Στις 13 Ιούνη στην πλατεία Συντάγματος στις 7μμ θα γίνει η διαδήλωση του Pride στην Αθήνα. Εν όψει του φετινού Pride, παρουσιάζουμε την εισήγηση του Κώστα Τορπουζίδη, συγγραφέα του βιβλίου «Ομοφυλοφιλία, σεξουαλικότητα και η πάλη για την απελευθέρωση» στο Φεστιβάλ επαναστατικών ιδεών Μαρξισμός 2026.
Θα ξεκινήσω την εισήγησή μου παίρνοντας ένα κομμάτι που μου άρεσε πολύ διαβάζοντας το βιβλίο του Τζούντιθ Μπάτλερ «Ποιος φοβάται το φύλο». Σε ένα σημείο λέει ότι αν δεν μπορέσουμε όλοι μαζί να παλέψουμε ενωμένοι, είμαστε ήδη χαμένοι. Και ότι αυτό που χρειάζεται είναι να ξεκαθαρίσουμε όχι μόνο ενάντια σε τι αγωνιζόμαστε αλλά και για ποιο πράγμα αγωνιζόμαστε.
Παλεύουμε ενάντια σε ένα σύστημα που είναι σεξιστικό, γιατί οργανώνει μέσα από την αναπαραγωγική οικογένεια και τους ρόλους που κατανέμει στους ανθρώπους, την καταστροφή του πλανήτη και την εκμετάλλευση της εργατικής τάξης για να βγάζει κέρδη. Αυτό έχει την πτυχή ότι μέσα στην οικογένεια, την πυρηνική αναπαραγωγική οικογένεια προσφέρεται πάρα πολύ μεγάλη ποσότητα απλήρωτης, κατά κύριο λόγο γυναικείας εργασίας. Η Άντζελα Σάινι, μια Ινδή φεμινίστρια αναφέρει στο βιβλίο της στοιχεία μιας Αμερικανής οικονομολόγου από έρευνα που έχει γίνει σε σχέση με την αξία της απλήρωτης εργασίας που προσφέρεται μέσα στα σπίτια και το υπολόγιζε στο 44% του ΑΕΠ των ΗΠΑ. Είναι νούμερο εντυπωσιακό και ουσιαστικά δικαιώνει την ανάλυση ότι είναι υλικές οι ρίζες της καταπίεσης. Οι καπιταλιστές με τις εταιρείες τους, το κράτος με τους θεσμούς του, οι εκκλησίες, είναι οι μοναδικοί κερδισμένοι και γι' αυτό βλέπουμε σήμερα να πρωταγωνιστούν, να στηρίζουν οικονομικά, να οργανώνουν τη σεξουαλική καταπίεση η οποία αναπαράγει το αφήγημα ότι υπάρχουν δύο βιολογικά φύλλα και όλα τα υπόλοιπα είναι στην περιοχή του αφύσικου και του νοσηρού.
Ξεκαθαρίζουμε τη ρίζα της καταπίεσης και παλεύουμε κάθε μέρα για συμπαράσταση στα θύματα. Σε σχέση με την ενδοοικογενειακή βία στην Ελλάδα τα στοιχεία αναφέρουν ότι τα τελευταία τρία χρόνια υπάρχουν 39.000 δικαιούχες για το κουμπί πανικού. Έχουμε 5.400 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας καταγεγραμμένα από την αστυνομία στο πρώτο τρίμηνο το 2025 και 4.800 στο πρώτο τρίμηνο του 2026. Αν πάμε στις επιθέσεις που καταγράφει το τμήμα αντιμετώπισης της ρατσιστικής βίας της αστυνομίας σε ΛΟΑΤΚΙ άτομα μέσα στο 2024, υπήρξαν 96 καταγεγραμμένες επιθέσεις. Μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2025 ήταν 29. Όσον αφορά τις δολοφονίες των τρανς ατόμων σε παγκόσμιο επίπεδο, το 2025 είχαμε 281 δολοφονίες. Τη προηγούμενη χρονιά 350 δολοφονίες. Στο συνολικό αποτέλεσμα της 20ετίας περίπου, 2008-2025 είναι ότι έχουν υπάρξει 5.322 δολοφονίες τρανς ατόμων, όπως καταγράφει οργάνωση που ασχολείται με τις επιθέσεις σε τρανς άτομα.
