάσει πραγματικά τα επιτόκιά της μέχρι το τέλος της χρονιάς. Στην πραγματικότητα, όμως, η απόφαση να διατηρηθούν τα επιτόκια για μια ακόμα φορά αμετάβλητα έχει τεράστια σημασία.

 

Η τελευταία φορά που η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ αύξησε τα επιτόκια της (από το 5% στο 5.25%) ήταν τον Ιούνη του 2006. Για ένα περίπου χρόνο έμειναν σταθερά. Τον Σεπτέμβρη του 2007 άρχισε ο κατήφορος -η κατακρήμνιση θα έπρεπε να λέμε καλύτερα. Τον Γενάρη του 2009 έπιασαν πάτο (0-0.25%). Από τότε μέχρι σήμερα παραμένουν σταθερά σε αυτά τα μηδενικά, ουσιαστικά, επίπεδα. Η αύξηση που είχε υποσχεθεί η Γέλεν θα σηματοδοτούσε την έξοδο από την κρίση και την οριστική επιστροφή στην ομαλότητα. Τώρα η επιστροφή αυτή “αναβάλλεται”.

 

Η σημασία της απόφασης, όμως, δεν περιορίζεται μόνο σε συμβολικό επίπεδο. Η πολιτική του εύκολου και φτηνού χρήματος, των προγραμμάτων “ποσοτικής χαλάρωσης” και των μηδενικών επιτοκίων, κατάφερε μεν να προφυλάξει την αμερικανική οικονομία από τις χειρότερες επιπτώσεις της κρίσης -η κατάρρευση της Λήμαν Μπράδερς τον Σεπτέμβρη του 2008 δεν μετεξελίχθηκε σε χιονοστιβάδα αντίστοιχη με το Κραχ του 1929. 

 

Το τίμημα αυτής της “ασπίδας προστασίας”, όμως, ήταν η δημιουργία μιας τεράστιας “φούσκας” που απλώνεται από το χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης μέχρι τα μεγάλα έργα στη Σαγκάη και τις τράπεζες στις “πολλά υποσχόμενες” αναδυόμενες αγορές της Τουρκίας, του Βιετνάμ και της Κορέας. Και οι φούσκες αυτές έχουν αρχίσει να κλυδωνίζονται επικίνδυνα. Η Fed πιέζεται να αρχίσει να αντιστρέφει αυτή την πολιτική της “φούσκας” -πριν προλάβουν να το κάνουν “οι αγορές”, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που το έκαναν και στην περίπτωση της Λήμαν Μπράδερς πριν από επτά ακριβώς χρόνια.

 

 

Και αυτός δεν είναι ο μοναδικός λόγος για τον οποίο η Fed πιέζεται να ανεβάσει τα επιτόκια. Τυπικά και πάλι η Fed καθορίζει την πολιτική της με δυο βασικά κριτήρια: τον έλεγχο του πληθωρισμού και τον έλεγχο της ανεργίας. Το 2008-9 η ανεργία είχε φτάσει στο 10% στις ΗΠΑ. Από τότε πέφτει σταθερά. Σήμερα βρίσκεται λίγο πάνω από το 5%, κοντά στο επίπεδο που θεωρείται “φυσικό” από τους οικονομολόγους. 

 

Η αμερικανική οικονομία έχει καταφέρει τα τελευταία χρόνια να αναπτύσσεται σταθερά με ρυθμούς περίπου 2% το χρόνο και να δημιουργεί εκατοντάδες χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας κάθε μήνα. Τα αφεντικά φοβούνται ότι αν η ανεργία πέσει κάτω από το “φυσικό επίπεδο” οι μισθοί θα αρχίσουν να ανεβαίνουν. Με την αύξηση των επιτοκίων ελπίζουν να “αποθερμάνουν” λίγο την οικονομία πριν φτάσουν σε αυτό το “αρνητικό” σημείο.

 

Ταυτόχρονα, όμως, η αύξηση των επιτοκίων έχει και τρομαχτικούς κινδύνους για την άρχουσα τάξη. Ακόμα και ένα μικρό παιδί ξέρει ότι είναι σχεδόν αδύνατο να βγάλεις ομαλά τον αέρα από μια φούσκα χωρίς να σκάσει. Το ίδιο ακριβώς ισχύει για τις οικονομικές φούσκες. Τον Ιούνη τα χρηματιστήρια της Κίνας έζησαν το δικό τους “1929”: οι δείκτες έπεσαν μέσα σε λίγες μέρες 30% κάτω, οι χρηματιστές έτρεχαν αλλόφρονες να πουλήσουν όσο-όσο, ενώ όλες οι προσπάθειες των μεγάλων τραπεζιτών και του κράτους να σταματήσουν τον πανικό και τον κατήφορο αποδείχτηκαν απλές ασπιρίνες. Ο τελικός απολογισμός: 4 τρισεκατομμυρίων δολάρια, ένα ιλιγγιώδες ποσό ακόμα και για το μέγεθος της Κίνας, ένα ποσό που ξεπερνάει την κεφαλαιοποίηση των χρηματιστηρίων της Φρανκφούρτης και του Παρισιού αθροισμένων μαζί. 

