Πολιτισμός
Βιβλίο: Το Αφγανιστάν και το αντιπολεμικό κίνημα

15 Φλεβάρη 2003, Αθήνα, Παγκόσμια μέρα δράσης ενάντια στον πόλεμο στο Ιράκ. Φωτό: Αρχείο Εργατική Αλληλεγγύη

Η νέα έκδοση του ΜΒ, έρχεται σε μια περίοδο που το κίνημα εδώ και διεθνώς καλείται να απαντήσει σε πιεστικά ερωτήματα, που βάζει η πολλαπλή κρίση του καπιταλισμού όσο βαθαίνει. Αποτελείται από 14 κείμενα που έχουν γραφτεί σε διαφορετικές περιόδους αλλά με τη διαχρονική πεποίθηση ότι το να τελειώσουν για πάντα οι επεμβάσεις είναι ρεαλιστικό. 

Από την αρχή μπαίνει η εικόνα μιας απότομης κατάρρευσης ενός στρατού κατοχής 300 χιλιάδων με φοβερές απώλειες και διάχυτη δυσπιστία εσωτερικά του. Ο βασικός λόγος δεν ήταν παρά η φρίκη και η οργή που προκάλεσε ο 20ετής αυτός πόλεμος στους απλούς ανθρώπους. Ακόμα δεν έχουμε μάθει όλα τα εγκλήματα, αλλά δεν είναι λίγη η εικόνα των βομβαρδισμών αμάχων, των βασανιστηρίων μέσα και έξω από τις φυλακές, των βιασμών, το trafficking, ο υψηλός αναλφαβητισμός, οι αυτοκτονίες ως καρποί της κατοχικής βίας. Οι γυναίκες, που χρησιμοποιήθηκαν από όλες τις δυτικές κυβερνήσεις για να δικαιολογηθεί η επέμβαση, η κατοχή και το σενάριο νέας επέμβασης, ήταν τα μεγαλύτερα θύματα, αντίθετα με την εξωραϊσμένη εικόνα που έδιναν τα ΜΜΕ. 

Το δεύτερο ζήτημα είναι αν οι Ταλιμπάν είναι μεσαιωνικό κατάλοιπο. Ένα βασικό επιχείρημα των ιμπεριαλιστών που έχει ρίζες στην αποικιοκρατία, με τη θεωρία της σύγκρουσης πολιτισμών. Κάποτε οι εχθροί ήταν οι “κάφροι” απέναντι στον “ελεύθερο κόσμο”, τώρα είναι τα “σκοτάδια του Ισλάμ” απέναντι στην “χριστιανική Ευρώπη” του Διαφωτισμού. Κι όμως, η χριστιανική Ευρώπη γνώρισε τους αρχαίους Έλληνες από τους Άραβες, κι όμως η μεσαία τάξη της Αγγλίας πριν ενάμιση αιώνα, ζούσε με παρόμοια πρότυπα με αυτά των Ταλιμπάν, κι όμως οι καταπιεσμένες Αφγανές μέχρι το 1970 φορούσαν ένα απλό μαντήλι για τις δουλειές στον ήλιο, κι όμως η ερμηνεία του Ισλάμ που δίνουν οι Ταλιμπάν είναι σύγχρονη επινόηση. Η ισλαμοφοβία, τα “ξεχνάει” όλα αυτά.

Η πραγματική ιστορία του Αφγανιστάν είναι η ιστορία μιας πολύ φτωχής, άγονης, ορεινής χώρας που είχε την ατυχία να βρίσκεται γεωπολιτικά ανάμεσα στους ισχυρότερους ανταγωνισμούς. Γνώρισε διαρκείς εξωτερικές επεμβάσεις, ως κράτος από το 1919, με μια μικρή άρχουσα τάξη που μέχρι το 1970 διατηρούσε τις φεουδαρχικές σχέσεις παραγωγής, με βασιλική δικτατορία που αδιαφορούσε για τους αγρότες και τους βοσκούς. Η παράδοση αντίστασης των φτωχών απέναντι στους Βρετανούς τρεις φορές, η διαχρονική απέχθεια για το κράτος ως κάτι ξένο κι από τα πάνω, μαζί με τα ιστορικά γεγονότα και την ανάγκη για εκσυγχρονισμό, διαμόρφωσε δύο ρεύματα πολιτικής αντίστασης σε μια νέα γενιά που είχε αρχίσει να οργανώνεται: το νέο πολιτικό Ισλάμ και η Αριστερά. 

