Σαράντα έξι δισεκατομμύρια έχει στοιχίσει από το 2008 μέχρι σήμερα στο ελληνικό δημόσιο η διάσωση του τραπεζικού συστήματος. Ή η απόπειρα διάσωσης θα έπρεπε να πούμε καλύτερα. Γιατί παρά το θηριώδες αυτό ποσό, που αντιστοιχεί στο 25% του σημερινού ΑΕΠ, οι τράπεζες εξακολουθούν να είναι ζόμπι -νεκροζώντανα παράσιτα που τρέφονται από τις σάρκες της κοινωνίας- χωρίς να προσθέτουν ούτε μια δεκάρα στην οικονομία.
Οι τράπεζες ήταν ο βασικός πρωταγωνιστής της κρίσης που χτύπησε την ελληνική οικονομία πριν από δέκα περίπου χρόνια. Στα “χρυσά χρόνια” που προηγήθηκαν του “κραχ” του 2008 οι τράπεζες κατασπατάλησαν τα χρήματα που τους είχαν εμπιστευθεί οι καταθέτες (τις οικονομίες των νοικοκυριών, τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων, τα κεφάλαια κίνησης των επιχειρήσεων) σε διάφορες φιλόδοξες, κερδοσκοπικές “επενδύσεις” - υποκαταστήματα στις χώρες των Βαλκανίων, εξαγορές τραπεζών στην Τουρκία, στήριξη φανταχτερών σχεδίων στιλ Folli-Follie, χρηματοδότηση της Ολυμπιάδας της Αθήνας και διάφορων αντίστοιχων φαραωνικών σχεδίων. Αυτά τα σχέδια ναυάγησαν παταγωδώς: από τα 135 δισεκατομμύρια που είχαν δανείσει “τα καλά χρόνια” οι τράπεζες στις επιχειρήσεις το 45% (60 δις) έχει χαθεί οριστικά.
Οι μνημονιακές κυβερνήσεις που αντιμετώπισαν με τόση σκληρότητα τους εργαζόμενους και τους φτωχούς (που δεν είχαν την παραμικρή ευθύνη για την κρίση που χτύπησε την οικονομία) αντιμετώπισαν με εξαιρετική απλοχεριά και τις τράπεζες και τους τραπεζίτες. Ο Μιχάλης Σάλλας, ο ιδρυτής της Τράπεζας Πειραιώς (της πιο προβληματικής από τις τέσσερις μεγάλες τράπεζες σήμερα) παρέμεινε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της τράπεζάς “του” μέχρι τον Ιούλη του 2016 – παρόλο που στο μεταξύ η πλειοψηφία των μετοχών της Πειραιώς (όπως και των τριών άλλων μεγάλων τραπεζών) είχε περάσει χάρη στις ανακεφαλαιοποιήσεις στο δημόσιο. Ο Γιάννης Κωστόπουλος, ο γιος του ιδρυτή της Alpha Bank παρέδωσε το “τιμόνι” τον Δεκέμβρη του 2014. Τυπικά μόνο: ο Δημήτρης Ματζούνης (πρώτος του ξάδελφος) παρέμεινε στη θέση του Διευθύνοντος Συμβούλου μέχρι πέρσι. Ο Σπύρος Φιλάρετος (επίσης πρώτος του ξάδελφος) είναι μέχρι και σήμερα ένας από τους αναπληρωτές Διεθύνοντες Συμβούλους της Alpha Bank. Ακόμα πιο προκλητική ήταν η πορεία του Σπύρου Λάτση, του ιδρυτή της Eurobank: το 2012, επί κυβέρνησης Σαμαρά κατάφερε μέσα από μια συμφωνία με την (κρατική) διοίκηση της Εθνικής Τράπεζας να βρεθεί από τη μια μέρα στην άλλη, από μεγαλομέτοχος της Eurobank μεγαλομέτοχος της Εθνικής.
Παρά την κρατική υποστήριξη και τα 46 δις οι τράπεζες εξακολουθούν να είναι ο “μεγάλος ασθενής” της ελληνικής οικονομίας. Και οι τέσσερις συστημικές τράπεζες περνούν (υποτίθεται “με άνεση”) τα stress test της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας: τα “καλά κεφάλαια” που διαθέτουν είναι αρκετά, σύμφωνα με τις εποπτικές αρχές, για να καλύψουν και τα πιο “άγρια σενάρια” των “προσομοιώσεων αντοχής”. Στα χαρτιά όμως μόνο. “Ένα από τα ταμπού στην εγχώρια οικονομική φιλολογία”, έγραφε η Καθημερινή τον περασμένο Οκτώβρη, “είναι ότι οι τράπεζες δεν έχουν πραγματικά κεφάλαια. Το μεγαλύτερο μέρος τους προέρχεται από μια εφεύρεση που ονομάζεται αναβαλλόμενος φόρος... Σήμερα, ποσοστό 40% έως και 81% των κεφαλαίων των τεσσάρων συστημικών τραπεζών είναι από αναβαλλόμενο φόρο”. Συνολικά το άρθρο υπολόγιζε ότι από τα 27,8 δις των τραπεζικών κεφαλαίων, τα 20 δις είναι εικονικά, προέρχονται από το “κόλπο” του αναβαλλόμενου φόρου.
