Η συντονισμένη δράση κυβερνήσεων και κεντρικών τραπεζών κατάφερε να “μπάλωσει” μέσα στα δέκα χρόνια που έχουν περάσει από τότε την μαύρη τρύπα που άφησε πίσω της η κατάρρευση της Λήμαν Μπράδερς τον Σεπτέμβρη του 2008. Αλλά δεν κατάφεραν να λύσουν ούτε ένα από τα βαθύτερα αίτια που οδήγησαν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα στη χρεοκοπία.
Η κερδοσκοπία, ο πιο άμεσος υπεύθυνος για την ρευστοποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος του 2008, εξακολουθεί να οργιάζει -παρά τα νέα, αυστηρότερα νομοθετικά και εποπτικά πλαίσια που επιβλήθηκαν στις τράπεζες αμέσως μετά τη χρεωκοπία. Οι τραπεζίτες, τα διαβόητα γκόλντεν μπόις που οδήγησαν το “καράβι στα βράχια”, συνεχίζουν όχι μόνο να “ζουν” αλλά και να “βασιλεύουν”. Στις ΗΠΑ το πρώτο πράγμα που έκαναν οι τραπεζίτες μόλις κατάφεραν, χάρη στα δισεκατομμύρια της κρατικής βοήθειας να σταθούν και πάλι στα πόδια τους, ήταν να επιτεθούν στο νόμο Ντοντ-Φράνκ, τον νόμο που ψήφισε η κυβέρνηση Ομπάμα και που είχε σαν στόχο να βάλει κάποια όρια στα κερδοσκοπικά τους παιχνίδια. Ο Τραμπ έχει υποσχεθεί να τον καταργήσει. Διόλου τυχαία το χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης έχει απογειωθεί μέσα στα δυο χρόνια που ο Τραμπ βρίσκεται στην εξουσία: ο δείκτης Dow Jones έχει κερδίσει πάνω από 30% από την 1/1/2016 μέχρι σήμερα.
Οι ρυθμοί ανάπτυξης της οικονομίας μπορεί να έχουν επιστρέψει σχεδόν παντού σε θετικό έδαφος. Αλλά η κερδοφορία της “πραγματικής οικονομίας” εξακολουθεί, παρά τις επιθέσεις στους μισθούς και τις κοινωνικές παροχές, να βρίσκεται στα τάρταρα. Η κερδοσκοπία είναι η άλλη όψη της έλλειψης κερδοφόρων επενδυτικών ευκαιριών. Και εδώ σχεδόν τίποτα δεν έχει αλλάξει: μη έχοντας να κάνουν τίποτα τα κέρδη τους οι μεγάλες επιχειρήσεις αναγκάζονται να τα “επενδύουν” στα χρηματιστήρια, στα κρατικά ομόλογα, στις αγορές συναλλάγματος και τις “πολλά υποσχόμενες” αναδυόμενες αγορές. Και όπως γινόταν και πριν από τη Λήμαν Μπράδερς έτσι και τώρα τα γκόλντεν μπόις ψάχνουν συνεχώς για νέες “ευκαιρίες”. Το 2008 ήταν η έκρηξη της φούσκας “των στεγαστικών δανείων χωρίς εγγυήσεις” που έφερε την καταστροφή: οι τράπεζες έδιναν δάνεια σε φτωχούς -σε ανθρώπους που ήταν βέβαιο ότι δεν θα μπορούσαν να τα εξυπηρετήσουν- με στόχο να κερδίσουν δισεκατομμύρια όχι από τους τόκους (που δεν θα εισέπρατταν ποτέ) αλλά από την άνοδο της αξίας της γης που θα έφερναν αυτά τα δάνεια και από τις κατασχέσεις. Ποια φούσκα θα σκάσει και πότε αυτό δεν μπορούμε να το ξέρουμε σήμερα. Το βέβαιο είναι ότι υπάρχουν πολλές υποψήφιες. Και πολλαπλασιάζονται με γρήγορους ρυθμούς.
“Οι επιχειρήσεις εξυγίανσης των τραπεζών και η αποκατάσταση της ρευστότητας στο χρηματοπιστωτικό σύστημα κόστισαν 15 τρις δολάρια”, γράφει η Καθημερινή της περασμένης Κυριακής στο αφιέρωμά της στην Λήμαν Μπράδερς. Το αποτέλεσμα ήταν μια διόγκωση του δημόσιου χρέους -με άμεση συνέπεια τη χρεοκοπία των πιο αδύναμων καπιταλισμών σαν την Ελλάδα ή την Πορτογαλία. Σήμερα το παγκόσμιο δημόσιο χρέος ξεπερνάει τα 67 τρισεκατομμύρια δολάρια -ένα ιλιγγιώδες ποσό, σχεδόν διπλάσιο από τα 37 τρις του 2008. Και δεν είναι μόνο το δημόσιο χρέος που έχει εκτιναχθεί στα ουράνια: το παγκόσμιο χρέος διογκώθηκε, σύμφωνα με τα στοιχεία του πρακτορείου Bloomberg, από τα 173 τρις δολάρια το 2008 στα 250 τρις φέτος.
Τι σημαίνουν όλα αυτά; Πρώτον ο κίνδυνος ενός νέου “ατυχήματος”, μιας νέας Λήμαν είναι πάνω από υπαρκτός. Αργά ή γρήγορα κάποια από τις νέες φούσκες θα σκάσει -με μαθηματική ακρίβεια. Δεύτερον, οι κυβερνήσεις και τα κράτη, αδυνατισμένα από τον προηγούμενο γύρο, είναι σήμερα σε πολύ δυσκολότερη θέση να αντιμετωπίσουν μια νέα κρίση. Τρίτον οι διεθνείς οργανισμοί και οι κεντρικές τράπεζες έχουν, μέσα από την ποσοτική χαλάρωσης και το μηδενισμό των επιτοκίων “κάψει” ήδη όλα τους τα όπλα. Οι κεντρικοί τραπεζίτες κάνουν ότι μπορούν για να διορθώσουν αυτή την κατάσταση. Αλλά αυξάνοντας τα επιτόκια και περικόπτοντας τη ρευστότητα διακινδυνεύουν να πυροδοτήσουν αυτό ακριβώς που προσπαθούν να αποφύγουν: η Αργεντινή -που αναγκάστηκε να καταφύγει ξανά στο ΔΝΤ- μπορεί να μην έγινε Λήμαν Μπράδερς. Αλλά υπάρχουν δεκάδες “Αργεντινές” στον πλανήτη.