Αντιφασιστικό και αντιρατσιστικό κίνημα
“Let Me Breathe”

Από τη Βουλγαρία και το φεστιβάλ του Εθνικού Κέντρου Κινηματογράφου της χώρας, συνδέθηκε ο Θωμάς Σίδερης μέσω βιντεοκλήσης, για να προλογίσει την πανελλαδική πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ “Let me breathe” στο Φεστιβάλ Μαρξισμός 2022.

“Καταρχάς ευχαριστώ το ΣΕΚ για την τιμή που μου έκανε να συμπεριλάβει την ταινία Let me Breathe στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ Μαρξισμός 2022 στη Νομική Αθήνας. Αυτή τη σχολή τελείωσα πριν αρκετά χρόνια.

Η ταινία Let me breathe ξεκίνησε ως ιδέα για να είναι μια προσωπογραφία της βραβευμένης με Πούλιτζερ δημοσιογράφου Τζόις Ντέιβις, η οποία γεννήθηκε στο βαθύ αμερικάνικο Νότο στις αρχές της δεκαετίας του '50. Έζησε όλο το κλίμα του κοινωνικού διαχωρισμού και του ρατσισμού εκείνη τη δεκαετία, έζησε τα γκέτο τη δεκαετία του 1960, πήγε στο πανεπιστήμιο στα ταραγμένα χρόνια στο τέλος της δεκαετίας του '60. Όταν τη συνάντησα το 2018 στα γραφεία της εφημερίδας Πάτριοτ στην Πενσυλβάνια, η ιδέα ήταν να κάνουμε μια ταινία που να εξιστορεί το πώς βίωσε ως παιδί κι αργότερα ως έφηβη το ρατσισμό και τον κοινωνικό διαχωρισμό τις δεκαετίες του '50 και του '60. 

Κάπως έτσι ξεκίνησε να γίνεται αυτή η ταινία στις αρχές του 2018. Καθώς προχωρούσαμε τα γυρίσματα και μιλούσαμε για τη Νέα Ορλεάνη του '50, άρχισα να κατανοώ ότι η δεκαετία αυτή είχε πολλά κοινά με τα επόμενα χρόνια. Αυτό που ρωτούσα την Τζόις ήταν να μου πει πώς ερμήνευε η ίδια τον ρατσισμό και τον κοινωνικό διαχωρισμό του τότε και να μου περιγράψει το γκέτο ως γεωγραφικό χώρο. Πώς ήταν δηλαδή δομημένο το γκέτο τα χρόνια που μεγάλωνε στη Νέα Ορλεάνη.

Κι ενώ τα γυρίσματα της ταινίας ήταν σε εξέλιξη γίνεται η δολοφονία του Τζωρτζ Φλόιντ και οι μαζικές διαδηλώσεις στις ΗΠΑ. Εκείνο που πρέπει να πούμε πριν και θα το δείτε και στην ταινία, είναι ότι ολόκληρη η δεκαετία είναι πνιγμένη στο αίμα. Αυτό που βλέπουμε τη δεκαετία του 1950 με τις δολοφονίες των μαύρων και τις μεγάλες εξεγέρσεις, το βλέπουμε και τη δεκαετία που μόλις πέρασε (2010-2020). Έχουμε πολλές δολοφονίες, παιδιών συμπεριλαμβανομένων. Σύμφωνα με τις καταγραφές που γίνονται, είναι μια δεκαετία βουτηγμένη στο αίμα. Έχουμε τόσες δολοφονίες Μαύρων -αλλά και Λατίνων και άλλων που δεν τους χωρά το σύστημα- που δεν έχει προηγούμενο. 

Απαρχές του ρατσισμού

Η ταινία λοιπόν, μετά τη δολοφονία του Τζωρτζ Φλόιντ, αλλάζει κέντρο βάρους κι αρχίζει να μιλάει για ένα γενικότερο φαινόμενο. Προσπαθώ πλέον να βάλω σε σύγκριση τις δύο περιόδους. Την περίοδο του 1950 με τη δεκαετία του 2010. Στην πραγματικότητα το Let me breathe είναι ένα διάλογος των δύο αυτών δεκαετιών. Προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερώτημα: Γιατί συμβαίνει αυτό και πού μπορούμε να βρούμε τις απαρχές του ρατσισμού, το πώς αυτό το πράγμα δομείται μέσα στα χρόνια και δημιουργεί ένα βαθύ κοινωνικό ρήγμα.

Ο τίτλος της ταινίας δεν ήταν Let me breathe. Ήταν -θα το πω στα ελληνικά- “Η αναπνοή στον κενό χώρο”. Ο τίτλος Let me breathe ανήκει στη μικρή μου κόρη που ένα βράδυ μέσα στο αυτοκίνητο μου είπε: “μπαμπά, τι τίτλος είναι αυτός; Τι σημαίνει αναπνοή του κενού χώρου; Δεν θα το καταλαβαίνουν πολλοί άνθρωποι”. Μου πρότεινε το όνομα Let me breathe και καθότι είμαστε μια δημοκρατική οικογένεια αποφασίσαμε να δώσουμε αυτό το όνομα. Αν δεν υπήρχε η Τζόις Ντέιβις κι ο παραγωγός μου ο Σέητ Oνάλ δεν θα είχε πραγματοποιηθεί.