Φοροαπαλλαγές
Ο αναβαλλόμενος φόρος νομοθετήθηκε από την κυβέρνηση Σαμαρά το 2014 και “επικαιροποιήθηκε” το 2017 από την κυβέρνηση του Τσίπρα. Η ιδέα είναι πολύ απλή και πολύ προκλητική: πρώτον, οι τράπεζες απαλλάχτηκαν από κάθε φόρο για τα κέρδη τους της επόμενης εικοσαετίας. Η Τρόικα που πίεζε για τη μείωση του αφορολόγητου για τους εργαζόμενους ακόμη και κάτω από τα 450 Ευρώ το μήνα έδωσε εύκολα τη συγκατάθεσή της σε αυτό το σχέδιο. Δεύτερον, στις τράπεζες δόθηκε το δικαίωμα να περάσουν τα χρήματα που θα γλυτώσουν από αυτή την φοροαπαλλαγή (της επόμενης εικοσαετίας) από τώρα στα βιβλία τους σαν πραγματικά χρήματα που βρίσκονται στα ταμεία τους. Αυτά είναι τα 20 δις που υπολογίζει η Καθημερινή.
Τώρα η κυβέρνηση, οι τραπεζίτες και η Τράπεζα της Ελλάδας ψάχνουν εναγωνίως για το επόμενο “μεγάλο κόλπο” που θα δώσει μια ακόμα παράταση ζωής στις τράπεζες ζόμπι. Και οι τρεις προτάσεις που έχουν κατατεθεί στο τραπέζι έχουν μεγάλα προβλήματα.
Η πιο απλή λύση είναι μια ακόμα ανακεφαλαιοποίηση -οι εφημερίδες κάνουν λόγο για ένα ποσό της τάξης των 5 δις. Η λύση αυτή, όμως, θα έχει, λόγω των νέων ευρωπαϊκών κανονισμών, σαν αποτέλεσμα την κρατικοποίηση (ουσιαστικά) των τραπεζών – κάτι που δεν μπορούν να δεχτούν οι τραπεζίτες.
Ο Γιάννης Στουρνάρας, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας πρότεινε τη δημιουργία μιας “κακιάς τράπεζας” στην οποία θα μεταφέρονταν τα πιο “κόκκινα” από τα κόκκινα δάνεια – απαλλάσσοντας έτσι τις συστημικές τράπεζες από ένα μεγάλο κομμάτι του παθητικού τους. Η λύση αυτή, όμως, θα ανάγκαζε τις τράπεζες να διαγράψουν μαζί με τις ζημιές και τον αναβαλλόμενο φόρο που αντιστοιχεί σε αυτές τις ζημιές: δηλαδή να διαγράψουν τα (εικονικά) τους κεφάλαια. Φυσικά ούτε αυτό μπορούν να το δεχτούν.
Μια τρίτη ιδέα (που προέρχεται από την κυβέρνηση και τους δανειστές) είναι η τιτλοποίηση των κόκκινων δανείων και η πώλησή τους σε κερδοσκόπους με την εγγύηση του κράτους. Φυσικά αυτό θα επιβαρύνει τα κρατικά ταμεία – αλλά οι οικονομολόγοι υπολογίζουν ότι το όφελος των τραπεζών θα είναι περίπου τρεις φορές μεγαλύτερο από αυτά που θα πληρώσει τελικά το δημόσιο.Ένα μεγάλο δώρο ξανά για τους τραπεζίτες. Μαντέψτε ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό.
Απεργιακή απάντηση
Χωρίς συμφωνία έκλεισε την Δευτέρα η προγραμματισμένη συνάντηση ανάμεσα στον Αλέξη Τσίπρα και τους συστημικούς τραπεζίτες για την αναθεώρηση του Νόμου Κατσέλη. Οι τραπεζίτες τα θέλουν όλα. Πρώτον θέλουν πλέον να καταργηθεί κάθε είδους προστασίας απέναντι στην πρώτη κατοικία. Και αν δεν είναι εφικτό να καταργηθεί κάθε προστασία, τουλάχιστον να πέσουν τα όρια όσο πιο χαμηλά γίνεται. Η κυβέρνηση διατεινόταν αρχικά ότι θα έθετε το όριο στις 250 χιλιάδες ευρώ. Τώρα το κατέβασε στις 150 χιλιάδες. Αλλά ούτε αυτό μπορούν να το δεχτούν οι τραπεζίτες. Το 90% των κόκκινων στεγαστικών δανείων, λένε, ανήκει σε αυτή την κατηγορία.
