Ο ακρογωνιαίος λίθος στο οικονομικό πρόγραμμα της Νέας Δημοκρατίας είναι η προσέλκυση επενδύσεων. Το κλειδί για τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, λέει, είναι η τόνωση της επιχειρηματικότητας -με τα γνωστά μέσα: μείωση της φορολογίας των επιχειρήσεων (που θα χρηματοδοτηθεί από την μείωση των κρατικών δαπανών και τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης προς τα κάτω), επταήμερη λειτουργία των επιχειρήσεων με κυλιόμενες βάρδιες για τους εργαζόμενους, ασυδοσία στο κεφάλαιο μέσα από το “λιγότερο κράτος” και πάει λέγοντας.
Το πρόβλημα δεν είναι απλά και μόνο ότι η πολιτική αυτή έχει ιστορικά αποτύχει. Η παγκόσμια οικονομία συρρικνώνεται, το διεθνές εμπόριο κλυδωνίζεται, οι ΗΠΑ και η Κίνα βρίσκονται ήδη στα μαχαίρια και οι υποψήφιοι επενδυτές που θα μπορούσαν να “προσελκυθούν” απλά δεν είναι διαθέσιμοι.
Με βάση τα πρώτα στοιχεία η αμερικανική οικονομία προσέθεσε όλες και όλες 75 χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας τον περασμένο Μάιο. Το νούμερο δεν ήταν απλά και μόνο ανησυχητικό: ήταν σήμα κινδύνου. Το 2018 η αμερικανική οικονομία είχε δημιουργήσει 2,6 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας -223 χιλιάδες κατά μέσο όρο κάθε μήνα. Τον Μάιο έπεσε στο ένα τρίτο.
Η αμερικανική κεντρική τράπεζα (FED) έχει στο μεταξύ σημάνει ήδη συναγερμό. Ο Ζερόμ Πάουελ, ο διοικητής της FED, ανακοίνωσε πριν από λίγες ημέρες ότι είναι έτοιμος ακόμα και να κατεβάσει τα επιτόκια για να στηρίξει την “ανάκαμψη” αν αυτό καταστεί αναγκαίο. Τα αμερικανικά επιτόκια, όμως, βρίσκονται σήμερα ήδη στο 2,25%, πράγμα που σημαίνει ότι τα περιθώρια μείωσης είναι περιορισμένα. Τον Δεκέμβρη του 2007, την επίσημη ημερομηνία έναρξης της ύφεσης -που θα οδηγούσε, λίγους μήνες αργότερα, στην κατάρρευση του παγκόσμιου τραπεζικού συστήματος- τα αμερικανικά επιτόκια ήταν στο 4,25%. Μέσα στο πρώτο δωδεκάμηνο της κρίσης (Δεκέμβρης 2008 – Δεκέμβρης 2009) η FED είχε μειώσει τα επιτόκιά της κατά τέσσερις ολόκληρες ποσοστιαίες μονάδες κάτω. “Η FED δηλώνει μεν ετοιμότητα να μειώσει τα επιτόκια”, γράφει το “έγκυρο” (που απηχεί δηλαδή τις απόψεις της άρχουσας τάξης) αμερικανικό περιοδικό Forbes. ”Αλλά τα επιτόκια είναι ήδη τόσο χαμηλά που νέες μειώσεις ενδέχεται να μην έχουν κανένα σημαντικό αντίκτυπο”.
“Αυτή η έλλειψη χώρου ελιγμού”, συνεχίζει το άρθρο, “προέρχεται από την θεμελιακά αδύναμη διεθνή οικονομική αγορά που χρειάστηκε να στηριχτεί (τα προηγούμενα χρόνια) μέσω μιας επιθετικής νομισματικής πολιτικής”. Με απλά λόγια, η προηγούμενη προσπάθεια διάσωσης της αμερικανικής οικονομίας έχει εξαντλήσει ήδη την Κεντρική Τράπεζα, που έχοντας πλέον ξεμείνει και από όπλα και από πυρομαχικά στέκεται αδύναμη μπροστά στη νέα κρίση που διαφαίνεται ήδη στον ορίζοντα.
Τον Απρίλη οι εξαγωγές και η βιομηχανική παραγωγή έκαναν βουτιά στη Γερμανία. Οι εξαγωγές ήταν μειωμένες κατά 3,7% σε σχέση με τον αμέσως προηγούμενο μήνα (τον Μάρτη). Η βιομηχανική παραγωγή κατά 1,9% -η μεγαλύτερη μηνιαία πτώση εδώ και τέσσερα χρόνια. Τα στοιχεία αυτά, που ήταν πολύ χειρότερα και από τις χειρότερες προβλέψεις, ανάγκασαν την Bundesbank, την Κεντρική Τράπεζα της Γερμανίας να μειώσει δραματικά τις εκτιμήσεις της για τους ρυθμούς ανάπτυξης τόσο στο δεύτερο εξάμηνο του 2019 όσο και το 2020. Τώρα η Bundesbank λέει ότι συνολικά μέσα στη χρονιά που διανύουμε το ΑΕΠ της Γερμανίας θα αυξηθεί οριακά κατά 0,6%, μια μονάδα κάτω από την προηγούμενη εκτίμησή της για αύξηση κατά 1,6%.
