Ο Κρατικός Προϋπολογισμός για το 2019 που κατατέθηκε την περασμένη εβδομάδα για συζήτηση και ψήφιση στη Βουλή επιβεβαίωσε αυτό που ήδη ξέραμε: τα μνημόνια, αν τέλειωσαν, δεν τέλειωσαν για όλους. Η λιτότητα δεν τέλειωσε. Οι περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες δεν τελείωσαν. Το πάγωμα των προσλήψεων για την Υγεία και την Παιδεία δεν τελείωσε. Η ανεργία δεν τελείωσε. Η φτώχεια δεν τελείωσε.
Επιβράβευση της ληστείας
Η “εθνική οικονομία” έχει μπει από το 2015 σε μια τροχιά αργόσυρτης ανάκαμψης. Το 2016 το ΑΕΠ σημείωσε, για πρώτη φορά από τότε που η Ελλάδα χτυπήθηκε από την κρίση, μια οριακή άνοδο. Αυτή η τάση συνεχίστηκε το 2017 και το 2018 (το ΑΕΠ αυξήθηκε σύμφωνα με τις μέχρι τώρα εκτιμήσεις κατά 1,5% και 2,1% αντίστοιχα). Αυτή η τάση αναμένεται να συνεχιστεί και τη χρονιά που μας έρχεται: ο προϋπολογισμός κάνει λόγο για αύξηση 2,5% μέσα στο 2019.
Οι εργαζόμενοι, οι συνταξιούχοι και οι φτωχοί, όμως, δεν πήραν ούτε ένα ψίχουλο παραπάνω από αυτή τη βελτίωση. Από τους τελευταίους ισολογισμούς που έχουν καταθέσει οι 11 χιλιάδες περίπου μεγάλες επιχειρήσεις (δεν περιλαμβάνονται τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες) που παρακολουθεί η ICAP, αύξησαν τα “προ φόρων” κέρδη τους κατά 72% μέσα στο 2016. “Όλες οι ενδείξεις για τη χρήση του 2017“, λέει ο Νικήτας Κωνσταντέλλος, ο πρόεδρος της ICAP, “είναι ότι οι εταιρείες ως σύνολο θα έχουν ακόμα καλύτερη απόδοση από το 2016. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι οι 162 εταιρείες του Χρηματιστηρίου Αθηνών που δημοσίευσαν τους εξαμηνιαίους ισολογισμούς τους, έδειξαν 13% αύξηση στον τζίρο τους και 24% αύξηση στα καθαρά τους κέρδη...”
Ο προϋπολογισμός, αντί να προσπαθήσει να αντισταθμίσει αυτή την “αδικία” (ληστεία σε βάρος των εργαζομένων θα έπρεπε να πούμε καλύτερα) έρχεται τώρα να την επιβραβεύσει: ένα από τα “θετικά” (σύμφωνα με τα ΜΜΕ) μέτρα του φετινού προϋπολογισμού είναι η μείωση του φόρου επί των μερισμάτων, από το 15% στο 10%. Ένα δεύτερο είναι η μείωση του συντελεστή φορολογίας των επιχειρήσεων από το 29% στο 28% (ο στόχος είναι να μειώνεται κατά μια ποσοστιαία μονάδα κάθε χρόνο για τα επόμενα τέσσερα χρόνια, μέχρι να φτάσει στο 25% δηλαδή).
Πρόκειται για πρόκληση: τη χρονιά που μας έρχεται, η κυβέρνηση θα αρχίσει να χτυπάει μέσα από την περικοπή του αφορολόγητου, ακόμα και τους πάμφτωχους. Ο ντελιβεράς που μοιράζει πίτσες όλο το βράδυ με το μηχανάκι θα πληρώνει από φέτος περισσότερους φόρους. Ο “ραντιέρης” που ζει από τους τόκους, τα κουπόνια των ομολόγων και τα μερίσματα του χρηματιστηρίου λιγότερους. Αυτό σημαίνει “σταδιακή ανταπόδοση των θυσιών... με τρόπο ασφαλή, βιώσιμο και κοινωνικά δίκαιο” σύμφωνα με τον Τσακαλώτο και τον Χουλιαράκη που υπογράφουν τον προϋπολογισμό.