Τα στεγαστικά δάνεια αποτελούν ένα σχετικά μικρό ποσοστό (κάτω από το 30%) των κόκκινων δανείων, αλλά η χρηματιστηριακή τους αξία είναι πολύ μεγαλύτερη. Σε αντίθεση με τα επιχειρηματικά ή τα καταναλωτικά, τα στεγαστικά διαθέτουν εγγυήσεις (το ακίνητο). Η προστασία της “πρώτης κατοικίας” (που εφάρμοσαν στην πράξη όλες πρακτικά οι μνημονιακές κυβερνήσεις) δεν είχε σαν βασικό στόχο την προστασία της “λαϊκής στέγης”, αλλά την προστασία της τιμής ακινήτων (που θα καταβαραθρώνονταν από ένα μαζικό κύμα κατασχέσεων και πωλήσεων). Αλλά τώρα που οι τιμές έχουν αρχίσει να ανεβαίνουν οι τραπεζίτες επιδιώκουν να απαλλαγούν από κάθε μέτρο που περιο`ρίζει την “ελευθερία της αγοράς”.
Οι δανειολήπτες δεν είναι οι μόνοι που βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο στόχαστρο των τραπεζιτών. Είναι και οι ίδιοι οι τραπεζοϋπάλληλοι. Την περασμένη εβδομάδα κατέβηκαν σε απεργία εργαζόμενοι της Τράπεζας Πειραιώς που παλεύουν ενάντια στα σχέδια της εργοδοσίας για μειώσεις του προσωπικού, κλείσιμο υποκαταστημάτων, μεταφορά αρμοδιοτήτων σε άλλες (θυγατρικές τους ή μη) εταιρίες και λειτουργία τμημάτων με ενοικιαζόμενο προσωπικό.
Το περασμένο καλοκαίρι η Πειραιώς πούλησε μια θυγατρική της, την Piraeus Direct Services μαζί με τους 300 εργαζόμενους στην Icap Outsourcing Solutions. Πριν από ένα περίπου χρόνο η Πειραιώς και πάλι είχε σπρώξει εκατοντάδες υπαλλήλους σε παραίτηση μέσα από ένα πρόγραμμα “εθελούσιας” εξόδου. Και οι τέσσερις συστημικές τράπεζες έχουν παρόμοια σχέδια. Αν περάσουν τα σχέδιά τους αυτά χιλιάδες εργαζόμενοι (πολλοί από αυτούς ύστερα από μια θητεία 10, 20 ή και 30 χρόνων στην ίδια τράπεζα) θα βρεθούν από τη μια μέρα στην άλλη στο δρόμο. Η μάχη δεν θα είναι όμως εύκολη – και οι τραπεζίτες το ξέρουν αυτό πολύ καλά. Οι τραπεζοϋπάλληλοι έχουν μια μεγάλη ιστορία αγώνων πίσω τους. Και οι μνήμες και οι εμπειρίες δεν έχουν ξεχαστεί.
Τράνταξε την διοίκηση της Πειραιώς η μεγάλη απεργία στις 4/2 που έβγαλε στο δρόμο πάνω από 1.000 εργαζόμενους. Η διοίκηση της Πειραιώς αναγκάστηκε προς το παρόν να φρενάρει το σχέδιο δημιουργίας νέας εταιρίας για την διαχείριση των κόκκινων δανείων με την ταυτόχρονη μεταφορά 1.200 εργαζόμενων στο νέο τραπεζικό φορέα.
Ωστόσο, παρά τις διαβεβαιώσεις, τα σωματεία που οργάνωσαν την απεργία καλούν την Πέμπτη 14/2 στις 10πμ σε σύσκεψη συντονισμού στα γραφεία του Σύλλογου Εργαζομένων στις Υπηρεσίες της Τράπεζας Πειραιώς (ΣΕΥΤΠΕ), Όθωνος 8.
“Χρειάζεται από τώρα να προετοιμαστούμε για τις επόμενες κινήσεις μας, όποτε και αν η διοίκηση αποφασίσει να κάνει οποιοδήποτε βήμα απολύσεων”, ανέφερε στην ΕΑ ο Βασίλης Θεοφανόπουλος, μέλος του Συλλόγου Εργαζομένων Τράπεζας Αγροτικής-Πειραιώς (ΣΕΤΑΠ).
“Οι τελευταίες εξελίξεις στην τράπεζα Πειραιώς «χτυπάνε το καμπανάκι» για όλους τους τραπεζοϋπάλληλους, χρειάζεται συντονισμένη απάντηση”, αναφέρει σε ανακοίνωσή του ο Συντονισμός Ενάντια στα Μνημόνια που καλεί κάθε τραπεζοϋπάλληλο αλλά και συνταξιούχο των τραπεζών σε ανοιχτή σύσκεψη – συζήτηση το Σάββατο 16 Φλεβάρη στις 11.30πμ στο Εργατικό Κέντρο Αθήνας.