Εκτός από το να υπερασπιζόμαστε τα θύματα της σεξιστικής βίας, έχουμε να δώσουμε την ιδεολογική και πολιτική μάχη απέναντι στην ακροδεξιά. Έχουμε να απαντήσουμε ταξικά απέναντι στην ακροδεξιά προπαγάνδα, υπερασπιζόμενοι ότι η ενότητα της εργατικής τάξης, όλων των καταπιεσμένων μπορεί να είναι το αντίπαλο δέος σε μία εκστρατεία η οποία προσπαθεί να αντιστρέψει την πραγματικότητα. Αυτή η εκστρατεία θυματοποιεί την πλειοψηφία η οποία βάλλεται από τις μειοψηφίες των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων. Η εκστρατεία της ακροδεξιάς προσπαθεί να περιγράψει ότι υπάρχουν σκοτεινές δυνάμεις οι οποίες θέλουν να καταστρέψουν τις πατροπαράδοτες οικογενειακές παραδόσεις του έθνους. Δεν ξαφνιαζόμαστε με αυτήν την προπαγάνδα. Ζούμε τη μεγαλύτερη κρίση του καπιταλισμού μετά από δεκαετίες. Ξέρουμε από την προηγούμενη μεγάλη κρίση του Μεσοπόλεμου σε τι ρατσιστική και σεξιστική υστερία μπορεί να φτάσει για να υπερασπιστεί την εξουσία των καπιταλιστών.
Ο αντίπαλος στοχεύει σε κάποια ζητήματα που χρειάζεται να τα υπερασπιζόμαστε. Ένα από αυτά είναι το δικαίωμα στην άμβλωση, που είναι στην πραγματικότητα δικαίωμα να ελέγχουν οι γυναίκες το σώμα τους και όχι να το ελέγχουν είτε οι άντρες τους ή βασικά και κυρίως τα καπιταλιστικά κράτη με τις νομοθεσίες τους. Είναι το δικαίωμα που έμφυλου αυτοκαθορισμού. Είναι να υπάρξει σεξουαλική εκπαίδευση στα σχολεία. Η Ουγγαρία επί Όρμπαν πέρασε στο Σύνταγμά της το να μην υπάρχει σεξουαλική εκπαίδευση. Η Βουλγαρία πέρασε ανάλογη νομοθεσία. Αυτό πάει μαζί με τις σπουδές φύλου στα πανεπιστήμια. Στην Αμερική έγινε επίθεση με απολύσεις και περικοπές ενάντια σε τέτοια ερευνητικά προγράμματα για το φύλο και τη σεξουαλικότητα.
Στην Ελλάδα η κατάσταση δεν είναι καλύτερη. Μόλις βγήκε ο Τραμπ και είπε ότι δύο είναι τα φύλα, το ίδιο είπε και ο Μητσοτάκης. Σε αυτό δεν είναι μόνος του. Είχαμε δηλώσεις της Διαμαντοπούλου, δηλώσεις του Τσουκαλά, του ακραίου κέντρου στο πολιτικό σύστημα. Έχουμε δυστυχώς και κάποια κομμάτια μέσα στην Αριστερά, ακόμα και στην αντικαπιταλιστική Αριστερά, τα οποία υποστηρίζουν ότι η αναπαραγωγή είναι η βασική λειτουργία του ανθρώπινου είδους και ότι δύο είναι τα φύλα συμπληρωματικά. Όλα τα άλλα τα υπερασπιζόμαστε σε μια λογική ανοχής. Δεν μπορούμε να στέλνουμε τους γκέι και τους τρανς ανθρώπους στα ψυχιατρεία αλλά μέχρι εκεί. Όχι ότι όλο αυτό είναι το δικαίωμα του αυτοκαθορισμού του κάθε ατόμου.
