5/3/23, Πανεργατικό συλλαλητήριο για τα Τέμπη. Φωτό: Στέλιος Μιχαηλίδης
Η έκτακτη έκδοση της Εργατικής Αλληλεγγύης στις 2 Μάρτη 2023
Ένας χρόνος συμπληρώνεται αυτή τη βδομάδα από το έγκλημα των Τεμπών. Στις 28 Φλεβάρη του 2023, το Intercity 62 με περισσότερους από 350 επιβάτες στη διαδρομή Αθήνα - Θεσσαλονίκη, συγκρούστηκε με την εμπορική αμαξοστοιχία 63503 που εκτελούσε το δρομολόγιο Θεσσαλονίκη - Λάρισα. Ο απολογισμός 57 νεκροί και δεκάδες τραυματίες. Η κυβέρνηση έτρεξε από την πρώτη στιγμή να μιλήσει για «τραγικό ατύχημα» και για «ανθρώπινο λάθος». Κι από τότε μέχρι σήμερα τηρεί την ίδια γραμμή: Η Εξεταστική Επιτροπή και η «Δικαιοσύνη» θα αποδώσουν τις όποιες ευθύνες και θα εντοπίσουν τις «διαχρονικές παθογένειες του ελληνικού σιδηροδρόμου». Κατά τ’ άλλα «ουδείς ενδιαφέρεται για τα Τέμπη» όπως είπε προκλητικά ο Γεωργιάδης τον Νοέμβρη και στο κάτω-κάτω «και τα συστήματα αυτά άνθρωποι τα χειρίζονται» όπως είπε ο Καραμανλής στην εξεταστική πριν δυο βδομάδες.
Στην πραγματικότητα αυτό που εξελίσσεται εδώ και ένα χρόνο είναι μια επιχείρηση συγκάλυψης του εγκλήματος των Τεμπών. Το λένε πλέον ανοιχτά οι συγγενείς των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους σε αυτό το έγκλημα. «Έχει φανεί ότι έχει γίνει κατάχρηση εξουσίας από ανθρώπους που θεωρούν ότι μπορούν να κάνουν και να λένε ό,τι θέλουνε χωρίς κανένα κόστος. Έχουν τη δικαιοσύνη που οι ίδιοι την έχουν διορίσει να τους βοηθάει και να τους συγκαλύπτει. Κι έχουν φυσικά πληρώσει με έξοδα του κράτους τα ΜΜΕ προκειμένου να τους στηρίζουν, να τους διαφημίζουν και να μας παραπλανούν», λέει η Μαρία Καρυστιανού, πρόεδρος του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων Τεμπών 2023 στη συνέντευξή της στο προηγούμενο φύλλο της Εργατικής Αλληλεγγύης.
Η μητέρα της 22χρονης Ιφιγένειας Μήτσκα λέει σε ένα αφιέρωμα του Βήματος (25/2): «Συγκαλύφθηκαν όλα από την πρώτη στιγμή. Οι όποιες αποδείξεις βρίσκονται τώρα κάτω από το τσιμέντο. Πώς γίνεται να τσιμέντωσαν το σημείο της σύγκρουσης ενώ υπήρχε ακόμα αγνοούμενο άτομο;»
Στο ίδιο ρεπορτάζ ο Αθ. Χατζάκος δικηγόρος του Μοχαμάντ-Εντρίζ Μία από το Μπαγκλαντές, επισημαίνει: «‘Ήμασταν τυχεροί που ταυτοποιήθηκε. Αν δεν είχε γίνει αυτό θα βρισκόμασταν σε εικασίες χωρίς να μπορούμε να αποδείξουμε τίποτα» λέει χαρακτηριστικά, τονίζοντας πως υπάρχουν βάσιμες υποψίες και για άλλα νεκρά άτομα που δεν καταγράφηκαν ποτέ στη λίστα των επιβατών και συνεπώς στη λίστα των θανόντων: ‘Ίσως έτσι δικαιολογείται η βιασύνη να μπαζωθεί γρήγορα το σημείο, ώστε να μην ανέλθουν τα θύματα από 57 σε… 100».