Η Αριστερά ήταν μεγαλύτερη σε επιρροή και οι ισλαμιστές κήρυτταν τον εκσυγχρονισμό και όχι το Ισλάμ των προγόνων τους. Διαμορφώθηκαν όμως στη σκιά του Ψυχρού Πολέμου.  Η Αριστερά του ΛΔΚΑ (Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα Αφγανιστάν) είχε την αντίληψη ότι στη θέση της “υποανάπτυκτης” εργατικής τάξης μπορεί ο στρατός να πάρει τη θέση του υποκειμένου. Συνεργάστηκε με τους «προοδευτικούς» αξιωματικούς που πήραν την εξουσία το 1974. “Αντί οι κομμουνιστές να οργανώσουν τους απλούς φαντάρους ενάντια στους αξιωματικούς, οργάνωσαν τους αξιωματικούς για να δώσουν εντολές στους φαντάρους” διαβάζουμε από τις περιγραφές του Τζόναθαν Νήλ. “Πήγαν στα χωριά χρησιμοποιώντας τα τζιπ του παλιού καθεστώτος, τις στολές του, τη βία του”. 

Και παραδοσιακά, οι χωρικοί αντιστάθηκαν. Η αντίσταση σε ένα καθεστώς που θεωρούσε ότι μπορεί να φέρει το σοσιαλισμό από τα πάνω οδήγησε το καθεστώς να κάνει 12.000 εκτελέσεις σε 20 μήνες. Η ΕΣΣΔ εισέβαλε το 1979 φοβούμενη ότι θα χάσει τον έλεγχο, προκαλώντας κρίση και διάλυση στο ΛΔΚΑ. Σε αυτό το έδαφος αναδείχτηκε το αντιδραστικό κίνημα των Ταλιμπάν.

Το 2001 ξεκίνησε η αμερικάνικη επίθεση στο Αφγανιστάν. Η Μαρία Στύλλου εξηγεί: «Το επίδικο ήταν η γεωπολιτική σημασία της κάθε χώρας για τις ΗΠΑ την Κίνα και τη Ρωσία. Στην προκειμένη, η ανάγκη των ΗΠΑ για έλεγχο της Κεντρικής Ασίας, του “σύγχρονου δρόμου του μεταξιού” δηλαδή των ορυκτών, μέσα σε ένα ναρκοπέδιο αστάθειας». Παρότι το κείμενο είναι γραμμένο πολύ πριν την Αραβική Άνοιξη περιγράφει τα φιλοαμερικανικά καθεστώτα της Μέσης Ανατολής να κάθονται “σε ένα βαρέλι γεμάτο μπαρούτι».

To υπόβαθρο ήταν η κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Αλλά το βαθύτερο αίτιο ήταν ο ιμπεριαλισμός, το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού, όπως τον εξήγησε ο Λένιν. Με πολλές ομοιότητες στο τώρα. Το κεφάλαιο φτάνει σε ένα σημείο που δεν μπορεί να λειτουργήσει στα πλαίσια μιας μόνο χώρας και προσπαθεί απεγνωσμένα να ανοιχτεί σε νέες αγορές. Οι καπιταλιστές από τη μία συνεργάζονται, από την άλλη σκοτώνονται -και αυτές είναι δυο αντιφατικές τάσεις. 

