Στις 7 Αυγούστου, οι ηγέτες του Πακιστάν και της Τουρκίας υπέγραψαν μαζί με τον διάδοχο του σαουδαραβικού θρόνου στη Μέκκα μια τριμερή “αμυντική” συμφωνία. Οι αναταράξεις που προκάλεσε αυτή η κίνηση είναι τόσο μεγάλες που ορισμένοι την αποκάλεσαν ακόμη και “Μουσουλμανικό ΝΑΤΟ”.
Η αναφορά στο ΝΑΤΟ γίνεται ιδιαίτερα χάρη στην ύπαρξη μιας ρήτρας στη συμφωνία που λέει ότι “οποιαδήποτε ένοπλη επίθεση σε βάρος ενός από τα τρία κράτη θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση σε όλους”, η οποία επίτηδες θυμίζει το περιβόητο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ. Οι συγκρίσεις είναι υπερβολικές, μιας και η Συμφωνία των τριών κρατών έχει περισσότερο διακηρυκτικό χαρακτήρα και δεν προβλέπεται κάποιος μηχανισμός κοινής στρατιωτικής δράσης. Αλλά ο όγκος της πολεμικής ισχύος που αποτυπώθηκε στο χαρτί της συμφωνίας είναι όντως τεράστιος. Από τη μια μεριά το Πακιστάν, “παράνομη” πυρηνική δύναμη με ένα τεράστιο αριθμητικά στρατό, μια στρατιωτική ηγεσία εκπαιδευμένη στις ΗΠΑ με βαθείς δεσμούς δεκαετιών με τις αμερικάνικες μυστικές υπηρεσίες και το Πεντάγωνο. Η Σαουδική Αραβία, ο πρώτος παίχτης στο πετρέλαιο του Κόλπου, που δεν έχει όριο στο πόσα μπορεί να σπαταλήσει για να έχει πρόσβαση στις πιο σύχρονες τεχνολογίες πολέμου, ενώ έχει δηλώσει ανοιχτά ότι θέλει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Και τρίτη η Τουρκία, ένα ισχυρό μέλος του ΝΑΤΟ.
Αλλά το πολιτικό αποτύπωμα της Συμφωνίας είναι ίσως ακόμη πιο σημαντικό. Αυτό που επιβεβαιώνει είναι ότι, με επιταχυνόμενο τρόπο, η αποσταθεροποίηση του ιμπεριαλισμού οδηγεί περιφερειακές δυνάμεις να κινούνται επιθετικά, προσπαθώντας να καλύψουν το κενό που αφήνουν οι ΗΠΑ.
Όπως γράφει ο γνωστός αναλυτής του CNN, Φαρίντ Ζακάρια, “επί οχτώ δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδομούσαν κάτι εξίσου ισχυρό με τα αεροπλανοφόρα και τις μοίρες των F-35: την αξιοπιστία. Οι σύμμαχοί τους πίστευαν πως οι αμερικανικές δεσμεύσεις θα παρέμεναν ενεργές και αφού άλλαζε η κυβέρνηση στην Ουάσιγκτον. Οι εχθροί τους καταλάβαιναν πως οι αμερικανικές απειλές, ακόμη κι αν κάποιες φορές ήταν φουσκωμένες, κουβαλούσαν πραγματικό βάρος. Το σύστημα δεν ήταν τέλειο. Η Ουάσιγκτον αθετούσε υποσχέσεις και έκανε λάθη. Αλλά υπήρχε μια ευρεία αποδοχή ότι οι ΗΠΑ αποτελούν έναν προβλέψιμο παράγοντα δράσης και ότι όταν μιλάει ο πρόεδρός τους κάτι εννοεί”.
Μπλόφα
Όμως τώρα: “Ο Τραμπ αντιμετωπίζει τις υποσχέσεις και τις απειλές λες και παίζει ένα μεγάλο παιχνίδι μπλόφας. Αλλά το να είσαι απρόβλεπτος είναι πολύ διαφορετικό πράγμα αν κάνεις διαπραγματεύσεις για ακίνητα και αν είσαι μέλος μιας συμμαχίας. Αν οι σύμμαχοι δεν ξέρουν αν τα στρατεύματα θα έρθουν ή θα φύγουν, αν οι δασμοί θα ανέβουν ή θα κατέβουν, αν μια συμφωνία που υπογράφεται σήμερα θα ισχύει αύριο, δεν γίνονται πιο υπάκουοι. Γίνονται πιο ανεξάρτητοι”.
