Το κύμα καύσωνα, που διήρκεσε από τις 20 έως τις 28 Ιουνίου, ήταν το μεγαλύτερο, σε έκταση και διάρκεια, που έχει καταγραφεί ποτέ στη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη. Πάνω από 410 εκατομμύρια εκτέθηκαν σε θερμοκρασίες άνω των 35°C. 

Μετεωρολογικά, η αιτία του καύσωνα ήταν μια θερμή μάζα αέρα από την Αφρική που «παγιδεύτηκε» πάνω από την Ευρώπη λόγω ενός συστήματος υψηλής πίεσης αλλά οι επιστήμονες συμφωνούν ότι η ένταση και η έκταση (και αυτού) του «φυσικού φαινομένου» θα ήταν αδύνατη χωρίς την κλιματική αλλαγή. Δηλαδή, την υπερθέρμανση του πλανήτη και ιδιαίτερα της Ευρώπης εξαιτίας της χρήσης ορυκτών καυσίμων. 

Η επιστημονική κοινοπραξία World Weather Attribution χρησιμοποίησε μεθόδους για να συγκρίνει τον καύσωνα του Ιουνίου με τα 2 προηγούμενα πιο ζεστά ευρωπαϊκά καλοκαίρια του 1976 και του 2003: «αυτό το γεγονός δεν θα ήταν δυνατό τον Ιούνιο χωρίς την κλιματική αλλαγή... η πιθανότητα να συμβούν τριήμερες μέγιστες ημερήσιες θερμοκρασίες όπως αυτή οποιαδήποτε εποχή του χρόνου έχει αυξηθεί κατά 500 φορές από το 1976». Μέχρι το 1976, ο πλανήτης είχε θερμανθεί μόλις κατά 0,3°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, φτάνοντας τους 0,6°C το 2003 και τους 1,4°C το 2025. Η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στον κόσμο, με τη μέση θερμοκρασία της να είναι ήδη περίπου 2,5°C υψηλότερη από την προβιομηχανική εποχή. Τα κύματα καύσωνα γίνονται πιο συχνά και θερμότερα με κάθε αύξηση κλάσματος του °C.

Ο καύσωνας «ανάγκασε» τα σχολεία να κλείσουν, προκάλεσε προβλήματα στις μετακινήσεις και στην παροχή ρεύματος, επιχειρήσεις ανέστειλαν τη λειτουργία τους και σιδηροδρομικές γραμμές τέθηκαν εκτός λειτουργίας. Η ολλανδική τράπεζα ING σχολίασε ότι «έφερε πίσω μνήμες από τα lockdown της πανδημίας». Η ειρωνεία της τύχης είναι ότι από τις πολλές υπαίθριες εκδηλώσεις που ακυρώθηκαν ήταν και η Εβδομάδα Δράσης για το Κλίμα στο Λονδίνο. Αλλά αυτές οι συνέπειες ήταν οι «λιγότερες».

Σχεδόν 5.000 πλεονάζοντες θάνατοι καταγράφηκαν στη διάρκεια του καύσωνα (από τις 22 έως τις 28 Ιουνίου, συγκριτικά με την εβδομάδα που προηγήθηκε) με τον ΠΟΥ να προειδοποιεί ότι αυτός ο απολογισμός θα αυξηθεί. Η αύξηση των θανάτων ήταν ιδιαίτερα μεγάλη μεταξύ ανθρώπων άνω των 65 ετών ενώ οι θάνατοι στο σπίτι αυξήθηκαν κατά 91%. Αύξηση των θανάτων καταγράφηκε επίσης σε δομές υγείας και οίκους φροντίδας ηλικιωμένων.

Ακραίος απολογισμός

Η ζέστη αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την υγεία. Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι στις δύο πρώτες δεκαετίες αυτού του αιώνα, υπήρχαν περίπου 489.000 θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη κάθε χρόνο. Ο απολογισμός για την Ευρώπη είναι ακραίος. Αν και αποτελεί το λιγότερο από το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού, ευθύνεται για περισσότερο από το ένα τρίτο των θανάτων από καύσωνα μεταξύ 2000 και 2019. Οι θάνατοι από τη ζέστη στους χώρους εργασίας έχουν αυξηθεί κατά 42% στην ΕΕ από το 2000. Φυσικά, πολλοί από τους θανάτους αυτούς θα μπορούσαν να είχαν αποτραπεί αν λαμβάνονταν κατάλληλα μέτρα. 

Από τον προηγούμενο αιώνα, η ευρωπαϊκή υποδομή σχεδιάστηκε για ένα κλίμα πολύ ψυχρότερο από το σημερινό. Οι σιδηροδρομικές γραμμές και τα ηλεκτρικά δίκτυα δεν κατασκευάστηκαν ώστε να αντέχουν ακραία και παρατεταμένη ζέστη. Τα κτίρια (κατοικίες, επιχειρήσεις και δημόσια κτήρια) της Ευρώπης, όπου ο πληθυσμός περνάει περίπου το 90% του χρόνου του, υπερθερμαίνονται γιατί έχουν κατασκευαστεί για να προστατεύονται από το κρύο και έτσι «παγιδεύουν» θερμότητα. Επιπλέον, δεν διαθέτουν κλιματισμό. 

