Η Φατίμα δολοφονήθηκε πριν λίγες ημέρες μαζί με πολλά μέλη της οικογένειά της. Πώς έγινε αυτό;

Ακόμα δεν μπορώ να το πιστέψω ούτε με την καρδιά ούτε με το μυαλό μου. Όταν έμαθα ότι η ταινία επιλέχτηκε για το Φεστιβάλ των Καννών, κάναμε την τελευταία μας βιντεοκλήση. Για κάποιο λόγο από την εκεχειρία και μετά οι βιντεοκλήσεις με τη Γάζα είχαν γίνει πολύ δύσκολες. Τα καταφέραμε όμως και της είπα τα νέα για την επιλογή της ταινίας στις Κάννες. Ήταν πολύ χαρούμενη. Μάλιστα την κάλεσα να έρθει να παρευρεθεί, δέχτηκε, αλλά μου δήλωσε ότι θα γυρίσει στη Γάζα αμέσως μετά, με το σκεπτικό ότι είναι η γη μας και πρέπει να παραμείνουμε εκεί, γιατί αυτό ακριβώς θέλουν, να φύγουμε. Κοιτάζαμε λοιπόν πώς θα βγάλουμε τη βίζα για να έρθει στις Κάννες και θα ξαναμιλούσαμε την επόμενη μέρα. Η επόμενη μέρα δεν ήρθε ποτέ. Το σπίτι της χτυπήθηκε από δύο πυραύλους. Σκοτώθηκαν όλα τα παιδιά της οικογένειας. Ανάμεσά τους η Φάτεμ, ο μικρότερος της αδερφός ο Γιάζα 10 ετών, ο Μοχάμεντ 15 ετών, ο Μοχάναντ 20 ετών, η αδερφή της, έγκυος 23 ετών. Ο πατέρας πέθανε χθες το βράδυ μετά από δώδεκα ημέρες σε κώμα, η μητέρα της είναι επίσης βαριά τραυματισμένη. Αυτή λοιπόν η βιντεοκλήση που κάναμε ήταν και η τελευταία.

Δεν μπορώ να αποφύγω την ερώτηση γιατί είναι το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό όταν μαθαίνει κανείς αυτή την ιστορία. Θεωρείς ότι ήταν στοχευμένη η επίθεση στην Φατίμα; 

Όπως λες, δεν μπορεί παρά να είναι το πρώτο πράγμα που θα σκεφτείς. Δύο πύραυλοι σε διαμέρισμα στο δεύτερο όροφο μιας πολυκατοικίας που κατοικεί ο συγκεκριμένος άνθρωπος δεν μπορεί να είναι τυχαίο γεγονός. Προφανώς δεν μπορούμε να το αποδείξουμε, αλλά έτσι μοιάζει. Ήταν την επόμενη μέρα της επιλογής της ταινίας στις Κάννες. Μπορεί γι’ αυτό, μπορεί γιατί ούτως ή άλλως έκανε τη δουλειά που έκανε σαν φωτορεπόρτερ. Όπως και να χει, στόχευσαν το συγκεκριμένο σπίτι. Το γιατί, το ξέρουν μόνο οι ίδιοι οι Ισραηλινοί. Σε ερώτηση ενός ισραηλινού δημοσιογράφου ο IDF απάντησε ότι υπήρχαν μέλη της Χαμάς στο σπίτι. Ποιος ήταν Χαμάς; Τα παιδιά 10 και 15 χρονών; Η αδερφή της η ζωγράφος; Η Φατίμα η φωτορεπόρτερ; Κάθε φορά τα ίδια και τα ίδια. 

Δεν είναι η πρώτη δημοσιογράφος που στοχοποιείται και δολοφονείται από τον ισραηλινό στρατό. Είναι εκατοντάδες όλους αυτούς τους μήνες. Υπάρχει μια δολοφονική επιχείρηση ταυτόχρονα με  τη γενοκτονία δεκάδων χιλιάδων Παλαιστινίων προκειμένου να ρίξουν σκοτάδι στα όσα συμβαίνουν εκεί. 