Ο ίδιος ο Τραμπ έσπευσε να μιλήσει για τη Συμφωνία, σαν να την είχε οργανώσει ο ίδιος: "Είμαι πολύ χαρούμενος που η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν πρόσφατα, και επιτέλους, υπέγραψαν τη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας. Αυτό δείχνει ότι η Μέση Ανατολή ενώνεται και πώς οι χώρες θα καταφέρουν τελικά να υπερασπίζονται τον εαυτό τους με πιο ουσιαστικό τρόπο." Ο Τραμπ δηλαδή παίρνει κι άλλες αποστάσεις από τις “παραδοσιακές ευθύνες” του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, προκαλώντας ακόμη περισσότερη ανασφάλεια για τα καθεστώτα του Κόλπου.
Ας θυμηθούμε ποιο ήταν το κλίμα το 2019-2020 όταν βρισκόταν στο αποκορύφωμά της η πρωτοβουλία για τις “Συμφωνίες του Αβραάμ”, για να δούμε πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα. Η λογική τότε έλεγε πως τα κράτη του Κόλπου μαζί με άλλους “πρόθυμους” (το Μαρόκο για παράδειγμα) θα ομαλοποιούσαν τις σχέσεις τους με το Ισραήλ, θα άνοιγαν οι πύλες των επενδύσεων προς όλες τις κατευθύνσεις, οι εντάσεις θα έπεφταν και οι ΗΠΑ θα διατηρούσαν τη θέση τους σαν υψηλός επόπτης της “ασφάλειας” στην περιοχή. Με τους Παλαιστίνιους δηλαδή στο σκουπιδοντενεκέ της ιστορίας, οι χώρες του Κόλπου θα αναβαθμίζονταν σε ισότιμα μαντρόσκυλα με το Ισραήλ και μάλιστα με πολύ περισσότερο χρήμα. Ο Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν της Σαουδικής Αραβίας ήταν πολύ κοντά στην απόφαση να υπογράψει κι αυτός, ακολουθώντας την επιθετική γραμμή των Εμιράτων.
Όμως, ο ανυποχώρητος αγώνας του παλαιστινιακού κινήματος, η αντίσταση στην Υεμένη, η γενοκτονία στη Γάζα και η επίθεση στο Ιράν έφεραν τα πάνω κάτω. Το σαουδαραβικό καθεστώς ήθελε να πανηγυρίσει για τις οικονομικές του επιτυχίες αλλά δεν μπορούσε γιατί όλες οι εγγυήσεις περί ασφάλειας αποδεικνύονταν κενές περιεχομένου.
Πληροφορίες λένε ότι οι πρώτες κινήσεις προς τη σημερινή τριμερή Συμφωνία έγιναν τον Οκτώβρη του 2023, όταν το Ισραήλ έβαλε μπρος τη μηχανή της γενοκτονίας. Η πρώτη επίσημη αμυντική συμφωνία μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν ανακοινώθηκε το Σεπτέμβρη του 2025. Η κίνηση είχε έρθει λίγες μέρες μετά την ισραηλινή δολοφονική επίθεση στο Κατάρ, με την οποία σκότωσε τους χαμηλόβαθμους διαπραγματευτές της Χαμάς. Αν το Ισραήλ είχε το ελεύθερο να χτυπάει χωρίς προειδοποίηση μέσα σε μια χώρα σύμμαχο των ΗΠΑ, τι ακριβώς σημαίνει “ασφάλεια”;
Αυτό όμως δεν ήταν τίποτα μπροστά στον τρόμο που πέρασαν τα καθεστώτα από τη στιγμή που το Ισραήλ και οι ΗΠΑ αποφάσισαν να επιτεθούν στο Ιράν τον περασμένο Φλεβάρη. Ο Τραμπ ούτε ρώτησε, ούτε ενημέρωσε τους συμμάχους του. Αντίθετα, όσο κι αν μοιάζει γελοίο σήμερα που κλείνουμε έξι μήνες πολέμου, δήλωνε τότε πως επρόκειτο για έναν πόλεμο 12 ημερών.
Στόχος
Στον Κόλπο, τα πιο πολυσύχναστα αεροδρόμια του κόσμου, οι ουρανοξύστες που σπάνε το ένα ρεκόρ ύψους μετά το άλλο, τα κέντρα της πιο απίστευτης χλιδής μετατράπηκαν μέσα σε μία νύχτα σε φανταχτερούς στόχους για τα ντρόουν και τους πυραύλους.
