Αντιφασιστικό και αντιρατσιστικό κίνημα
Αντίσταση στη ρατσιστική βία

13/5, Συνέντευξη Τύπου - Διαμαρτυρία για τις ρατσιστικές επιθέσεις στην Ομόνοια. Φωτό: Στέλιος Μιχαηλίδης

Σε συνέντευξη τύπου προχώρησε το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας (ΔΚΠΡΒ) την Πέμπτη 19/5, για την παρουσίαση της 10ης ετήσιας έκθεσης ρατσιστικής βίας στην Ελλάδα. Ο τίτλος της παρουσίασης της φετινής ετήσιας έκθεσης είναι χαρακτηριστικός: “Η Πρόσβαση των Θυμάτων Ρατσιστικής Βίας στη Δικαιοσύνη τότε και τώρα”. Η αδυναμία πρόσβασης των θυμάτων στη δικαιοσύνη και η αστυνομική βία παρουσίασαν το 2021 τα μεγαλύτερα ποσοστά για όλα τα χρόνια κατά τα οποία γίνεται καταγραφή.

Την εκδήλωση του Δικτύου άνοιξαν η Πρόεδρος της ΕΕΔΑ, Μαρία Γαβουνέλη και η Αντιπρόσωπος του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα, Maria Clara Martin. Τα βασικά συμπεράσματα της Έκθεσης παρουσίασε η Βοηθός Συντονίστρια του Δικτύου, Γαρυφαλλιά Αναστασοπούλου, ενώ ακολούθησε συζήτηση, την οποία συντόνισε ο Γιώργος Τσαρμπόπουλος, μέλος της ιδρυτικής ομάδας του Δικτύου. Παρουσιάστηκε επίσης βιντεοσκοπημένη τοποθέτηση του Διευθυντή του Ελληνικού Φόρουμ Προσφύγων, Γιουνούς Μοχαμαντί.

Η Γ. Αναστασοπούλου μεταξύ άλλων σημείωσε: “Το 2020-2021 καταγράψαμε 72 περιστατικά. Τα 27 από αυτά αφορούν περιστατικά όπου στοχοποιήθηκαν μετανάστες, πρόσφυγες και υποστηρικτές ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Καταγράψαμε 5 περιστατικά κατά ελλήνων Ρομά. Δυο περιστατικά βεβήλωσης εβραϊκού νεκροταφείου. 36 περιστατικά κατά ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων καθώς και ένα περιστατικό στο οποίο το θύμα στοχοποιείται λόγω αναπηρίας. 

Γεωγραφικά τα πρωτεία κρατάει η περιοχή της Αττικής με 39 περιστατικά και μετά έρχεται το νησί της Λέσβου. Ως προς τη βία που ασκείται υπάρχουν διάφορες τάσεις. Κυριαρχεί η σωματική βλάβη. Υπάρχει μια ανθρωποκτονία: η υπόθεση Σαμπάνη. Καταγράφουμε επίσης έναν βιασμό. Σε 43 περιστατικά συμμετείχαν πολίτες, σε 7 δημόσιοι λειτουργοί, σε 20 ένστολοι. 

Ένστολοι δράστες

Στα περιστατικά με δράστες ένστολους η πλειονότητα των θυμάτων είναι μετανάστες. Καταγράφουμε περιστατικό που κατέληξε σε άτυπη επιστροφή προσφύγων στα θαλάσσια σύνορα, όπου τα θύματα κατά την άφιξή τους στη στεριά δέχτηκαν επίθεση από ομάδα κουκουλοφόρων που επέβαιναν σε αυτοκίνητα και μηχανάκια. Η αστυνομική βία εν γένει, στη συγκεκριμένη περίπτωση με ρατσιστικό κίνητρο, συμβάλλει αθροιστικά στην υποαναφορικότητα. Το θύμα διαπιστώνει ότι ο θύτης προέρχεται από τις αρχές στις οποίες πρέπει να πάει και να καταγγείλει κι αυτό το αποθαρρύνει από το να καταγγείλει.

Εντοπίζουμε μια ευρεία διάσταση της βίας κατά ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων. Για μια ακόμη χρονιά βλέπουμε τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα να στοχοποιούνται στο πλαίσιο της πανδημίας. Βασική τάση και του '21 είναι η ενδοοικογενειακή ρατσιστική βία.