Αυτή η στάση έχει και τα αποτελέσματά της. Το δικαίωμα της αναγνώρισης ταυτότητας φύλου καθιερώθηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ με πάρα πολλούς περιορισμούς. Στην Ελλάδα, παρά τις οδηγίες του ΠΟΥ, η τρανς ταυτότητα θεωρείται ακόμη ψυχικά προβληματική. Ότι είναι διαταραγμένα ψυχικά τα τρανς άτομα και γι’ αυτό δεν αναγνωρίζεται η τρανς γονεϊκότητα. Για να κάνεις αλλαγή ταυτότητας φύλου στην Ελλάδα δεν πρέπει να έχεις τεκνοποιήσει. Άρα είναι άλλος ένας περιορισμός. Στα σχολεία είναι κοινή εμπειρία ότι δεν υπάρχει καμία σοβαρή σεξουαλική αγωγή και εκπαίδευση των παιδιών. Υπάρχουν ταμπού, φοβίες και σεξισμός με ευθύνη κυβέρνησης και υπουργείου. Έχουμε δει πολλές φορές τα τελευταία χρόνια απέναντι σε σεξιστικές επιθέσεις σε μαθητές, οι ίδιοι οι συμμαθητές τους και οι καθηγητές τους να είναι αλληλέγγυοι στην έκφραση του φύλου τους και την σεξουαλικότητά τους.
Πρέπει να απαντάμε σε όλα αυτά τα επιχειρήματα για να χτίσουμε την ενότητα για την οποία παλεύουμε σε όλα τα επίπεδα. Πατάμε πάνω στην επαναστατική παράδοση του Ένγκελς. Θέλω να ξεκινήσω όχι από το κλασικό του βιβλίο, την «Καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους», αλλά από τον «Ρόλο της εργασίας στην εξανθρώπιση του πιθήκου». Αν έχουμε την υλιστική φιλοσοφία ότι η συνεργατική εργασία ουσιαστικά εξανθρώπισε τον πίθηκο, είναι προφανές ότι αυτή η συνεργατική εργασία με ό,τι αυτό σημαίνει σε κοινωνική οργάνωση και σχέσεις, είναι αυτή που καθορίζει και το φύλο μας. Το βιολογικό φύλο διαμορφώνεται κοινωνικά. Δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν φύλα. Υπάρχουν γεννητικά όργανα διαφορετικά. Όμως ακόμα και στο βιολογικό κομμάτι υπάρχουν ίντερσεξ άτομα, ένα μεγάλο κομμάτι που δεν εμπίπτει σε αυτόν τον διαχωρισμό.
Φάσμα
Δεν υπάρχουν μόνο δύο βιολογικά και κοινωνικά φύλα. Είναι ένα φάσμα δυνατοτήτων, εμπειριών, βιωμάτων προσωπικών. Ξεκινώντας από το βιολογικό μας σώμα σε αλληλεπίδραση με το περιβάλλον διαμορφώνουμε τη ψυχοσύνθεσή μας, τα θέλω μας, τις επιθυμίες μας, ακόμα και το πώς εκφράζουμε το βιολογικό μας σώμα, πως ντυνόμαστε, αν βαφόμαστε. Όλα αυτά δεν βλάπτουν, δεν πληγώνουν, δεν καταπιέζουν απολύτως κανέναν. Παρά μόνο βάζουν σε αμφισβήτηση τις κυρίαρχες ιδέες που έχουν να κάνουν με την αναπαραγωγική οικογένεια. Είμαστε ενάντια στον βιολογικό ντετερμινισμό.