Συντάξεις και ασφαλιστικές εισφορές
Η ακύρωση της “περικοπής των προσωπικών διαφορών” που προέβλεπε ο νόμος Κατρούγκαλου για τους “παλαιούς συνταξιούχους” έκανε σίγουρα πολύ κόσμο να ανασάνει με ανακούφιση. Η σύνταξη των γονιών και των παππούδων εξακολουθεί, μέσα στις σημερινές συνθήκες της ακραίας ανεργίας, να είναι το μοναδικό εισόδημα για εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες. Οι συνταξιούχοι όμως δεν κέρδισαν στην πραγματικότητα απολύτως τίποτα: απλά δεν τους πήραν αυτά που είχαν πει ότι θα τους πάρουν. Και αυτό αφορά φυσικά μόνο τους παλαιούς συνταξιούχους: για τους “νέους συνταξιούχους” οι περικοπές του νόμου Κατρούγκαλου θα ισχύουν και θα παραισχύουν.
Στον πρόλογο του προϋπολογισμού ο Τσακαλώτος και ο Χουλιαράκης αναφέρουν στα θετικά μέτρα, εκτός από την ακύρωση της κατάργησης της “προσωπικής διαφοράς” και τη μείωση των ασφαλιστικών εισφορών των ελεύθερων επαγγελματιών. Με βάση το νόμο Κατρούγκαλου οι αυτοαπασχολούμενοι (αγρότες, γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί κλπ) θα έπρεπε μέχρι τώρα να πληρώνουν συνταξιοδοτικές εισφορές και σαν “εργοδότες” και σαν “εργαζόμενοι”. Τώρα το μερίδιο του “εργαζομένου” καταργείται. Αλλά και αυτό αφορά ένα μικρό μόνο κομμάτι των ασφαλισμένων: θα ισχύει μόνο για αυτούς που έχουν ετήσια εισοδήματα πάνω από επτά χιλιάδες ευρώ περίπου. Και δεν είναι μόνο αυτό: η κυβέρνηση ξέρει πολύ καλά ότι σιγά-σιγά το αυξημένο ασφαλιστικό κόστος του νόμου Κατρούγκαλου θα πέρναγε αναγκαστικά στους ίδιους τους “πελάτες” των ελεύθερων επαγγελματιών -δηλαδή στις επιχειρήσεις, αν μιλάμε για τους “επιστήμονες” που έχουν και τα μεγαλύτερα εισοδήματα. Ένα πολύ μεγάλο κομμάτι των αυτοαπασχολούμενων, άλλωστε, δεν πλήρωνε έτσι και αλλιώς τις εισφορές του γιατί δεν μπορούσε να τις πληρώνει. Η κυβέρνηση άρπαξε στην πραγματικότητα, μέσα από το νόμου Κατρούγκαλου, ότι μπορούσε από τις οικονομίες του πλουσιότερου κομματιού των αυτοαπασχολουμένων. Τώρα η αποστολή του ολοκληρώθηκε. Και καταργείται (το μέτρο, όχι όλος ο νόμος).
Υγεία, Παιδεία, πλεονάσματα
Ο προϋπολογισμός του 2009 προέβλεπε κονδύλια 7,5 δις για το Υπουργείο Παιδείας. Το ποσό αυτό αντιστοιχούσε στο 3,15% του ΑΕΠ. Από τότε τα κονδύλια άρχισαν να πέφτουν και να πέφτουν -όχι μόνο σε απόλυτα νούμερα αλλά και σαν ποσοστό του ΑΕΠ. Το 2016 οι δαπάνες για την Παιδεία “έπιασαν πάτο”: 4,9 δις ή 2,8% του ΑΕΠ. Ύστερα ήρθε η “ανάκαμψη”. Τι άλλαξε; Η απάντηση είναι απλή: τίποτα.
Ο φετινός προϋπολογισμός δεν αποτελεί ούτε τομή, ούτε καινοτομία: το “ανώτατο όριο δαπανών” για το Υπουργείο Παιδείας έχει τεθεί στα 5,527 δις για το 2019, ένα ποσό που αντιστοιχεί στο 2,87% του ΑΕΠ. Με άλλα λόγια το “τέλος των μνημονίων” μεταφράστηκε σε μια αύξηση της τάξης του 0,07% του ΑΕΠ στις δαπάνες για την Παιδεία.