Κέρδος
Δυο τρένα κινούνταν επί δώδεκα λεπτά αντίθετα στην ίδια γραμμή χωρίς κανένα από τα συστήματα ασφαλείας να λειτουργεί ώστε να αποτραπεί η μετωπική σύγκρουση. Αυτός ο παραλογισμός δεν έπεσε από τον ουρανό. Ήταν ένα «προαναγγελθέν» έγκλημα. Και η αιτία είναι η ιδιωτικοποίηση του σιδηροδρόμου που έφερε τα κέρδη να είναι πάνω από τις ανθρώπινες ζωές.
Αυτή ήταν μια πανευρωπαϊκή πολιτική που την προώθησε συστηματικά η Ε.Ε και την υιοθέτησαν οι διάφορες κυβερνήσεις, στο όνομα του «ανταγωνισμού» και της βελτίωσης των υπηρεσιών. Για να γίνουν οι σιδηρόδρομοι ελκυστικοί στους «επενδυτές», ξεκίνησε ο τεμαχισμός των ενιαίων κρατικών επιχειρήσεων. Οι υποδομές και η συντήρησή τους -που κοστίζει πολύ χωρίς άμεσο κέρδος- έμεινε στο δημόσιο. Το «φιλέτο» της εκμετάλλευσης των μεταφορών (εμπορευματικών και επιβατών) πέρασε στους «επενδυτές».
Αυτό το μοντέλο επιβλήθηκε και στον ΟΣΕ. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 ο ΟΣΕ άρχισε να διασπάται σε μικρότερες εταιρίες. Το 2013 η ΤΡΑΙΝΟΣΕ, η κύρια θυγατρική του παλιού ενιαίου ΟΣΕ, πέρασε στο ΤΑΙΠΕΔ, το μνημονιακό ταμείο ιδιωτικοποιήσεων. Το 2017 πουλήθηκε στην ιταλική Ferrovie Dello Stato Italiane (Trenitalia) από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ έναντι 45 εκατ. ευρώ. Έτσι προέκυψε η Hellenic Train.
Ο στόχος της νέας εταιρίας ήταν να αξιοποιήσει την κερδοφόρα γραμμή Αθήνας Θεσσαλονίκης. Όλες σχεδόν οι άλλες γραμμές εγκαταλείφθηκαν στη μοίρα τους ή έκλεισαν και η εταιρία επικεντρώθηκε στην ταχύτητα, με βασική επιδίωξη να ανταγωνιστεί το αεροπλάνο. Υποτίθεται ότι ο «επενδυτής» θα έκανε …επενδύσεις, 500 εκατ. ήταν η υπόσχεση. Τελικά αγόρασε πέντε ιταλικά τρένα υψηλής ταχύτητας ETR 470 που άρχισαν να εκδηλώνουν αμέσως βλάβες. Δεν ήταν παράξενο. Μια έρευνα της ΕφΣυν και του Investigate Europe (15/2/2022) ξεκινούσε ως εξής: «Προ εικοσαετίας, ο ελβετικός Τύπος είχε βαφτίσει το τρένο ETR-470, που εκτελούσε τη διαδρομή Μιλάνο-Ζυρίχη, “Pannenzug”», δηλαδή τρένο των βλαβών, ενώ η ιστοσελίδα που κατέγραφε τα προβλήματά του στα ιταλικά λεγόταν Cesso Alpino, δηλαδή, σε κομψή μετάφραση, ‘αλπική τουαλέτα’».
