Η περασμένη εβδομάδα ήταν μια από τις χειρότερες της τελευταίας 10ετίας για το χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Από την Wall Street οι αναταράξεις απλώθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο: Την Πέμπτη το χρηματιστήριο του Λονδίνου έπεσε "με το άνοιγμα" 3,5% κάτω. Το Παρίσι 3,4%. Το Χονγκ Κονγκ 4,3%. Η Σανγκάη 3%.
Η περασμένη χρονιά, η πρώτη χρονιά του Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία, ήταν εξαιρετική για τα χρηματιστήρια. Η προεδρία Τραμπ είχε μεταφραστεί σε ένα κέρδος της τάξης του 40% στις περιουσίες των πλούσιων επενδυτών της Αμερικής. Οι αρχικές δηλώσεις της κυβέρνησης και των επίσημων αμερικανικών μέσων μαζικής ενημέρωσης έμοιαζαν απόλυτα δικαιολογημένες: "τα θεμέλια της Αμερικανικής οικονομίας είναι υγιή", η πτώση στα χρηματιστήρια δεν είναι παρά μια συνηθισμένη "διόρθωση".
Θεωρητικά η άνοδος του χρηματιστηρίου αντανακλά την ευρωστία της οικονομίας. Στην πράξη πολύ συχνά αντανακλά ακριβώς το αντίθετο: όταν οι επενδύσεις βαλτώνουν (γιατί τα κέρδη από την πραγματική οικονομία είναι μηδαμινά) οι επενδυτές αντί να αξιοποιήσουν τα χρήματά τους για να φτιάξουν νέα εργοστάσια ή να αναπτύξουν νέες τεχνολογίες, τα "τζογάρουν" σε μετοχές, ομόλογα, πολύτιμα μέταλλα, έργα τέχνης και ό,τι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς. Αυτή η τεράστια προσφορά χρήματος ανεβάζει τις τιμές τους, χαρίζοντας με αυτόν τον τρόπο εύκολα και γρήγορα κέρδη στους κατόχους τους. Αυτό με τη σειρά του προσκαλεί και άλλους επενδυτές (κερδοσκόπους θα έπρεπε να λέμε καλύτερα) και η αύξηση γίνεται χιονοστιβάδα.
Σε αυτή τη "φυσιολογική" κερδοσκοπική πορεία προστέθηκε μετά την κρίση του 2008 (τη χρονιά που χρεοκόπησε η Λήμαν Μπράδερς) η πολιτική των υπερ-χαμηλών επιτοκίων και της ποσοτικής χαλάρωσης της FED, της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ. Αυτή η πολιτική του "εύκολου και φτηνού χρήματος" -φυσικά για αυτούς που έχουν ήδη πολλά χρήματα, γιατί για τους φτωχούς τα πράγματα ήταν ακριβώς αντίστροφα- ήταν επιβεβλημένη από τις ίδιες της περιστάσεις: χωρίς τις αθρόες και συνεχείς "ενέσεις ρευστότητας" από την κεντρική τράπεζα η κρίση θα είχε πάρει, με πολύ μεγάλες πιθανότητες, την ίδια τροπή που είχε πάρει και τη δεκαετία του 1930. Το μεγαλύτερο κομμάτι από αυτά τα έξτρα τρισεκατομμύρια που "τύπωσε" στα χρόνια της κρίσης η FED κατέληξαν στην κερδοσκοπία. Η φούσκα δεν μεγάλωσε απλά. Έγινε τεράστια.
Η αμερικανική κεντρική τράπεζα έχει αρχίσει εδώ και δυο χρόνια περίπου να αντιστρέφει -σταδιακά και προσεκτικά- την πολιτική του εύκολου και φτηνού χρήματος. Η ποσοτική χαλάρωση τέλειωσε και τα επιτόκια έχουν αρχίσει σιγά-σιγά να ανεβαίνουν. Τώρα όμως η FED, σύμφωνα με τους υπολογισμούς των κερδοσκόπων, θα αυξήσει τα επιτόκια πιο γρήγορα από ότι ήταν αναμενόμενο. Το διαθέσιμο χρήμα για αγορά μετοχών θα μειωθεί, και οι τιμές αναμένεται να πέσουν. Το συμπέρασμα: πούλα. Το ξεφούσκωμα της φούσκας, όμως, είναι όπως όλοι ξέρουν, πολύ επικίνδυνο. Σε αντίθεση με τα διαμάντια οι φούσκες δεν είναι αιώνιες. Αργά ή γρήγορα η σημερινή φούσκα θα σκάσει.
Ο ασκός του Αιόλου που άνοιξε με την κατάρρευση της Λήμαν Μπράδερς δεν έχει κλείσει ακόμα. Η κρίση είναι "συστημική" -έχει πολύ βαθύτερα αίτια από την κερδοσκοπία ή τις πολιτικές των κεντρικών τραπεζών. Και η διέξοδος δεν μπορεί να είναι άλλη από την ανατροπή αυτού του παρανοϊκού συστήματος.