Υπάρχουν στοιχεία που επιβεβαιώνουν αυτήν την εικόνα; Έχει γίνει πάρα πολύ μεγάλος ντόρος για τη συμμετοχή των τρανς αθλητών στα αθλήματα. Το Τζούντιθ Μπάτλερ στο βιβλίο του έχει μια μελέτη της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής του 2014 που λέει ότι το 16,5% των ανδρών αθλητών έχει χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης και το 13,7% των γυναικών έχουν ανεβασμένα επίπεδα τεστοστερόνης σε σχέση με το μέσο όρο των γυναικών. Αυτά τα ποσοστά ανδρών και γυναικών αλληλοεπικαλύπτονται. Άρα ένα ποσοστό σχεδόν 30% των αθλητών έχουν κοινά επίπεδα τεστοστερόνης. Ένα δεύτερο πιο ιστορικό παράδειγμα. Η Άνγκελα Σάινι αναφέρεται στην Ομοσπονδία των Ιροκέζων ινδιάνικων φυλών. Οι γυναίκες των φυλών αυτών στις αρχές του 19ου αιώνα, καταγράφουν σε σχέση με τις λευκές γυναίκες των αποίκων τρία διαφορετικά χαρακτηριστικά. Είναι πολύ πιο σωματώδεις και δυνατές γιατί ασχολούνται με αγροτικές εργασίες. Έχουν πολύ λιγότερα παιδιά. Ξέρουν τις τεχνικές της άμβλωσης και τις χρησιμοποιούν και μετέχουν σε θέσεις διοίκησης μέσα σε αυτή την ομοσπονδία των ινδιάνικων φυλών. Είναι ένα παράδειγμα ότι οι κοινωνικές συνθήκες καθορίζουν ακόμη και το ίδιο μας το σώμα. Ο Αγκουστίν Φουέντες, βιολόγος έχει μία πολύ διευρυμένη έρευνα σε σχέση με το πόσο μεγάλη αλληλοεπικάλυψη των χαρακτηριστικών υπάρχει ανάμεσα στα δύο φύλα. Αυτή η λογική ότι η γυναίκα είναι αδύναμη και ο άντρας δυνατός δεν ισχύει. Είναι δυο πόλοι που δημιουργεί η κυρίαρχη σεξιστική εικόνα που θέλουν να επιβάλλουν. Αλλά στην πραγματικότητα ένα μεγάλο κομμάτι ανδρών και γυναικών έχουν πάνω κάτω την ίδια σωματική διάπλαση όσον αφορά το πόσο γυμνασμένοι, δυνατοί και μυώδεις είναι.
Υπάρχουν λοιπόν μία σειρά επιθέσεις στις γυναίκες, και τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Είχαμε όμως και τεράστιες αντιστάσεις. Η εκλογή του Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη, το κίνημα NoKings. Στην Ουγγαρία εκατοντάδες χιλιάδες διαδήλωσαν παρά την απαγόρευση του Pride και έστειλαν τον Όρμπαν σπίτι του. Στην Ελλάδα έχουμε μεγάλα Pride με τη στήριξη συνδικάτων και Ομοσπονδιών.
Η Άνγκελα Σάινι στο βιβλίο της καταλήγει ότι για να ζήσουμε σε έναν δικαιότερο κόσμο πρέπει να ξεθεμελιώσουμε τις αυτοκρατορίες, τη δουλεία, τα κράτη, τη θρησκεία, την οικογένεια. Σε αυτό το συμπέρασμα, πρέπει να απαντήσουμε ένα ερώτημα. Υπάρχει αυτό ιστορικά σαν δυνατότητα; Πολλά παραδείγματα μπορούμε να αναφέρουμε από την Κομμούνα του Παρισιού μέχρι τον Μάη ‘68, από τα κινήματα της Αντίστασης που φέρανε τις ελληνίδες στην πρώτη γραμμή του αντάρτικου στην Ελλάδα. Πολλά είναι τα παραδείγματα αλλά αυτό που ξεχωρίζει είναι η Ρώσικη Επανάσταση. Μιλάμε για μια κοινωνία φοβερής καταπίεσης με μεγάλο αναλφαβητισμό, φτώχεια και καταπίεση. Ένα τσαρικό καθεστώς με ρατσισμό. Η επανάσταση ξεθεμελίωσε ριζικά όλες αυτές τις παραδόσεις. Συγκρούστηκε με τη θρησκεία. Με τη θρησκεία του η γυνή να φοβήται τον άντρα.