Πώς μπορούσαν οι επαναστάτες να συνδεθούν με το αντιπολεμικό κίνημα, που γεννιόταν τότε; Ξανά ο Λένιν γράφει μέσα από το κείμενο της Μαρίας “όποιος περιμένει να δει καθαρές επαναστάσεις δε θα τις ζήσει ποτέ” και πως “στην περίοδο του ιμπεριαλισμού χρειάζεται να είσαι με τα αντιμπεριαλιστικά κινήματα – να κάνεις κριτική αλλά να τα στηρίζεις απέναντι στους ιμπεριαλιστές χωρίς όρους”. Το 2001 ξεκινούσαμε με την αντίληψη ότι χρειάζεται να δούμε κάθε διαδήλωση σαν φάρο για τον κόσμο που παλεύει ενάντια στις επεμβάσεις και να τον κερδίσουμε πιο κοντά στην αντικαπιταλιστική εναλλακτική. Έτσι έγινε όπως δίνει την εικόνα γλαφυρά ο Λέανδρος Μπόλαρης. 

Το κίνημα αυτό κουβαλούσε εμπειρίες 10 χρόνων ενάντια στον πόλεμο (Κόλπος, Σερβία, Κόσοβο) αλλά και εμπειρίες από τις εργατικές μάχες ενάντια στη λιτότητα και το ρατσισμό και μεγάλες νίκες όπως με το Ασφαλιστικό λίγους μήνες πριν. Εξίσου σημαντικό το ότι είχε κάνει την εμφάνισή του το νέο αντικαπιταλιστικό κίνημα και το 2001 έφτανε ο κόσμος να κάνει πλέον πλατιά τις συνδέσεις που κάποτε έκαναν μόνο οι επαναστάτες. Η Πρωτοβουλία Γένοβα 2001 δεν συμπλήρωσε τότε απλά στο όνομά της το “Συμμαχία Σταματήστε τον Πόλεμο” αλλά οργάνωσε για να την φτιάξει με δεκάδες πρωτοβουλίες. Η εικόνα των μαζικών αντιπολεμικών απεργιών και των μεγαλύτερων συλλαλητηρίων από τη δεκαετία του ’60 και τον πόλεμο στο Βιετνάμ, πήρε διεθνή διάσταση.  

Το 2009 το αντιπολεμικό κίνημα εδώ θα ερχόταν αντιμέτωπο με την επιλογή του Καραμανλή να στείλει στρατιωτική δύναμη 300 ανδρών στο Αφγανιστάν μαζί με 1 εκ δολάρια για τη διεξαγωγή “ελεύθερων” εκλογών. Σε συνδυασμό με την εικόνα της στρατιωτικής αδυναμίας των ΗΠΑ-ΝΑΤΟ να αποκτήσουν τον έλεγχο μετά από 8 χρόνια με τις απώλειές τους και το υλικό κόστος να αυξάνονται και τη δυσαρέσκεια στη χώρα τους να μεγαλώνει, επιβεβαίωσε και την εικόνα της πολιτικής τους αποτυχίας. Τρεις πρόεδροι, Bush, Obama, Trump είχαν τάξει τη μαγική λύση και οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο. Ο κλήρος έτυχε στον Biden αλλά η αποτυχία φαινόταν από καιρό.  

Χρειάζεται να κρατήσουμε ότι η ήττα των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν είναι ένα τεράστιο πολιτικό γεγονός αποτυχίας του μεγαλύτερου ιμπεριαλιστή στον πλανήτη και αυτό κάνει τη ΝΔ και την ελληνική άρχουσα τάξη να ψάχνουν πολεμοκάπηλες συμμαχίες και ρατσιστικές εκστρατείες. Το αντιπολεμικό, το αντιρατσιστικό κίνημα, το κίνημα των γυναικών ενάντια στις σεξιστικές επιθέσεις στην Ελλάδα έχουν δώσει και συνεχίζουν να έχουν μπροστά τους σκληρές μάχες. Το βιβλίο του Μαρξιστικού βιβλιοπωλείου είναι μεγάλη βοήθεια για να τις δυναμώσουμε.