Παράλληλα, όλα αυτά τα χρόνια ο ΟΣΕ απογυμνωνόταν από προσωπικό, το τσεκούρι των περικοπών έπεφτε στην επιχορήγησή του από τον προϋπολογισμό (με αποτέλεσμα να δανείζεται από τις τράπεζες). Όπως ανέφερε ένα ρεπορτάζ των Reporters United τον Αύγουστο του 2022: «Εδώ και χρόνια, ο σιδηρόδρομος αντιμετωπίζεται υπό το πρίσμα της λογιστικής αποτελεσματικότητας- πόσο βαθιές περικοπές μπορούν να γίνουν χωρίς να καταρρεύσει το δίκτυο». Η συντήρηση και η αναβάθμιση των υποδομών έγινε «μπαλάκι» ανάμεσα σε ιδιωτικές εταιρείες που η κάθε μια επεδίωκε να βγάζει περισσότερα χρήματα με το μικρότερο κόστος ενώ την ίδια στιγμή υπονόμευε την άλλη. Όπως γράφει ο Γ. Ράγκος στο περιοδικό Σοσιαλισμός από τα Κάτω:
«Το 2014, η ΕΡΓΟΣΕ υπογράφει την περίφημη Σύμβαση 717 για την ανάταξη της σηματοδότησης σε μόλις 519 χιλιόμετρα σιδηροδρομικού δικτύου.
Η (μη) πορεία υλοποίησης αυτής της Σύμβασης είναι η επιτομή του συνθήματος ‘δικά σας τα κέρδη, δικοί μας οι νεκροί’. Με την υπογραφή της Σύμβασης, οι δύο εταιρείες έρχονται σε σύγκρουση ενώ, παράτυπα και με μυστικό ιδιωτικό συμφωνητικό, χώρισαν το έργο στα δύο. Η Alstom πήρε το βόρειο τμήμα και ο Άκτωρ το μεγαλύτερο μέρος του άξονα Αθήνα-Θεσσαλονίκη. Η Alstom δεν παρέχει την τεχνογνωσία που είχε συμφωνηθεί, για να μην επωφεληθεί ο Άκτωρ και μπει στα πεδίο των σιδηροδρομικών υποδομών. Αν και βρίσκονται σε ‘επιχειρηματικό πόλεμο’ και δεν ξεκινάνε το έργο, εκβιάζουν ζητώντας συμπληρωματική σύμβαση, δηλαδή περισσότερα χρήματα.
Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ υποχωρεί στους εκβιασμούς και τον Ιούλιο του 2018 το Ελεγκτικό Συνέδριο ενέκρινε την υπογραφή Συμπληρωματικής Σύμβασης, με την οποία οι δύο εταιρίες λαμβάνουν άλλα 13,3 εκατ. ευρώ. Αλλά ούτε αυτό αποδείχτηκε αρκετό, γιατί οι εταιρείες εξακολουθούσαν για έναν χρόνο ακόμα να μην συνεργάζονται. Η κυβέρνηση της ΝΔ υπέγραψε τη Συμπληρωματική Σύμβαση μόλις το 2021, αφού ο Άκτωρ «έφυγε» από την κοινοπραξία, και ακόμα περιμένουμε το έργο της σηματοδότησης στη γραμμή Αθήνας-Θεσσαλονίκης να ολοκληρωθεί και χωρίς, φυσικά, καμία (ποινική) συνέπεια…».
Έτσι φτάσαμε στο σημείο ο Κ. Γενηδούνιας, τότε πρόεδρος του σωματείου των μηχανοδηγών του ΟΣΕ, να δηλώνει αμέσως μετά την σύγκρουση: «Δεν λειτουργεί τίποτα. Γίνονται όλα με ανθρώπινο παράγοντα, χειροκίνητα. Είμαστε στο manual σε όλη τη διαδρομή Αθήνα-Θεσσαλονίκη. Δεν λειτουργούν ούτε οι ενδείξεις, ούτε τα φωτοσήματα, ούτε ο έλεγχος της κυκλοφορίας. Αν αυτά λειτουργούσαν, οι μηχανοδηγοί θα έβλεπαν την κόκκινη ένδειξη και τα τρένα θα σταματούσαν σε απόσταση 500 μέτρων μεταξύ τους».