 

Και το “κακό” δεν περιορίζεται στην Κίνα: όλες σχεδόν οι αναδυόμενες αγορές βρίσκονται σήμερα υπό πίεση, με τα κεφάλαια να φεύγουν με μεγάλη ταχύτητα, αναζητώντας ασφαλή καταφύγια στις χρηματαγορές της Δύσης. Στην ανακοίνωσή της η Επιτροπή της Fed παραδέχτηκε ανοιχτά ότι η αστάθεια στις διεθνείς αγορές και οι κίνδυνοι που συνεπάγεται αυτή για την αμερικανική οικονομία ήταν ένας από τους βασικούς παράγοντες που την οδήγησαν στην “αναβολή”. Η παγκόσμια οικονομία, για να το πούμε διαφορετικά, είναι στην εντατική, διασωληνωμένη με τα πιεστήρια της Fed. Η διακοπή της ποσοτικής χαλάρωσης έχει αρχίσει ήδη να επιβαρύνει αισθητά την υγεία της. Η αύξηση των επιτοκίων κινδυνεύει τώρα, αντί να την απεξαρτήσει, να την αποτελειώσει.

 

 

Και η κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας δεν είναι το μοναδικό που απασχολεί την άρχουσα τάξη. Η ανεργία μπορεί να έχει πέσει στο 5.1% στις ΗΠΑ, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η οικονομία έχει ξεπεράσει τα προβλήματά της. Κατ’΄αρχήν η ίδια η πτώση της ανεργίας είναι, εν' μέρει τουλάχιστον, εικονική: το 5.1% δεν περιλαμβάνει τα εκατομμύρια των μακροχρόνια άνεργων που έχουν απελπιστεί και έχουν σταματήσει να ψάχνουν για δουλειά. 

 

Σαν ποσοστό, η αναλογία των εργαζομένων σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό των ΗΠΑ βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο εδώ και τριάντα πέντε χρόνια. Η πραγματική ακτινογραφία της αμερικανικής οικονομίας φαίνεται και από το δεύτερο κρίσιμο στοιχείο που παρακολουθεί η Fed: τον πληθωρισμό. Ο στόχος της κεντρικής τράπεζας είναι, όπως και της “δικής” μας ΕΚΤ, ένας πληθωρισμός κοντά αλλά κάτω από το 2%. 

 

Με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ κυμαίνεται αυτή τη στιγμή κοντά στο 0.3%. Κάποιοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι οι παράγοντες που έχουν ρίξει τον πληθωρισμό σε τόσο επικίνδυνα επίπεδα (ο αποπληθωρισμός, ο αρνητικός πληθωρισμός δηλαδή, είναι εφιάλτης για τους οικονομολόγους) είναι “συγκυριακοί” -πχ η πτώση της τιμής της ενέργειας. Άλλοι, όμως, είναι πολύ πιο απαισιόδοξοι. Το βασικό όπλο που έχουν οι κεντρικοί τραπεζίτες για να αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο του αποπληθωρισμού είναι η μείωση των επιτοκίων. Η Fed, βέβαια, δεν μπορεί να τα μειώσει σήμερα άλλο, αφού βρίσκονται ήδη ουσιαστικά στο μηδέν. Και αρνητικά επιτόκια δεν εννοούνται, ως γνωστόν, στον καπιταλισμό. Αλλά μπορεί, τουλάχιστον, να μην τα ανεβάσει.

 

Στη συνεδρίαση της Επιτροπής της Fed της περασμένης Πέμπτης οι φόβοι για μια άμεση καταστροφή επισκίασαν τις ανησυχίες για το μακροπρόθεσμο μέλλον. Από τους 10 κεντρικούς τραπεζίτες οι 9 ψήφισαν “ναι” στην αναβολή. Μόνο ένας, ένα από τα γνωστά νεοφιλελεύθερα “γεράκια”, τάχθηκε υπέρ μιας άμεσης αύξησης των επιτοκίων. 

 

Οι “αγορές” εκτιμούν τώρα ότι η Γέλεν δεν θα κρατήσει την “υπόσχεσή της”, να ανεβάσει τα επιτόκια μέσα στο 2015. Στην πραγματικότητα κανένας δεν μπορεί να προβλέψει τι ακριβώς θα αποφασίσει η Επιτροπή στις επόμενες συνεδριάσεις της. Θα επικρατήσουν τα “γεράκια” ή τα “περιστέρια”; Ένα πράγμα είναι μόνο βέβαιο: όποια απόφαση και αν πάρουν, η οικονομία δεν πρόκειται να ξεφύγει από την κρίση.