Όπως γράφει ο Τάρικ Αλί: “Οι επιθέσεις του Ιράν στο Ισραήλ και σε αμερικάνικες βάσεις στη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, το Κατάρ και τα Εμιράτα”, προκάλεσε πανικό στην περιοχή. Μέχρι τότε αυτά τα κράτη είχαν συμφωνήσει να αναγνωρίσουν το Ισραήλ, να αποδεχθούν την πολιτικο-στρατιωτική ηγεμονία του στην περιοχή και να υπογράψουν τις Συμφωνίες του Αβραάμ… Η ικανότητα του Ιράν και να αντιστέκεται και να αντεπιτίθεται, τους κατατρόμαξε. Ακόμη και η Σαουδική Αραβία έστειλε αντιπροσωπεία στην κηδεία του δολοφονημένου Χαμενεϊ. Τα προτεκτοράτα του Κόλπου είχαν μια διπλή ανάγκη: να απομακρυνθούν από το Ισραήλ χωρίς να ενδυναμώσουν το Ιράν. Το ουχαμπίτικο καθεστώς (η Σαουδική Αραβία) έστειλε επείγοντα μηνύματα στην Τουρκία και το Πακιστάν. Ο Ερντογάν και ο Ασίμ Μουνίρ, ο στρατιωτικός που κυβερνάει το Πακιστάν δέχθηκαν και προέκυψε η νέα συμφωνία μεταξύ των τριών σουνιτικών κρατών στη Μέκκα.”.
Όσα συγχαρητήρια και να δίνει ο Τραμπ, οι εξελίξεις δείχνουν προς όλο και μεγαλύτερη αστάθεια. Ακόμη και μέσα στις πρώτες βδομάδες τα μηνύματα είναι ξεκάθαρα. Στις 18 Αυγούστου ισραηλινά αεροσκάφη βομβάρδισαν στρατιωτική βάση στη βορειοδυτική Συρία, την ώρα που κατευθύνονταν προς τα εκεί τουρκικά στρατεύματα. Ο Νετανιάχου βγήκε γρήγορα και ανέλαβε την ευθύνη, μιλώντας προσωπικά για τον Ερντογάν, ο οποίος υποτίθεται “έλαβε το μήνυμα”. Μετά την πτώση του Άσαντ και την κατάληψη της εξουσίας στη Συρία από τον Τζολάνι, το Ισραήλ βομβάρδισε όλα τα οπλοστάσια της χώρας και εισέβαλε στο νοτιοδυτικό άκρο της χώρας, επεκτείνοντας την κατοχή που είχε ήδη στα Υψώματα του Γκολάν. Μόνο τις τελευταίες μέρες καταγράφονται δεκάδες νέες επιχειρήσεις του ισραηλινού στρατού με εισβολές σε χωριά της Συρίας. Η Τουρκία από τη μεριά της διατηρεί έμμεση και άμεση παρουσία εδώ και μια δεκαετία με τις αλλεπάλληλες εισβολές και επεμβάσεις που έκανε.
Η προσπάθειά τους να ξαναμοιράσουν την ήδη διαλυμένη Συρία είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Τίποτα δεν μένει σταθερό. Ποιος ξεχνάει ότι μέχρι πριν από μερικά χρόνια η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία είχαν πρακτικά διακόψει τις σχέσεις τους, με αφορμή τη δολοφονία του δημοσιογράφου Κασόγκι και όχι μόνο; Η Αίγυπτος έμεινε έξω από την τελική συμφωνία, αλλά μέσα στον Αύγουστο αναζωπυρώθηκαν οι εντάσεις με την Αιθιοπία οι οποίες έχουν αντίκτυπο ντόμινο σε όλα τα σημεία που οι χώρες του Κόλπου θεωρούν πίσω αυλή τους, στο Κέρας της Αφρικής μέχρι τα βάθη του Σουδάν. Το Πακιστάν αξιοποιεί τη Συμφωνία για να ανασηκωθεί απέναντι στην Ινδία, με το Κασμίρ να μην έχει σταματήσει να γίνεται εστία συγκρούσεων και την Κίνα να έχει όλο και μεγαλύτερη διείσδυση στις στρατιωτικές υποθέσεις και την τεχνολογία του Πακιστάν.
Πριν από έναν αιώνα, ο Λένιν περιέγραφε τον ιμπεριαλισμό σαν ένα σύστημα που μοιράζει τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής, συμφερόντων και αποικιών αντανακλώντας την οικονομική και στρατιωτική ισχύ αυτών που τον μοιράζουν. Αλλά τίποτα δεν μένει σταθερό σε αυτή τη μοιρασιά γιατί “η ισχύς αυτών που μοιράζουν τον κόσμο δεν αλλάζει με όμοιο ρυθμό. Οι ειρηνικές συμμαχίες προετοιμάζουν το έδαφος για πολέμους και οι ίδιες προκύπτουν μέσα από τους πολέμους.” Αυτό βλέπουμε να εξελίσσεται μπροστά μας σήμερα σε ακόμη μεγαλύτερη έκταση, με ακόμη μεγαλύτερες δυνατότητες καταστροφής.