Η αστυνομική βία έχει αυξητική τάση. Ειδικά τα δυο τελευταία χρόνια βλέπουμε ότι οι συγκεκριμένες καταγραφές αγγίζουν το 1/4 των ετήσιων καταγραφών. Το υψηλότερο ποσοστό [μη πρόσβασης σε καταγγελία], που είναι την περίοδο 2020-2021 είναι πάνω από 60%. Οι λόγοι που επικαλούνται τα θύματα είναι ο φόβος ότι θα θυματοποιηθούν δευτερογενώς από τις αρχές, η απουσία εμπιστοσύνης ότι οι αρχές θα τα προστατέψουν”.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου, από το Σημείο για τη μελέτη και την αντιμετώπιση της ακροδεξιάς, που πήρε τον λόγο στο πλαίσιο της συζήτησης, μεταξύ άλλων υπογράμμισε: “Την αβελτηρία που έδειξε η ελληνική Δικαιοσύνη για πάρα πολλά χρόνια στη διερεύνηση εγκλημάτων με ρατσιστικό κίνητρο, την πληρώσαμε πολύ ακριβά. Όσον αφορά στην ΕΛΑΣ, στο δικαστήριο της ΧΑ προέκυψαν σοβαρότατα στοιχεία εμπλοκής αστυνομικών οργάνων σε εγκληματικές πράξεις. Ένα κομμάτι αυτή τη στιγμή της ρατσιστικής δραστηριότητας που πριν γινόταν από τάγματα εφόδου, συνεχίζει να γίνεται από μέλη της ΕΛΑΣ και του Λιμενικού. Αυτό που επιπλέον βλέπει κανείς τις τελευταίες μέρες είναι μια σκλήρυνση της ρητορικής απέναντι στο προσφυγικό. Κι αν ένα πράγμα έχουμε μάθει στο ΔΚΠΡΒ είναι η άμεση σύνδεση που υπάρχει ανάμεσα στη ρητορική του μίσους, ειδικά από επίσημα χείλη, και το ρατσιστικό έγκλημα. 

Κρίκος σε αυτή την αλυσίδα είναι το ζήτημα των ελεγκτικών μηχανισμών. Έχουμε το θλιβερό παράδειγμα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας που ανέλαβε με το πόρισμά της να κλείσει άρον άρον τη διερεύνηση των επαναπροωθήσεων αλλά και για άλλες αρχές. Η ΕΕΔΑ χρειάζεται να συνεχίσει να αναζητά τρόπους διερεύνησης του ζητήματος των επαναπροωθήσεων. Χρειάζεται επίσης να διαφυλάξουμε σαν κόρη οφθαλμού την ερευνητική δημοσιογραφία.

Οι επιθέσεις έχουν αρχίσει να έχουν πολύ μεγαλύτερη ένταση και συστηματικότητα και να προσομοιάζουν όλο και περισσότερο τον τρόπο δράσης των ομάδων της ΧΑ: ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης, Ηράκλειο Αττικής, επιθέσεις σε λατρευτικούς χώρους”.

Η Αλεξάνδρα Καραγιάννη από την ΕΛΛΑΝ ΠΑΣΣΕ, δικηγόρος, τόνισε: “Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι κοινότητες των Ρομά είναι ο αντιτσιγγανισμός. Δεν αφορά μόνο όσους/ες ζουν 'στο περιθώριο'. Τα τελευταία χρόνια σημειώνει και άνοδο, που μπορεί να φτάσει σε ακραία εγκλήματα μίσους όπως οι ανθρωποκτονίες. Σε όλα τα τελευταία περιστατικά ανθρωποκτονιών δεν διερευνήθηκε, παρότι είχε ζητηθεί, το ρατσιστικό κίνητρο.

Δολοφονία Σαμπάνη

Ένα από τα πιο ανησυχητικά περιστατικά υπέρμετρης αστυνομικής βίας σε ευρωπαϊκό και όχι μόνο εθνικό επίπεδο είναι αυτό της δολοφονίας του Νίκου Σαμπάνη. Ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκε την υπόθεση η φυσική και η πολιτική ηγεσία της ΕΛΑΣ δεν ήταν καλός. Δεν απέδωσαν τις ευθύνες, δεν προχώρησαν σε διεξοδική διερεύνηση, έγιναν προσπάθειες συγκάλυψης. Έκτοτε, έχουμε διαρκώς καταδιώξεις άοπλων Ρομά οι οποίες καταλήγουν σε χρήση πυροβόλου όπλου. Η πιο πρόσφατη περίπτωση ήταν τον Φεβρουάριο στον Βόλο όπου αστυνομικός πυροβόλησε εναντίον άοπλου 15χρονου Ρομά επειδή δεν σταμάτησε σε σήμα. Τόσο οι 7 αστυνομικοί όσο και ο αστυνομικός αυτός, δεν τέθηκαν σε διαθεσιμότητα. Πρόσφατα ένας άνδρας Ρομά προσπάθησε να κλέψει εξωτερική μονάδα κλιματιστικού και κατέληξε νεκρός από τα χτυπήματα αστυνομικού εκτός υπηρεσίας. 

Οι κοινότητες των Ρομά επιπλέον υπεραστυνομεύονται με όρους καταστολής και υφίστανται αυξημένους ελέγχους σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό, ακόμα και εισβολές δεκάδων αστυνομικών σε καταυλισμούς στις 7 το πρωί. Η αστυνομική βία και αυθαιρεσία είναι μια από τις πιο συνηθισμένες μορφές αντιτσιγγανισμού στην Ευρώπη σήμερα”.