Ναι είναι 212 νομίζω μέχρι τώρα οι δημοσιογράφοι που έχουν δολοφονηθεί. Από την αρχή του πολέμου έδιωξαν τους μη Παλαιστίνιους δημοσιογράφους κι έμειναν μόνο οι ντόπιοι. Έκλεισαν τα γραφεία του Αλ Τζαζίρα. Η μόνη ανταπόκριση από τη γενοκτονία στο μέρος και την ώρα που συνέβαινε ερχόταν από τους ίδιους τους Παλαιστίνιους. Δεν υπήρχε άλλος τρόπος. Και προφανώς μπήκαν στο στόχαστρο. Μου θυμίζει αυτό που έκανε το καθεστώς του Ιράν την περίοδο του Πράσινου Κύματος το 2009, του κινήματος που ακολούθησε μετά τις εκλογές. Έδιωξε όλους τους ξένους δημοσιογράφους και οι μόνες εικόνες που έβγαιναν ήταν από τους ίδιους τους Ιρανούς που συμμετείχαν στα συλλαλητήρια και βιντεοσκοπούσαν τους εαυτούς τους. Έκανα μια ταινία για αυτό, το Red Rose, της οποίας τα γυρίσματα τα κάναμε στην Αθήνα. Το ξέρουμε καλά ότι οι δικτατορίες και οι γενοκτονίες πάνε μαζί με τη λογοκρίσια. Προσπαθούν να κρύψουν τα όσα κάνουν. Αυτό ήταν και το κίνητρό μου για αυτή την τελευταία ταινία. Να τους δώσουμε φωνή, όσο οι άλλοι προσπαθούν να τους σωπάσουν. Να μάθουμε την καθημερινή ζωή στη Γάζα πέρα από τα δελτία ειδήσεων. Πως ζει μια δημοσιογράφος, μια γυναίκα, μια καλλιτέχνις, κάποια όπως η Φατίμα που δεν μπόρεσε ποτέ να βγει έξω από τη Γάζα στα 25 χρόνια της ζωής της, που έζησε όλη της τη ζωή στη μεγάλη φυλακή της Γάζα. 

Ποια είναι η κατάσταση λοιπόν στη Γάζα όπως την αποκόμισες μέσα από τη σχέση σου με τη Φατίμα και τη δημιουργία αυτής της ταινίας;

Είναι απίστευτα τρομακτική. Θα σου πω ένα παράδειγμα. Την περασμένη εβδομάδα, όταν η μάνα της Φατίμα, βαριά τραυματισμένη, απέκτησε τις αισθήσεις της κι έμαθε ότι σκοτώθηκε όλη της η οικογένεια σταμάτησε να τρώει. Καταλαβαίνεις, έχασε τα παιδιά της, τον άντρα της, το σπίτι της καταστράφηκε… Πέρασαν μέρες μέχρι να θελήσει να φάει κάτι. Κάποια στιγμή ζήτησε ένα μήλο. Αλλά δεν υπάρχει ούτε ένα μήλο στη Γάζα. Αυτή είναι η κατάσταση. Ο Παλαιστινιακός λαός επιμένει. Αλλά δεν υπάρχει φαγητό, δεν υπάρχει νερό, δεν υπάρχει ρεύμα και ταυτόχρονα το Ισραήλ χτυπάει συνεχώς από θάλασσα, αέρα και στεριά. 

Ξαναγυρνώντας στα περί λογοκρισίας, εσύ η ίδια έχεις βιώσει λογοκρισία από το καθεστώς του Ιράν στο παρελθόν, έχεις φυλακιστεί, έχεις αναγκαστεί να ζεις εξόριστη στη Γαλλία. Σχολίασέ μας τις αντίστοιχες προσπάθειες λογοκρισίας που γίνονται αυτή τη στιγμή στη Δύση. 

Είναι πολύ κακή η κατάσταση. Όλα τα δημοκρατικά δικαιώματα της ελεύθερης έκφρασης δέχονται επίθεση στη Δύση. Έζησα πρόσφατα στη Νέα Υόρκη για δύο μήνες για ένα πρότζεκτ και είδα πώς ο Τραμπ προσπαθεί να φιμώσει το φοιτητικό κίνημα. Μου θύμισε ό,τι ζήσαμε μετά την επανάσταση και την αντεπανάσταση στο Ιράν που έμπαιναν στα πανεπιστήμια κι έστελναν στη φυλακή τους φοιτητές. Ήμουν στο Κολούμπια και στο Πρίνστον και υπήρχε τρομοκρατία. Στο Χάρβαρντ και το ΜΙΤ αντιστέκονται και δήλωσαν ότι δεν θα τα παρατήσουν. Αλλά αυτό που συμβαίνει είναι τρομακτικό, είναι λάθος και ταυτόχρονα είναι πολύ επικίνδυνο. Το ίδιο συμβαίνει και στην Ευρώπη. Στη Γαλλία, στην Ιταλία, ακόμα χειρότερα στη Γερμανία. Στην Ελλάδα ακόμα είναι ίσως λίγο καλύτερα. Εδώ στη Γαλλία υπάρχει ισλαμοφοβία. Εγώ είμαι άθεη αλλά σέβομαι το δικαίωμα των άλλων να πιστεύουν σε οποιαδήποτε θρησκεία. Κι όμως, στη Γαλλία αν φοράς χιτζάμπ έχεις περιορισμούς. Στη Γερμανία χτυπάνε κάθε διαμαρτυρία υπέρ της Παλαιστίνης. Δεν είναι δημοκρατία αυτό. Δεν είναι αντισημιτισμός το να λες ότι δεν πρέπει να σκοτώνονται παιδιά. 