Τρεις βασικοί παράγοντες πιέζουν, σύμφωνα με τους οικονομολόγους, τη γερμανική οικονομία προς τα κάτω: οι εμπορικές διαμάχες, κύρια (αλλά όχι μόνο) ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα, η επικείμενη έξοδος της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και η επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας. Οι εξαγωγές προς τη Βρετανία, για να φέρουμε ένα και μόνο παράδειγμα, έχουν πέσει κατά 22% μέσα στο προηγούμενο δωδεκάμηνο -μια πτώση που σίγουρα αντανακλά σε ένα βαθμό και τις ανησυχίες γύρω από το Brexit. Αλλά εξίσου σοβαρή κάμψη παρουσιάζουν και οι εξαγωγές της Γερμανίας προς τις άλλες εκτός Ευρωζώνης χώρες.
Προειδοποιητικά σήματα
Η πιο σημαντική από αυτές είναι η Κίνα. “Η οικονομία της Κίνας”, μετέδιδε στις 14 Ιούνη το Reuters, “έστειλε και νέα προειδοποιητικά σήματα τον Μάιο... καθώς η αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής προσγειώθηκε αιφνιδιαστικά στο κατώτατο επίπεδο των τελευταίων 17 ετών και οι επενδύσεις πάγωσαν, δείχνοντας την ανάγκη για περισσότερα μέτρα υποστήριξης... Λίγες ώρες μόνο μετά τα ”εντυπωσιακά αδύναμα στοιχεία η κεντρική τράπεζα της Κίνας ανακοίνωσε ένα πακέτο 300 δισεκατομμυρίων γουάν (43 δις δολαρίων) για την στήριξη των μικρότερων τραπεζών... Οι αναλυτές περιμένουν πιο δραματικά μέτρα μέσα στους επόμενους μήνες...”
Σε μια πρόσφατη συνέντευξή του στην εφημερίδα Finacial Times ο Μπενουά Κερέ, ένας από τους βασικούς υποψήφιους για τη διαδοχή του Μάριο Ντράγκι στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δηλώνει ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με “σκοτεινούς καιρούς”. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) βρίσκεται σε ακόμα πιο δύσκολη θέση από την αμερικανική FED: τα επιτόκια είναι ήδη μηδενικά και ο Ντράγκι έχει υποσχεθεί, εν μέσω των ανησυχιών για την επερχόμενη ύφεση, ότι θα μείνουν στο μηδέν τουλάχιστον για ένα χρόνο ακόμα. Στην συνάντηση των υπουργών Οικονομικών και των κεντρικών τραπεζιτών των G20 στην Οσάκα της Ιαπωνίας, η ΕΚΤ δήλωσε έτοιμη να προχωρήσει ακόμα και σε νέο πακέτο έκτακτων μέτρων στήριξης, αν αυτό χρειαστεί. Η ΕΚΤ έχει “τυπώσει” μέχρι τώρα 2,6 τρισεκατομμύρια ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος “ποσοτικής χαλάρωσης”. Αντίστοιχα ποσά έχουν τυπώσει μέσα στα προηγούμενα χρόνια και οι άλλες μεγάλες κεντρικές τράπεζες (FED, Τράπεζα της Αγγλίας κλπ). Αυτά τα ιλιγγιώδη ποσά έχουν καταλήξει στο χρηματιστήριο και τις άλλες κερδοσκοπικές φούσκες.
Όλοι ξέρουν ότι αυτή η πολιτική του “εύκολου και φτηνού χρήματος” (για τους πλούσιους εννοείται) είναι μια ωρολογιακή βόμβα. “Συνολικά η πολιτική και οικονομική κατάσταση”, γράφει το Forbes, ”οδηγούν την FED στην ενεργοποίηση πολιτικών που οι περισσότεροι οικονομολόγοι θεωρούν επιζήμιες και άχρηστες”. Και το ίδιο ακριβώς ισχύει για την ΕΚΤ και τις άλλες Κεντρικές Τράπεζες.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μας υπόσχεται βελτίωση του βιοτικού επιπέδου μέσα από την “προσέλκυση επενδυτών”. Στην πραγματικότητα αυτό που εννοεί είναι “προσέλκυση κερδοσκόπων”. Το ότι έχει μεγάλη εμπειρία σε αυτόν τον τομέα, αυτό δεν χωράει καμιά αμφισβήτηση. Το όνομα της Μαρέβα Μητσοτάκη στις λίστες των Paradise Paperes και μόνο είναι σίγουρα μια μεγάλη εγγύηση.