Σφαγή απεργών στη Νότια Αφρική
Η σφαγή απεργών στα ορυχεία πλατίνας στη Μαρικανά της Νότιας Αφρικής την περασμένη Πέμπτη έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη πολιτική κρίση στη χώρα από την εποχή της κατάρρευσης του ρατσιστικού καθεστώτος Απαρτχάιντ. Η κυβέρνηση
του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου (ANC) και ο Πρόεδρος Ζούμα προσωπικά βρίσκονται αντιμέτωποι με την οργή των εργατών. Η Αστυνομία δολοφόνησε 44 απεργούς, αλλά η απεργία δεν έχει σταματήσει και η συμπαράσταση έχει πάρει διεθνείς διαστάσεις. Στο κείμενο που ακολουθεί, ο Τσάρλι Κίμπερ γράφει στην εφημερίδα Socialist Worker του Λονδίνου για τις συνθήκες που επικρατούν στη χώρα του Νέλσον Μαντέλα.
Το αιματοκύλισμα των απεργών στα ορυχεία Μαρικανά κοντά στο Ρούστενμπεργκ την περασμένη Πέμπτη θύμισε τις πιο μαύρες στιγμές του καθεστώτος Απάρτχαϊντ. Όλες οι ελπίδες που γέννησε η ανατροπή του προδώθηκαν με το πιο τραγικό τρόπο.
Η πρόσφατα διορισμένη Αρχηγός της Αστυνομίας Mangwashi Victoria Phiyega είχε επισκεφθεί το ορυχείο πριν από λίγες μέρες και θεωρείται συντονίστρια της σφαγής. Αλλά η απόφαση των βαριά οπλισμένων αστυνομικών να χρησιμοποιήσουν πραγματικά πυρά πρέπει να εγκρίθηκε σε ανώτατο επίπεδο, πιθανά από τον ίδιο τον Πρόεδρο Ζούμα.
Ο Τζέικομπ Ζούμα έκανε δηλώσεις ότι λυπάται για το φονικό, αλλά ο κόσμος απαιτεί δικαιοσύνη. Αυτοί που έδωσαν την εντολή πρέπει να πληρώσουν.
Πρόκειται για άλλη μια αιματοβαμένη σελίδα στην ιστορία των ορυχείων της Ν. Αφρικής, μια ιστορία γεμάτη προκλητικά κέρδη για τα αφεντικά, σημαδεμένη από τον ρατσισμό αλλά και από την ηρωική αντίσταση των εργατών.
Η απεργία ξεκίνησε καθώς η τιμή της πλατίνας που είχε εκτιναχθεί στα ύψη πριν από το ξέσπασμα της κρίσης το 2008, τώρα ακολουθεί καθοδική πορεία. Αυτό πιέζει τα κέρδη και οι ιδιοκτήτες των ορυχείων επιδιώκουν απολύσεις. Οι εργαζόμενοι, που ήδη δούλευαν κάτω από επικίνδυνες συνθήκες, τώρα αντιμετωπίζουν μια νέα ανασφάλεια.
Η μεγάλη ζήτηση για πλατίνα, βασική πρώτη ύλη για τις μηχανές αυτοκινήτων, είχε μεταμορφώσει μεγάλες περιοχές της Νότιας Αφρικής. Έφερε πλούτη για λίγους και μιζέρια για πολλούς. Η σφαγή ρίχνει φως στην πραγματικότητα πίσω από τους μύθους για την «άνθηση των ορυχείων» που υποτίθεται ότι βγάζει την Αφρική από τη φτώχεια χάρη στις εξαγωγές προς την Κίνα.
Μια έκθεση από το Ιδρυμα Bench Marks αυτή τη βδομάδα επιβεβαιώνει ότι παρά την αξία της πλατίνας που βγαίνει από τα ορυχεία, οι τοπικές κοινωνίες αντιμετωπίζουν επιβλαβείς κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές συνέπειες.
«Ανησυχούμε ότι ενώ οι ιδιωτικές εταιρίες αντλούν πολύ μεγάλα κέρδη με τη βοήθεια συχνά των κυβερνήσεων, οι τοπικές κοινότητες υποφέρουν από υψηλά επίπεδα ανισοτήτων και φτώχειας. Η κατάσταση στη Μαρικανά το επιβεβαιώνει» δήλωσε ο επικεφαλής του Ιδρύματος Τζο Σεόκα.