Ένα χρόνο μετά, πρώην και νυν υπουργοί, «εμπειρογνώμονες» και διευθύνοντες, παρελαύνουν στην Εξεταστική εκφράζοντας την «συντριβή» τους και πετώντας ο ένας το μπαλάκι στον άλλο. Ο Άρειος Πάγος λέει ότι όλα είναι καλά καμωμένα. Μέχρι και ο μητροπολίτης Λάρισας Ιερώνυμος επιστρατεύεται για να «συμβουλεύσει» τους συγγενείς των θυμάτων και όλους/ες μας στο τρισάγιο που έγινε προχτές: «Να ξέρετε ότι έναν κεκοιμημένο τον τιμάς πολύ με τη σιωπή και την προσευχή, δεν τον τιμάς με τον θόρυβο.. το σπουδαίο είναι να αφήσουμε αυτούς που έχουν την ευθύνη και την αρμοδιότητα να μιλήσουν, να κάνουν τη δουλειά τους, να μην βιαζόμαστε».
Αυτό θα ήθελε η κυβέρνηση των δολοφονικών ιδιωτικοποιήσεων (και του «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια» με τον κάθε Ιερώνυμο). Όμως, δεν της «βγαίνει».
8/3/23, Πανεργατική απεργία στην Αθήνα. Φωτό: Στέλιος Μιχαηλίδης
Να τσακίσουμε τους δολοφόνους
Το έγκλημα των Τεμπών πυροδότησε μια έκρηξη της εργατικής τάξης και της νεολαίας που έφτασε την κυβέρνηση της ΝΔ στο χείλος του γκρεμού.
Ένα μήνα μετά η Public Issue δημοσίευσε μία δημοσκόπηση που αναφέρει ότι «η πανελλαδική κοινωνική κινητοποίηση, που προκάλεσαν τα Τέμπη, αποτελεί ρεκόρ 12ετίας, αντίστοιχη με του 2011. Χωρίς τους μαθητές, υπολογίζεται ότι περίπου 2,5 εκατ πολίτες συμμετείχαν σε απεργίες/διαδηλώσεις/πορείες τον τελευταίο μήνα... Η πλειοψηφία εκτιμά ότι για το δυστύχημα στα Τέμπη ευθύνεται πολύ ή αρκετά το γεγονός ότι ο ΟΣΕ ιδιωτικοποιήθηκε... μόλις το 12,1% θεωρεί ότι οι ευθύνες βαρύνουν τον σταθμάρχη. Το 87% απαντά ότι υπάρχουν και αλλού ευθύνες, οι οποίες πρέπει να αναζητηθούν».
Αυτή η «πανελλαδική κοινωνική κινητοποίηση»-ρεκόρ ξεκίνησε από την πρώτη μέρα. Η οργή και η αγανάκτηση που υπήρχε διάχυτη σε εργατικούς χώρους, σχολές, σχολεία και γειτονιές, απέκτησε οργανωμένη έκφραση αναγκάζοντας και τις συνδικαλιστικές ηγεσίες να κινηθούν απεργιακά.
Οι αρχικές δηλώσεις των συνδικαλιστών της ΠΟΣ για κήρυξη στάσεων εργασίας μετατράπηκαν σε απεργία διαρκείας, ενώ και τα σωματεία των σταθερών συγκοινωνιών –Μετρό και ΗΣΑΠ– από την αρχική αναστολή των στάσεων εργασίας που είχαν προκηρύξει την Τετάρτη 1/3, έφτασαν να κατεβαίνουν σε 24ωρες απεργίες. Και οι δρόμοι ήταν κάθε μέρα γεμάτοι διαδηλωτές. Την Πέμπτη 2/3 πανελλαδικά είχαν προγραμματιστεί παν-καλλιτεχνικές διαδηλώσεις, στο πλαίσιο του μεγάλου κινήματος που έχει ξεδιπλωθεί τους τελευταίους μήνες από τους εργαζόμενους/ες και σπουδαστές/ριες της Τέχνης και του Πολιτισμού. Μετά από συνελεύσεις σε όλες τις καταλήψεις την προηγούμενη ημέρα, αποφασίστηκε να αλλάξει ο χαρακτήρας των διαδηλώσεων και να μετατραπούν σε παλλαϊκά συλλαλητήρια καταδίκης της δολοφονίας στα Τέμπη. Παρά την καταρρακτώδη βροχή ένα ανθρώπινο οργισμένο ποτάμι πολλών χιλιάδων πλημμύρισε το κέντρο της Αθήνας... Κινητοποιήσεις στα κέντρα των πόλεων συνεχίστηκαν και τις επόμενες ημέρες φτάνοντας την Κυριακή 5/3 σε ένα συλλαλητήριο-σεισμό.