Δυστυχώς η ταινία δεν έχει ακόμα ελληνικούς υπότιτλους καθώς δεν έχει παιχτεί ακόμα στην Ελλάδα. Είναι η πρώτη της πανελλήνια προβολή. Ελπίζω να σας προβληματίσει και να τη δείτε με ενδιαφέρον. Ευχαριστώ όλους τους θεατές που ήρθαν απόψε στο προαύλιο της Νομικής κι εύχομαι το τριήμερο του Μαρξισμού να αποδώσει γόνιμους καρπούς και διάλογο για την κρίσιμη περίοδο που διανύουμε. Είμαι σίγουρος γι' αυτό”.


Από την καυτή δεκαετία του ‘60 στο BLM και στην Ελλάδα

Με την προβολή του βραβευμένου ντοκιμαντέρ του Θωμά Σίδερη “Let me breathe” ολοκληρώθηκε η πρώτη μέρα του Φεστιβάλ Μαρξισμός 2022. Ο ρατσισμός στις ΗΠΑ, οι δολοφονίες των μαύρων από αστυνομικούς και οι εξεγέρσεις που πυροδότησαν τα τελευταία χρόνια είναι οι κεντρικοί πρωταγωνιστές της ταινίας.

“Οι αφροαμερικάνοι ακόμα έχουν πολύ δρόμο να διανύσουν για να πετύχουν πραγματική ισότητα σε αυτή τη χώρα. Ανεργία, εκπαίδευση, στέγαση, παραμένουν τα μεγάλα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι μαύροι και οι μειονότητες  σε όλο τον κόσμο” περιγράφει στην αρχή της ταινίας ο καθηγητής Αφροαμερικανικών Σπουδών Γκρεγκ Καρρ, ενώ ακούγεται ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ να ονειρεύεται τη μέρα που αυτά θα είναι παρελθόν. Η αφροαμερικανή δημοσιογράφος Τζόις Ντέιβις περιγράφει τα παιδικά της χρόνια στη Νέα Ορλεάνη, το ρατσισμό της Κου Κλουξ Κλαν, το ξέσπασμα οργής μετά τη δολοφονία του ΜΛΚ το 1968. Μέχρι που ένα ασπρόμαυρο πλάνο αρχείου με μια διαδήλωση της δεκαετίας του '60, διαδέχεται μια αντιρατσιστική διαδήλωση στο ίδιο σημείο. Το πλάνο είναι έγχρωμο, σύγχρονο. Από την καυτή δεκαετία του '60 ο Θ. Σίδερης μας μεταφέρει στις σημερινές ΗΠΑ. Ο λόγος είναι πλέον στους διαδηλωτές. Μέσα από την ακολουθία – βιντεοσκοπημένο υλικό από ρατσιστικές αστυνομικές δολοφονίες – διαδηλώσεις οργής – δηλώσεις διαδηλωτών – καταφέρνει με τον πιο γλαφυρό τρόπο να δείξει δύο πράγματα: ότι ο κρατικός ρατσισμός είναι παρών κι ότι οι γειτονιές βράζουν από οργή.

Το ντοκιμαντέρ προσπαθεί να συνδέσει τις δεκαετίες του 1950 και 1960 με το σήμερα. Την περίοδο του Διαχωρισμού, του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα στο Νότο και των εξεγέρσεων στα γκέτο του Βορρά, με το ρατσισμό του σύγχρονου αμερικάνικου κράτους και την οργή που πλημμυρίζει τις αμερικάνικες μεγαλουπόλεις μετά από κάθε αστυνομική δολοφονία. Καταφέρνει να κάνει έναν διάλογο ανάμεσα στις δύο περιόδους. Από τη μια καταγράφοντας με σπουδαίο τρόπο το Black Lives Matter κίνημα κι από την άλλη φέρνοντας την αντιρατσιστική παράδοση της δεκαετίας του '60 για να παρέμβει σε ζητήματα που ανοίγουν σήμερα στο κίνημα. Όπως την Άντζελα Ντέιβις για παράδειγμα που με μια παλιά της δήλωση μέσα από τη φυλακή εξηγεί ότι “ακριβώς επειδή η κοινωνία είναι έτσι οργανωμένη, θα πρέπει να περιμένεις τέτοιες εκρήξεις”.

Τελικά οι εικόνες από τις σημερινές ΗΠΑ κλέβουν την παράσταση. Γιατί τα βίντεο από τις δολοφονίες και ο ήχος από τα τελευταία λόγια των θυμάτων είναι γροθιά στο στομάχι, τα πλάνα από τις φλεγόμενες μεγαλουπόλεις είναι έμπνευση, αλλά πολύ περισσότερο γιατί η μάχη ενάντια στον ρατσισμό είναι σύγχρονη και είναι παγκόσμια. “Ποιος είναι ο Τζωρτζ Φλόιντ; Κάθε μαύρος στην Αμερική” λέει σε κάποιο σημείο η Τζόις Ντέιβις. Και κάθε Ρομά που σκοτώνεται από 30 σφαίρες αστυνομικών στο Πέραμα θα προσθέταμε εμείς.

Άξια αναφοράς και η μουσική επένδυση της ταινίας από τον Θανάση Αλατά και τον Αλέξη Καλοφωλιά.

 

Εργάτες της Πακιστανικής Κοινότητας στον ΜΑΡΞΙΣΜΟ 2022. Φωτό: Αφροδίτη Φράγκου