Έχω μια ανθρωπιστική αντίληψη και οι Παλαιστίνιοι είναι άνθρωποι. 20 χιλιάδες παιδιά δολοφονήθηκαν και πιθανώς τα διπλάσια έχουν μείνει ανάπηρα, έχουν χάσει χέρια και πόδια, έχουν καεί, έχουν τραυματιστεί ψυχολογικά. Γιατί; Ποια δημοκρατία μπορεί να κάνει τέτοια πράγματα; Νομίζω ότι έχει τιναχτεί στον αέρα όλο το αφήγημα περί δημοκρατίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων που διακήρυξε η Κοινωνία των Εθνών μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν μπορεί κανείς να υπερασπιστεί ένα τέτοιο αφήγημα τη στιγμή που κάνουν όλα αυτά που κάνουν, που δολοφονούν τόσο κόσμο, που μπλοκάρουν την ανθρωπιστική βοήθεια, που σκοτώνουν δημοσιογράφους, νοσοκόμους, μικρά παιδιά. 

Η ταινία που έκανα δεν είναι μια πολιτική ταινία. Είναι μια ταινία όπου εγώ συζητάω με μια νέα κοπέλα για τη ζωή και τον πόλεμο. Η Φατίμα που έχει εγκλωβιστεί εκεί, μέσα στη χώρα της, κι εγώ που έχω εγκλωβιστεί έξω από τη χώρα μου, στην εξορία. Κι όσο διαφορετικές κι αν είμαστε π.χ. εκείνη μουσουλμάνα που φοράει χιτζάμπ κι εγώ άθεη, συζητώντας, ακόμα κι αν διαφωνούμε, καταλαβαίνουμε ότι και οι δύο είμαστε άνθρωποι. Αυτό το έχουμε χάσει στη Δύση. Απλώνονται αφηγήματα που στοχοποιούν τους μετανάστες, που μιλούν για τρομοκρατία, για εισβολή άλλων πολιτισμών. Τα οποία είναι όλα ψέματα. Παραμύθια που δυναμώνουν την ακροδεξιά. Αν εξετάσει κανείς τα στατιστικά θα διαπιστώσει ότι η Ευρώπη χρειάζεται την εργατική δύναμη των μεταναστών, χρειάζεται τους άλλους πολιτισμούς, χρειάζεται τις οικογένειες που έρχονται από άλλες χώρες για να ζήσουν μια καλύτερη ζωή. Συνεπώς μπορώ να πω ότι με θλίβει αυτό που βλέπω στην Ευρώπη. Όταν ήρθα πριν από 41 χρόνια δεν ήταν έτσι. Αν ερχόμουν σήμερα δεν θα γινόμουν δεκτή από τα κράτη, δεν θα μπορούσα να επιβιώσω, δεν θα μπορούσα να κάνω τίποτα από αυτά που έχω κάνει όλα αυτά τα χρόνια. Και μπορείς να πεις ότι είμαι ένα παράδειγμα επιτυχημένης ενσωμάτωσης. Γιατί να κλείνουμε την πόρτα σε αυτούς τους ανθρώπους;

Είσαι μια κινηματογραφίστρια που έχει κάνει ταινίες ενάντια στον πόλεμο, ενάντια στη γενοκτονία, για την αντίσταση στην καταπίεση. Πιστεύεις ότι ο κινηματογράφος και η τέχνη γενικότερα μπορούν να παίξουν ρόλο στους αγώνες;

Αν δεν το πίστευα δεν θα το έκανα. Το θέμα είναι μέχρι πού μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα μόνο με μια ταινία. Υπάρχουν φυσικά έργα που μας έχουν αλλάξει τη ζωή. Αλλά να έχουμε ξεκάθαρο ότι η αλλαγή γίνεται με τον πολιτικό αγώνα. Ελπίζω αυτή η ταινία, που έχασε και τη ζωή της η Φάτεμ, να μπορέσει να παίξει ρόλο ώστε κάτι να αλλάξει. Οι καλλιτέχνες με τα έργα μας μπορούμε να αφυπνίσουμε, να ευαισθητοποιήσουμε και να τραβήξουμε την προσοχή πάνω σε ζητήματα. Στην περίπτωση της Παλαιστίνης, ο κόσμος εκεί θέλει διακαώς να μιλήσει για το τι συμβαίνει. Παίρνω τηλεφωνήματα και μηνύματα από Παλαιστίνιους που με ευχαριστούν κλαίγοντας για την ταινία, παρότι δεν την έχουν δει καν. Ο κόσμος εκεί έχει ανάγκη να μιλήσει κι ο κόσμος εδώ έχει ανάγκη να ακούσει. Κι όσο κι αν οι αρχές προσπαθούν να σταματήσουν τους μεν και τους δε, δεν καταφέρνουν τίποτα. Δεν θα ξεμπερδέψουν φιμώνοντας τον κόσμο που αντιστέκεται.