Και η εικόνα είναι ακόμα χειρότερη όσο αφορά στο Υπουργείο Υγείας. Φέτος, σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις του προϋπολογισμού, οι δαπάνες για την Υγεία θα “κλείσουν” στα 3,849 δισεκατομμύρια. Το 2019 προβλέπεται να φτάσουν στα 3,884 δις. Πρόκειται για μια “ιλιγγιώδη” αύξηση 35 εκατομμυρίων. Σαν ποσοστό του ΑΕΠ οι δαπάνες για την Υγεία θα είναι μειωμένες περίπου κατά 2,5% σε σχέση με το 2018.
Το αποτέλεσμα αυτών των περικοπών θα είναι, για μια ακόμα φορά, ένα τερατώδες “πρωτογενές πλεόνασμα” που θα ξεπερνάει κατά πολύ ακόμα και τις απαιτήσεις των δανειστών. Το 2018, διαβάζουμε στην εισηγητική έκθεση, το πρωτογενές πλεόνασμα θα “διαμορφωθεί σε 7.383 εκατ. ευρώ ή 3,98% του ΑΕΠ, αυξημένο έναντι του στόχου κατά 885 εκατ. ευρώ ή 0,48% του ΑΕΠ”. Το 2019 προβλέπεται να είναι “ακόμα καλύτερο”. Από αυτά τα πλεονάσματα η μερίδα του λέοντος δαπανάται για την αποπληρωμή του χρέους (το δημόσιο θα πληρώσει για τόκους 6,6 δις φέτος στους τραπεζίτες). Ένα μικρό κομμάτι γυρίζει πίσω στην κοινωνία για την στήριξη των “ευπαθών ομάδων”.
Παγίδα χρέους
Ο προϋπολογισμός του 2019 είναι ένας ακόμα μνημονιακός προϋπολογισμός, ένας προϋπολογισμός υπαγορευμένος ουσιαστικά από τους δανειστές. Η “Τρόικα” μπορεί να έχει φύγει. Ο Τόμσεν και η Ντέλια Βελκουλέσκου μπορεί να είναι ανήκουν πλέον στο παρελθόν. Η Ελλάδα εξακολουθεί, όμως, να είναι βυθισμένη σε ένα δυσθεώρητο δημόσιο χρέος (το μεγαλύτερο στον κόσμο σαν ποσοστό του ΑΕΠ μετά την Ιαπωνία). Η κυβέρνηση μπορεί να εξασφάλισε μέσα από τα “υπόλοιπα” του Τρίτου Μνημονίου ένα “μαξιλάρι ασφαλείας” που την προστατεύει από την ανάγκη να βγει άμεσα στις αγορές: αλλά δεν θα την προστατεύει για πάντα. Η εξυπηρέτηση του χρέους εξακολουθεί να είναι εξαρτημένη από τους κερδοσκόπους, τους οίκους αξιολόγησης και τα άλλα κοράκια της “ελεύθερης αγοράς”. Αυτή η εξάρτηση θα συνεχίσει να υπαγορεύει τους προϋπολογισμούς για πολλές δεκαετίες ακόμα.
Το χρέος λέμε από την πρώτη στιγμή που ξέσπασε η κρίση δεν είναι βιώσιμο. Ακόμα και με τα σημερινά πολύ χαμηλά επιτόκια της Τρόικας η Ελλάδα χρειάζεται να διατηρεί πολύ μεγάλα πρωτογενή πλεονάσματα για να μπορεί απλά και μόνο να πληρώνει τους τόκους. Η ανακύκλωσή του από τις αγορές θα τινάξει μέσα στα επόμενα χρόνια τους τόκους πολύ ψηλότερα. Αν τα διεθνή επιτόκια ανέβουν (μια άμεση προοπτική) η θέση της χώρας θα γίνει ξανά δραματική.
Το χρέος εξακολουθεί να μην είναι βιώσιμο. Υπάρχουν δυο δρόμοι για να αντιμετωπιστεί: ο πρώτος είναι η υποταγή των ζωών μας στις επιταγές των δανειστών. Ο δεύτερος είναι η επαναστατική “στάση πληρωμών” απέναντι στους δανειστές. Η μονομερής διαγραφή του χρέους -για το οποίο έτσι και αλλιώς οι εργαζόμενοι και οι απλοί άνθρωποι δεν έχουν την παραμικρή ευθύνη. Η κυβέρνηση έχει επιλέξει τον πρώτο. Εμείς επιλέγουμε τον δεύτερο.