Ο Χιου Ραμαπόλο Μασεκέλα που έφυγε πριν λίγες μέρες από τη ζωή, δεν υπήρξε μόνο σπουδαίος τρομπετίστας και «πατέρας» της Αφρικανικής τζαζ μουσικής, αλλά κι ένας ασυμβίβαστος αγωνιστής κατά του ρατσιστικού απαρτχάιντ.
Μεγάλωσε στα περίχωρα του Γιοχάνεσμπoυργκ σε οικογένεια που μαχόταν το απαρχάιντ στις γραμμές του Εθνικού Αφρικανικού Κογκρέσου (ANC). Όταν σε ηλικία 14 ετών είδε την ταινία «Young Man With a Horn» με τον Κερκ Ντάγκλας αποφάσισε ότι ήθελε μια τρομπέτα και τίποτε άλλο και είχε την τύχη να την αποκτήσει μέσω του δασκάλου και μέντορά του πάστορα Χάντλστον. Η οργή, η ρήξη και οι εξεγέρσεις κατά του καθεστώτος του απαρτχάιντ στη δεκαετία του 1950 διαμόρφωσαν την πολιτική και καλλιτεχνική του αντίληψη. Στήριξε ενεργά το Κογκρέσο και τους αντιρατσιστικούς αγώνες και το 1959 συνέθεσε την αφρικανική τζαζ όπερα «Κιγκ Κογκ», με αποκλειστικά μαύρους στο καστ και πρωταγωνίστρια την Μύριαμ Μακέμπα, που βρήκε τεράστια ανταπόκριση στον κόσμο που πάλευε το ρατσιστικό καθεστώς. Μετά τη σφαγή στο Σάρπβιλ το 1960 και την ποινικοποίηση του ANC, ο Μασεκέλα εγκατέλειψε τη ρατσιστική Νότια Αφρική καταφεύγοντας στη Βρετανία και μετά στις ΗΠΑ.
Αφρο-τζαζ
Εκεί γνωρίστηκε με τους μεγάλους μαύρους μουσικούς της τζαζ σκηνής. Πειραματίστηκε με την Αμερικάνικη τζαζ αλλά σύντομα αναζήτησε νέα μουσικά μονοπάτια που τον οδήγησαν στην επινόηση του ήχου Αφρο-τζαζ με πρώτο άλμπυμ το «Τrumpet Africaine». Παράλληλα συνδέθηκε ενεργά με το κίνημα Black Power και με το αντιπολεμικό κίνημα κατά του πολέμου των ΗΠΑ στο Βιετνάμ. Έπαιξε στο φεστιβάλ του εξεγερμένου Watts στο Λος Άντζελες και στο Μοντερέι. Στον Αμερικάνικο Νότο είχε κηρυχθεί ανεπιθύμητος και δέχτηκε επανειλημμένα εισβολές της αστυνομίας στο σπίτι του. Δεν κάμφθηκε. Τα τραγούδια του «Home is where the music is», «Grazing in the grass», «Soweto Blues» (εμπνευσμένο από την ομώνυμη εξέγερση» και «Bring him back home» για τον φυλακισμένο ηγέτη του ANC Νέλσον Μαντέλα, έκφρασαν μια ολόκληρη παγκόσμια γενιά αγωνιστών, λευκών και μαύρων, Αφρικανών, Αμερικανών, Ευρωπαίων.
Τη δεκαετία του 1970 ταξίδεψε στην Αφρικανική ήπειρο για να εγκατασταθεί τελικά στην Μποτσουάνα, όμως μόνο μετά την πτώση του απαρτχάιντ του επιτράπηκε να επιστρέψει στη Νότια Αφρική. Αν και έτυχε τεράστιας αναγνώρισης από τις κυβερνήσεις που διαδέχτηκαν το απαρτχάιντ, δεν ευθυγραμμίστηκε ποτέ μαζί τους, αλλά έμεινε πάντα πιστός στη μουσική και τις ιδέες του. Έχει πει: «Πάντα πίστευα ότι σε όλο τον κόσμο υπάρχουν δυο πράγματα, το καθεστώς και οι φτωχοί, τους οποίους εκμεταλλεύεται με χιλιάδες διαφορετικούς τρόπους». Το τελευταίο του άλμπουμ λεγόταν «No borders» (2016). Άφησε μια πολύτιμη κληρονομιά για τη μουσική και για το κίνημα.