Οι απεργοί του ΟΣΕ κάλεσαν όλα τα σωματεία και τις ομοσπονδίες να πλαισιώσουν το κάλεσμά τους για διαδήλωση στο Σύνταγμα. Πράγματι, το ένα μετά το άλλο σωματεία, οργανώσεις και συλλογικότητες καλούσαν τον κόσμο από την προηγούμενη μέρα, να ανταποκριθεί στο προσκλητήριο των σιδηροδρομικών. Οι εργαζόμενοι σε Μετρό και ΗΣΑΠ κήρυξαν νέα ολοήμερη απεργία κινώντας συρμούς μόνο για λίγες ώρες προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι διαδηλωτές. Κι έτσι, την Κυριακή, η εικόνα της Πλατείας Συντάγματος θύμιζε τα μεγάλα συλλαλητήρια ενάντια στα μνημόνια μια δεκαετία πριν... Τα διοικητικά συμβούλια του Εργατικού Κέντρου Αθήνας και της ΑΔΕΔΥ συνεδρίασαν λίγες ώρες μετά το συλλαλητήριο και ανακήρυξαν την 8η Μάρτη ως ημέρα νέας πανεργατικής κλιμάκωσης με 24ωρη απεργία. Αντίστοιχες αποφάσεις πήραν και τα Εργατικά Κέντρα του Πειραιά, της Πάτρας, των Ιωαννίνων κι άλλων πόλεων».
Γυναίκες
Η απεργία και οι διαδηλώσεις της 8 Μάρτη έμειναν στην ιστορία. Οι διεκδικήσεις των γυναικών ενώθηκαν με τα αιτήματα όλης της εργατικής τάξης. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι όλων των ηλικιών ξεχύθηκαν στους δρόμους ενάντια στην κυβέρνηση της ΝΔ και το δολοφονικό σύστημά της, εκφράζοντας την τεράστια οργή τους για το έγκλημα στα Τέμπη και όλη την πολιτική που σπέρνει σεξισμό, ρατσισμό, φτώχεια, θάνατο.
Κι όπως έγραφε η Εργατική Αλληλεγγύη: «Όλες οι απόπειρες της πανικόβλητης κυβέρνησης να αποτρέψει τη συμμετοχή, κλείνοντας με εντολή της αστυνομίας τους κεντρικούς σταθμούς του μετρό και του ηλεκτρικού, έπεσαν στο κενό. Πλήθη διαδηλωτών/ριών κατέφθαναν από νωρίς το πρωί στο κέντρο με κάθε τρόπο και μέσο από κάθε γωνιά της Αθήνας. Την ώρα του απεργιακού καλέσματος οι δρόμοι είχαν πια πλημμυρίσει. Η απεργία παρέλυσε όλη τη χώρα: σιδηρόδρομους, λιμάνια, ακτοπλοϊα, συγκοινωνίες, σχολεία, νοσοκομεία, δήμους, εργοστάσια, χώρους δουλειάς σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Το συλλαλητήριο, το μεγαλύτερο των τελευταίων χρόνων, μπορεί να συγκριθεί σε μέγεθος μόνο με τα μεγάλα συλλαλητήρια της περιόδου των μνημονίων, τις 5 Μάη 2010, τις πλατείες το 2011, τις 12 Φλεβάρη 2012, τα συλλαλητήριο πριν το δημοψήφισμα το 2015...».