Η Αστυνομία χτύπησε εργαζόμενους που απεργούσαν ήδη επί μια εβδομάδα και είχαν μπλοκάρει την παραγωγή στα ορυχεία όπου δουλεύουν 28 000 άνθρωποι. Ιδιοκτήτρια εταιρία είναι η Lonmin, διάδοχος της Lonrho, η οποία είχε συνεργαστεί με κάθε βρόμικο καθεστώς της Αφρικής εδώ και έναν αιώνα.
Η απεργία ξεκίνησε για τα μεροκάματα, με αίτημα για μεγάλες αυξήσεις. Το αίτημα προκάλεσε διαφωνίες ανάμεσα στο παραδοσιακό συνδικάτο Εθνική Ένωση Εργαζομένων στα Ορυχεία (NUM) και την Ένωση Εργαζομένων στα Ορυχεία και τις Κατασκευές (AMCU) που ήθελε πιο μαχητική αντιμετώπιση.
Δυσαρεστημένοι
Η AMCU δεν είναι εργοδοτικό σωματείο, όπως ισχυρίζονται ορισμένες ανταποκρίσεις για να δικαιολογήσουν την αστυνομική επίθεση. Ξεκίνησε το 1998 από εργάτες που ήταν δυσαρεστημένοι με την αυξανόμενη γραφειοκρατικοποίηση της NUM και την πολιτική της συνεργασίας με την εργοδοσία. Πολλοί από τους ηγέτες της AMCU είναι πρώην στελέχη της NUM. Η NUM είχε παίξει κεντρικό ρόλο στον αγώνα κατά του Απαρτχάιντ με ηρωικές απεργίες. Αλλά σήμερα θεωρείται από πολλούς σαν δεξιό συνδικάτο που τα βρίσκει με την εργοδοσία.
Όποιες και αν ήταν οι προθέσεις της, η AMCU μερικές φορές χρησιμοποιήθηκε διασπαστικά σε στιγμές που οι εργαζόμενοι αντιμετώπιζαν μεγάλες προκλήσεις. Θα ήταν πιο σωστό αν οι εργάτες που έφτιαξαν την AMCU προσπαθούσαν να οργανώσουν τη βάση της NUM και να καθορίσουν την πορεία της από τα κάτω. Αλλά τίποτε από όλα αυτά δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη σφαγή των απεργών.
Η AMCU μεγάλωσε καθώς αναπτυσσόταν η δυσαρέσκεια με την NUM. Tα τελευταία χρόνια η NUM συνεργάστηκε με την εργοδοσία με αποκορύφωμα το διορισμό του Σίριλ Ραμαφόσα, ιστορικού ηγέτη της NUM σε θέση διευθυντικού στελέχους της Lonmin και προέδρου της «επιτροπής μεταμόρφωσης» της Lonrho.
Η AMCU στήριξε το αίτημα των εργαζόμενων που δουλεύουν κάτω στις στοές για αυξήσεις ενώ η NUM το αρνήθηκε. Αυτοί οι εργαζόμενοι κάμουν την πιο σκληρή δουλειά και είναι δύσκολο να αντικατασταθούν. Δηλαδή μπορούν να βάλουν μεγάλη πίεση στην εργοδοσία. Όταν απεργούν, παραλύει όλο το ορυχείο.
Η NUM πρόσκειται στο κυβερνητικό ANC σε μια περίοδο που η κυβέρνηση χάνει έδαφος μέσα στον κόσμο. Υπάρχουν πιο πολλές κινητοποιήσεις ανά κάτοικο στη Νότια Αφρική σε σύγκριση με όλο τον υπόλοιπο κόσμο, συνήθως για ζητήματα κατοικίας και άλλων βασικών υπηρεσιών.
Η AMCU έπαιξε μεγάλο ρόλο στα τέλη της περασμένης χρονιάς σε μια απεργία στην Impala Platinum, λίγα χιλιόμετρα από το σημείο όπου έγινε η σφαγή της περασμένης Πέμπτης. Η NUM είχε αναγνωριστεί σαν το συνδικάτο στην Impala το 1993 μετά από μια σκληρή απεργία. Αλλά στην περσινή απεργία πολλοί εργάτες θεωρούσαν ότι τους είχε προδώσει. Τα αφεντικά απέλυσαν 13 000 εργάτες και πολλοί είχαν τη γνώμη ότι η NUM θα έπρεπε να είχε κάνει κάτι παραπάνω από το να δώσει εντολή να σταματήσει η απεργία. Η AMCU μεγάλωσε στην Impala και στη συνέχεια στα ορυχεία της Lonmin.