Η Άννα Απέργη, πρόεδρος του Σωματείου Υποστήριξης Διεμφυλικών, μίλησε για τη βία σε βάρος των ΛΟΑΤΚΙ+: “Κατά την προηγούμενη χρονιά, από τα 72 περιστατικά που καταγράφηκαν τα 36 αφορούν ΛΟΑΤΚΙ+ πρόσωπα και, ειδικότερα, τα 13 περιπτώσης στοχοποίησης λόγω ταυτότητας φύλου. Τα καταγεγραμμένα περιστατικά είναι σε ένα δυσανάλογο ποσοστό σε βάρος τρανς ανθρώπων, μιας πολύ μικρής ομάδας του πληθυσμού, 1 έως 1.7%. Αυτό αναδεικνύει πόσο μεγάλες και θεσμοποιημένες είναι οι διακρίσεις που αντιμετωπίζουν οι τρανς άνθρωποι. 

Θα ήθελα να στρέψω την προσοχή μας στις παρενοχλήσεις και κακοποιήσεις τρανς προσώπων λόγω των έκτακτων μέτρων για την πανδημία. Πολλά περιστατικά αφορούσαν τρανσφοβικές συμπεριφορές λόγω της αναντιστοιχίας στα δημόσια έγγραφα στη διάρκεια ελέγχων. Αμφισβητήθηκε η τρανς ταυτότητα των προσώπων αυτών, τους χλεύαζαν ή ακόμα και τους κατηγορούσαν για πλαστογραφία. 

Σε σχέση με την υποκαταγραφή των περιστατικών, μια πρώτη εξήγηση είναι ότι τα τρανς πρόσωπα έχουν πέσει τόσες πολλές φορές στο παρελθόν θύματα αστυνομικής βίας και αυθαιρεσίας που δεν νιώθουν ασφάλεια να καταγγείλουν ένα περιστατικό στην αστυνομία. Μια δεύτερη εξήγηση είναι ότι οι περισσότερες επιθέσεις δεν καταγράφονται ως ρατσιστικές και πολλές καταγγελίες μένουν στο συρτάρι. Από τις υποθέσεις αυτές έχουμε καταδίκη με τον αντιρατσιστικό μόνο σε μία περίπτωση. Μια ακόμα εξήγηση είναι ότι ενώ ο αντιρατσιστικός νόμος αναφέρει ότι αυτά τα εγκλήματα διώκονται αυτεπαγγέλτως, δηλαδή δεν απαιτείται το θύμα να πληρώσει το σχετικό παράβολο, σε όλα τα περιστατικά οι αστυνομικοί ζητούσαν από τα θύματα να το καταβάλουν”.

Τέλος, μίλησε και ο Θανάσης Θεοφιλόπουλος, επιστημονικός συνεργάτης του Παντείου Πανεπιστημίου και του Κέντρου Ερευνών για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ). Ακολούθησαν παρεμβάσεις. Ανάμεσα σε αυτές η παρέμβαση του Πέτρου Κωνσταντίνου, συντονιστή της ΚΕΕΡΦΑ, που ανέφερε: “Οι ισλαμοφοβικές και αντιπροσφυγικές πολιτικές της κυβέρνησης στις πόλεις αλλά και στα σύνορα παράγουν ρατσιστική βία που, για να είμαστε ειλικρινείς, είναι πολύ δύσκολο να καταγραφεί. Ποιος μπορεί να καταγράψει τα ρατσιστικά εγκλήματα που γίνονται από το Λιμενικό, τον στρατό και τις παραστρατιωτικές μονάδες οργανωμένων ρατσιστών με τις οποίες το θεσμικό κράτος εργάζεται μαζί;

Η μείωση των ροών είναι ένα οργανωμένο έγκλημα που διέπραξε το ελληνικό κράτος. Μέσα στο κλίμα θεσμοθετημένου ρατσισμού είναι μεγάλος ο κίνδυνος να εμφανιστούν ξανά οι φασιστικές οργανώσεις. Για την επίθεση που έγινε στην Παλιά Κοκκινιά το 2021 τα θύματα αναγνώρισαν τους θύτες και ο ένας είναι στη Χρυσή Αυγή. Υπάρχουν στοιχεία για το πώς συνδέονται οι επιθέσεις του φθινοπώρου μεταξύ τους αλλά και με τη Χρυσή Αυγή. Η αστυνομία την έχει αυτή την εικόνα. Περιμένουν έναν νέο Σαχζάτ Λουκμάν ή Παύλο Φύσσα; Στις 15 Ιούνη ξεκινάει η δίκη της ΧΑ. Είναι μια υπόθεση που εκδικάζεται από την αρχή, θα πρέπει να την ξανακερδίσουμε και θα καθορίσει το σε ποιο περιβάλλον θα ζουν οι μετανάστες, πρόσφυγες, ΛΟΑΤΚΙ+ και όλοι”. Στην κινητοποίηση της 15/6 κάλεσε κι ο Ναΐμ Ελγαντούρ, πρόεδρος της Μουσουλμανικής Ένωσης Ελλάδας.