Ρώσικη Επανάσταση
Το 1922 ψηφίζει διάταγμα η μπολσεβίκικη κυβέρνηση ότι η Ρώσικη Εκκλησία πρέπει να παραδώσει όλη της την περιουσία για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα μετά τον εμφύλιο πόλεμο στη Ρωσία. Έκανε προσπάθεια να στήσει παντού κοινωνικές δομές για να απελευθερώσει τη γυναίκα από τη σκλαβιά της οικογένειας. Συλλογικά πλυντήρια, τραπεζαρίες, παιδικοί και βρεφονηπιακοί σταθμοί. Παράλληλα ψήφισε μια σειρά νόμους για να χτυπηθούν οι διακρίσεις στις προσλήψεις, στους μισθούς. Να υπάρξει πραγματική ισότητα μέσα στον χώρο της παραγωγής για τις γυναίκες για να είναι μια πραγματική απελευθέρωση. Ο οικογενειακός κώδικας που ψηφίστηκε το 1918 από τους Μπολσεβίκους ουσιαστικά έκανε τη γυναίκα ελεύθερη και σε επίπεδο κοινωνικοοικονομικό, λέγοντας ότι η περιουσία των δύο συζύγων ήταν ανεξάρτητη του ενός από του άλλου. Δεν ήταν κεφαλή της οικογένειας ο άντρας που έλεγχε την περιουσία της οικογένειας. Κάθε σύζυγος είχε περιουσιακή αυτοτέλεια.
Οι γυναίκες έπρεπε να έχουν ίσο μισθό, ίσα δικαιώματα στην εργασία, ίσα δικαιώματα στον πολιτικό γάμο ή και διαζύγιο. Τα παιδιά που γεννιούνταν εκτός του νόμιμου γάμου είχαν τα ίδια δικαιώματα με τα παιδιά που γεννιούνταν μέσα στον γάμο. Κατάργησε την ποινικοποίηση τις ομοφυλοφιλίας. Νομιμοποίησε το 1920 την άμβλωση και ήταν από τις πρώτες χώρες που το έκανε. Είχαμε τις πρώτες επεμβάσεις φυλομετάβασης στις αρχές της δεκαετίες του ‘20 παρά τα ταπεινά ακόμη μέσα που υπήρχαν τότε. Μαζί με τα δικαιώματα στις εθνικές μειονότητες, τη Ρώσικη Πρωτοπορία στις τέχνες, τη ριζοσπαστική διάθεση στην εκπαίδευση.
Το 1917 υπήρχαν 9 εκατομμύρια εγκαταλελειμμένα παιδιά μέχρι 12 ετών στη Ρωσία. Δέκα χρόνια μετά ήταν 700.000. Άρα μιλάμε στην πραγματικότητα για μία τεράστια εισδοχή της νέας γενιάς μέσα στα σχολεία για να μορφωθεί. Το 1919 ιδρύει η Κολλοντάι το Τμήμα Γυναικών κάνοντας ιδεολογική εκστρατεία μέσα στην εργατική τάξη, ενάντια στη συζυγική κακοποίηση και τη σεξουαλική παρενόχληση στους χώρους εργασίας για άντρες και γυναίκες. Πράγματα που σήμερα είναι μεγάλες μάχες, είναι πράγματα που από την πρώτη στιγμή το μπολσεβίκικο κόμμα έβαλε στο στόχαστρο.
Έτσι χτίζεται η δημοκρατία. Μία δημοκρατία που δεν περιλαμβάνει όλες τις αποχρώσεις, ασχέτως φύλου, καταγωγής, σεξουαλικότητας δεν είναι δημοκρατία για την εργατική τάξη. Σήμερα παλεύουμε ενάντια σε όλες τις σεξιστικές επιθέσεις, θέλουμε μια ενωμένη συμπεριληπτική εργατική τάξη και αυτό θα είναι εγγύηση ότι η κοινωνία για την οποία παλεύουμε θα είναι ένα πανηγύρι για όλους τους καταπιεσμένους.