Οι μαζικότατες κινητοποιήσεις ενάντια στο έγκλημα στα Τέμπη με αποκορύφωμα την πανεργατική έκρηξη στις 8 Μάρτη έσπειρε τον πανικό στην κυβέρνηση και στα αφεντικά και γέμισε αυτοπεποίθηση την εργατική τάξη και τη νεολαία να κλιμακώσουν τις μάχες στους χώρους δουλειάς και σπουδών. Νέες κλαδικές απεργίες, φοιτητικά συλλαλητήρια, δράσεις μαθητών σε σχολεία συνέχισαν να πραγματοποιούνται από την επόμενη μόλις μέρα, ενώ οι καταλήψεις των καλλιτεχνών επιμένουν.
Η κυβέρνηση της ΝΔ αποφάσισε να κάνει ένα ελιγμό, αναβάλλοντας τις εκλογές για τον Μάη. Σε αυτό το σημείο οι ηγεσίες της κοινοβουλευτικής Αριστεράς έκαναν την επιλογή ότι το κίνημα πρέπει να βάλει φρένο για να «μην εκφυλιστεί» και όλη η προσοχή να στραφεί στις εκλογές. Αντί για γκάζι, κλιμάκωση των απεργιών μέχρι να πέσει η κυβέρνηση, πάτησαν φρένο. Φρένο όχι «μόνο» «κινηματικό» αλλά και πολιτικό.
Για τον κόσμο που έβγαινε στο δρόμο και την απεργία η ιδιωτικοποίηση γινόταν συνώνυμο του εγκλήματος. Όμως, το αίτημα που απουσίαζε εμφατικά από τις διακηρύξεις και τις θέσεις και του ΣΥΡΙΖΑ και του ΚΚΕ ήταν ακριβώς αυτό, δηλαδή η επανακρατικοποίηση των σιδηροδρόμων. Ο Τσίπρας αφού τήρησε το «εθνικό πένθος» της κυβέρνησης έβγαζε κάποιους αόριστους θορύβους για «απόδοση ευθυνών», άλλωστε η κυβέρνησή του είχε επιβλέψει το ξεπούλημα της ΤΡΑΙΝΟΣΕ. Το ΚΚΕ δήλωνε ότι το αίτημα για κρατικοποίηση είναι «οπορτουνισμός». Και οι δυο καθορίζονταν από την άποψη ότι η κυβέρνηση θα πέσει σαν «ώριμο φρούτο» και το κίνημα είτε δεν έπρεπε είτε δεν μπορεί να τη ρίξει.
Ένα χρόνο μετά, η κυβέρνηση της ΝΔ βρίσκεται ξανά σε κρίση, πολιορκημένη από την οργή της εργατικής τάξης και της νεολαίας. Τα εκατομμύρια που απέργησαν και διαδήλωσαν τον περσινό Μάρτη δεν εξαϋλώθηκαν επειδή η ρεφορμιστική Αριστερά βυθίζεται στην ηττοπάθεια και την κρίση. Τροφοδότησαν όλους τους αγώνες που έχουν ξεσπάσει από το περσινό καλοκαίρι από τις χιλιάδες που βγήκαν στους δρόμους μετά το ρατσιστικό έγκλημα της Πύλου, την καταστροφή που ρήμαξε τον Έβρο και τη Θεσσαλία, μέχρι τις εργατικές απεργίες, τις φοιτητικές καταλήψεις, τα αγροτικά μπλόκα.
Στην κλιμάκωση και το συντονισμό αυτών των αγώνων βρίσκεται ο δρόμος για να ανατρέψουμε αυτή τη δολοφονική κυβέρνηση. Και στο δυνάμωμα της επαναστατικής Αριστεράς, της Αριστεράς που δεν μένει στη μέση του δρόμου, είναι η εγγύηση ότι αυτοί οι αγώνες θα φτάσουν στη νικηφόρα προοπτική της ανατροπής του καπιταλισμού, του συστήματος που γεννάει μια απέραντη καταστροφή και εγκλήματα.