Ένα εξοντωτικό πλέγμα υποχρεώσεων των ανέργων και αντίστοιχες «κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης», προβλέπει η πρόταση του ΔΣ του ΟΑΕΔ που εγκρίθηκε στη συνεδρίασή του της 13/12/16. Στη σχετική εισήγηση αναφέρεται ότι τα μέτρα πρέπει να παρθούν, μεταξύ άλλων, «για την ομαλή χρηματοδότηση από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ». Στόχος, θεωρητικά, είναι ο έλεγχος «αν οι άνεργοι ψάχνουν για δουλειά».
Οι κυρώσεις που προβλέπονται περιλαμβάνουν από διακοπή του επιδόματος (στους λίγους που το δικαιούνται), μέχρι διαγραφή από τα μητρώα και αποκλεισμός από τη δυνατότητα επανεγγραφής για διάστημα από έναν έως 12 μήνες, ανάλογα με τη βαρύτητα του παραπτώματος! Χάνονται δηλαδή οι πενιχρές διευκολύνσεις που παρέχει ο ΟΑΕΔ στους εγγεγραμμένους (πχ δωρεάν μετακίνηση) και που υποτίθεται ότι βοηθούν στην εύρεση εργασίας.
Οι υποχρεώσεις δεσμεύουν τόσο τους επιδοτούμενους ανέργους, όσο και τον τεράστιο όγκο των μη επιδοτούμενων (υπολογίζεται στο 90% των εγγεγραμμένων). Οι εγγεγραμμένοι υποχρεούνται σε «αποδοχή κάθε πρότασης της αρμόδιας υπηρεσίας η οποία αφορά σε θέση εργασίας, [..] επαγγελματική κατάρτιση, συμβουλευτική υπηρεσία…». Με άλλα λόγια πρέπει να τρέχουν όχι μόνο σε δουλειές με σύμβαση οποιασδήποτε διάρκειας, αλλά και σε δραστηριότητες που δεν τους αποφέρουν εισόδημα.
Χωρίς πρόσβαση
Μέσα στις υποχρεώσεις των ανέργων συμπεριλαμβάνεται επιπλέον η ανταπόκριση σε οποιαδήποτε πρόσκληση από τον ΟΑΕΔ, έγγραφη ή ηλεκτρονική, μέσα σε προθεσμία που ορίζει ο Οργανισμός. Άνεργοι χωρίς πρόσβαση στο ίντερνετ, χωρίς μόνιμη κατοικία, που διαμένουν περιστασιακά σε άλλη πόλη, ή που μπορεί να δυσκολεύονται να ενημερωθούν για τις απαιτήσεις του Οργανισμού (πχ λόγω γλώσσας), «οφείλουν» να είναι διαρκώς σε επιφυλακή.
Οι άνεργοι δεν έχουν κανένα λόγο στη διάρκεια της σύμβασης ή στο ωράριο εργασίας. Όταν η υπηρεσία προτείνει μια θέση, ο άνεργος μπορεί αρχικά να αρνηθεί μόνο αν ο προτεινόμενος μισθός είναι μικρότερος από τον τελευταίο μισθό του. Το όριο μικραίνει όσο αυξάνονται οι μήνες εγγραφής στον ΟΑΕΔ. Στους 12 μήνες, μπορεί να αρνηθεί μόνο αν ο προτεινόμενος μισθός είναι μικρότερος από το βασικό. Στους 18, ο ΟΑΕΔ μπορεί να προτείνει και θέσεις άσχετες με το επαγγελματικό αντικείμενο του άνεργου. Δηλαδή όσο πιο πολύ καιρό είναι κάποιος άνεργος, τόσο χειρότερη θέση εργασίας υποχρεούται να δεχτεί.
Η βασικότερη απαίτηση είναι «η ενεργή αναζήτηση εργασίας και η διατήρηση σχετικών αποδεικτικών». Η υπηρεσία μπορεί να απαιτήσει την προσκόμισή τους εντός 15 ημερών. Η «ενεργή αναζήτηση», διευκρινίζει η εισήγηση, είναι ενέργειες όπως «επαφή με ιδιωτικό γραφείο ευρέσεως εργασίας ή εταιρία προσωρινής απασχόλησης» και «συμμετοχή σε προγράμματα συμβουλευτικής, ανάληψης επιχειρηματικών πρωτοβουλιών ή σε άλλες δράσεις ανάπτυξης επιχειρηματικών δεξιοτήτων». Ο ίδιος ο ΟΑΕΔ δηλαδή, ωθεί τους άνεργους να ζητήσουν δουλειά από τις εταιρίες που ουσιαστικά «νοικιάζουν» εργαζόμενους. Νομιμοποιεί δε το φαινόμενο δωρεάν/ανασφάλιστης εργασίας σε μικρές νέες επιχειρήσεις «μέχρι να ορθοποδήσουν» στις οποίες ο εργαζόμενος καλείται να παριστάνει τον «συνέταιρο». Η διαρκής απαίτηση για αποδεικτικά δίνει στις συνεντεύξεις και τις «δοκιμαστικές περιόδους» νέα διάσταση: νέες δυνατότητες εκμετάλλευσης από τους εργοδότες.
Οι πρακτικές αυτές προωθούν τις ελαστικές εργασιακές σχέσεις και δίνουν νόμιμο προσωπείο στη μαύρη ή και απλήρωτη εργασία. Οι άνεργοι δε θα μπορούν να ανταποκριθούν στο στενό αυτό κλοιό εγρήγορσης και δραστηριοτήτων που απαιτείται και θα διαγράφονται μαζικά. Πέρα από τον επιφανειακό στόχο του ελέγχου, ο ΟΑΕΔ προσπαθεί να κρύψει την ανεργία κάτω από το χαλί.
Επιπλέον, σε μια χώρα με 1,5 εκατομμύριο ανέργους, με κανόνια, απολύσεις, συρρίκνωση των κοινωνικών υπηρεσιών, ο ΟΑΕΔ στέλνει μήνυμα ότι είναι ο άνεργος που φταίει, επειδή δεν ψάχνει αρκετά ή γιατί είναι «επιλεκτικός».