Στις στοές
Η σημερινή απεργία στη Μαρικανά ξεκίνησε από τους εργαζόμενους στις στοές. Η NUM τους κατάγγειλε για συντεχνιασμό, ενώ η AMCU δήλωνε ότι παλεύει για όλους.
Η αστυνομία και τα αφεντικά αποφάσισαν ότι η περασμένη Πέμπτη ήταν Η μέρα για να σπάσουν την απεργία. Εξαπέλυσαν επίθεση σε χιλιάδες απεργούς που ήταν συγκεντρωμένοι στους λόφους. Οι απεργοί αντιστάθηκαν και η αστυνομία άρχισε να πυροβολεί στο ψαχνό.
Υπάρχουν πολλά στοιχεία που δείχνουν ότι η στάση της NUM ενθάρρυνε την αστυνομία. Το πρωί της Πέμπτης ο γενικός γραμματέας της NUM Φρανς Μπαλένι έκανε έκκληση «προς όλους τους εργάτες να επιστρέψουν στις εργασίες τους και προς τις δυνάμεις του νόμου να κυνηγήσουν όσους επιδίδονται σε πράξεις βίας και φόνους». «Τα μέλη μας είναι έτοιμα να πιάσουν δουλειά» πρόσθεσε και ζήτησε από την αστυνομία να ανοίξει πέρασμα μέσα από τους απεργούς.
Μετά τη σφαγή ο εκπρόσωπος τύπου της NUM Λεσίμπ Σεσόκα δήλωσε ότι ενώ το συνδικάτο καταδικάζει τη βία, είναι ευχαριστημένο που η αστυνομία αντιμετώπισε «κακοποιά στοιχεία που προκαλούσαν βίαιες συμπεριφορές στα ορυχεία».
Τα αφεντικά τρίβουν τα χέρια τους για αυτές τις προσπάθειες διάσπασης των εργατών και για την επίδειξη φονικής δύναμης του κράτους στο πλευρό τους. Στη Νότια Αφρική βρίσκεται σε εξέλιξη μια μεγάλη συζήτηση για την κρατικοποίηση των ορυχείων.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε πώς το κεφάλαιο έχει εκμεταλλευτεί τους μαύρους εργάτες των ορυχείων. Το καθεστώς του Απαρτχάιντ με το συστηματικό ρατσισμό του που έκλεβε και ταπείνωνε το μαύρο πληθυσμό στερώντας του από κάθε πολιτικό δικαίωμα ήταν αποτέλεσμα της ανάπτυξης του καπιταλισμού στη Νότια Αφρική και ιδιαίτερα του κεφάλαιου των ορυχείων.
Το 1997 η συνομοσπονδία συνδικάτων Cosatu κατέθεσε στην Επιτροπή Αλήθειας και Συμφιλίωσης που ερευνούσε τις σχέσεις ανάμεσα στο Απαρτχάιντ και τις επιχειρήσεις.
«Πολύ απέχουν από το να είναι αθώοι οι μεγιστάνες της βιομηχανίας – ιδιαίτερα όσοι συνδέονται με τα ορυχεία χρυσού και διαμαντιών – γιατί αυτοί ακριβώς πρωτοστάτησαν στην εγκαθίδρυση πολλών από τα βασικά χαρακτηριστικά του συστήματος που αργότερα ονομάστηκε Απαρτχάιντ» δήλωσε η Cosatu.
Περίπου 69 000 εργάτες των ορυχείων σκοτώθηκα σε «ατυχήματα» από το 1900 μέχρι το 1993 και πάνω από ένα εκατομμύριο τραυματίστηκαν σοβαρά. Ακόμα και τώρα, είκοσι χρόνια μετά την ανατροπή του Απαρτχάιντ, περίπου 40 εργάτες σκοτώθηκαν στα ορυχεία φέτος πριν από τη σφαγή.
Αντιμέτωποι με την κτηνωδία του κεφάλαιου και του κράτους, οι εργάτες των ορυχείων της Νότιας Αφρικής χρειάζονται τη δική τους μαχητική ενότητα και τη δική μας συμπαράσταση. Ο καλύτερος τρόπος για να τιμήσουμε τη μνήμη των δολοφονημένων απεργών είναι να χτίσουμε πιο γερή αντίσταση στα αφεντικά των ορυχείων και στους ηγέτες του ANC που τους κάνουν πλάτες.