Για τους «αρνητές της κλιματικής αλλαγής» και τους θιασώτες της χρήσης ορυκτών καυσίμων, από τον Τραμπ και την Λεπέν μέχρι τις κυβερνήσεις της ΕΕ, ο καύσωνας είτε δεν είναι χειρότερος από το κρύο είτε μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη μαζική χρήση κλιματιστικών. Στη Γαλλία, η ακροδεξιά ηγείται μίας πρωτοβουλίας για ένα μαζικό πρόγραμμα εγκατάστασης κλιματιστικών. Προς αυτήν τη κατεύθυνση κινούνται και οι κυβερνήσεις της Ευρώπης, μαζί και ο Μητσοτάκης, έχοντας «ξεχάσει» όλες τις υποσχέσεις και τους στόχους για την μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων. Το «drill baby, drill» είναι το νέο δόγμα. Δεν φταίει η κλιματική αλλαγή, φταίει που δεν υπάρχουν κλιματιστικά.

Φυσικά, η μαζική χρήση κλιματιστικών όχι μόνο δεν θα αντιμετωπίσει τους καύσωνες αλλά θα τους επιδεινώσει. Κατ' αρχάς, καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας και άρα μία μαζική χρήση τους θα απαιτήσει περισσότερη παραγωγή ενέργειας, περισσότερη καύση ορυκτών καυσίμων, μεγαλύτερη υπερθέρμανση του πλανήτη, περισσότερους και πιο έντονους καύσωνες. Επιπλέον, κατά τη χρήση τους αποβάλλουν θερμό αέρα και τοξικούς ρύπους, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τη θερμοκρασία στις πόλεις και δηλητηριάζοντας την ατμόσφαιρα. Και φυσικά, αποτελεί μία "ατομική ευθύνη". Αν έχεις λεφτά να αγοράσεις κλιματιστικό και να πληρώνεις τους υπέρογκους λογαριασμούς ρεύματος τότε θα ζήσεις από τον καύσωνα, διαφορετικά, ας πρόσεχες. 

Η απάντηση θα πρέπει να είναι προς την αντίθετη κατεύθυνση. Σταμάτημα της χρήσης ορυκτών καυσίμων, δωρεάν βιοκλιματικά προγράμματα αναμόρφωσης των κατοικιών και των δημόσιων κτηρίων, περισσότερα πάρκα και ελεύθεροι χώροι ενάντια στην κερδοσκοπία των κατασκευαστικών εταιριών και της βιομηχανίας του τουρισμού. 

Ταξικό πρόσημο

Το παράδειγμα της Αθήνας είναι ενδεικτικό. Στην Αθήνα αντιστοιχούν σε κάθε κάτοικο 0,96 τμ χώροι πρασίνου ενώ ο ΠΟΥ θεωρεί πως η ελάχιστη αναλογία δεν πρέπει να είναι κάτω από 9 τμ. Δηλαδή, η Αθήνα βρίσκεται 10 (!) φορές κάτω από το ελάχιστο όριο. Αυτή η έλλειψη πράσινου έχει «ταξικό πρόσημο». Μελέτη στο περιοδικό Nature cities αναφέρει ότι: «περισσότεροι από 2 στους 10 κατοίκους της Αθήνας ζουν σε περιοχές με περιορισμένη πρόσβαση σε ελεύθερους χώρους αστικού πρασίνου, ενώ 8 στους 10 κατοίκους με χαμηλό εισόδημα δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε πάρκα και άλση, με αποτέλεσμα να είναι πιο ευάλωτοι στη θερμική καταπόνηση ή αλλιώς θερμικό στρες... κατά τη διάρκεια των καυσώνων η θερμοκρασία στο Αιγάλεω και στο Περιστέρι μπορεί να φτάσει 7 έως 8 βαθμούς υψηλότερα από τη θερμοκρασία στην Κηφισιά». 

Χρειαζόμαστε περισσότερους αστικούς χώρους πράσινου με νέα άλση, πάρκα, πλατείες. Όμως, η κυβέρνηση της ΝΔ κάνει ακριβώς το αντίθετο. Καταστρέφει ακόμα και τους υπάρχοντες χώρους πράσινου μέσω της «εκμετάλλευσης» και της εμπορευματοποίησής τους για τουριστικούς και εμπορικούς σκοπούς. 

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίπτωση των 6.264 (!) στρεμμάτων στο Ελληνικό. Αντί για ένα Μητροπολιτικό Πάρκο, που θα συνέβαλε και στη μείωση της αστικής θερμοκρασίας και στην αναψυχή εκατομμυρίων κατοίκων, η κυβέρνηση έχει δώσει όλη αυτή την έκταση στο κατασκευαστικό κεφάλαιο για τη δημιουργία μιας νέας πόλης. Τσιμέντο αντί για πράσινο. Τα κέρδη τους πάνω από τις ζωές μας.