Τη Δευτέρα, τα αμερικανικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης περίμεναν με ανυπομονησία να ακούσουν από τον υπουργό οικονομικών των ΗΠΑ Μπέσεντ τις κυρώσεις της νέας αμερικανικής «Επιχείρησης Οικονομικός Παρίας», στο πλαίσιο του «οικονομικού πολέμου» που ανακοίνωσε ο Τραμπ πριν από περίπου δύο εβδομάδες. Κυρίως όχι εκείνες εναντίον του Ιράν αλλά εκείνες εναντίον των χωρών που συνεργάζονται μαζί του.
«Το Ιράν βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια πολύ σαφή επιλογή, με μόνο δύο δρόμους μπροστά του: την πλήρη παγκόσμια απομόνωση και μια οικονομία στα όρια της επιβίωσης ή την επιστροφή στην κανονικότητα με την ευκαιρία να επανενταχθεί στην παγκόσμια οικονομία. Σήμερα, ξεκινάμε την “Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας” για να αποκλείσουμε κάθε άλλη επιλογή που έχει στη διάθεσή του το ιρανικό καθεστώς» ανέφερε ο Λευκός Οίκος στην ανακοίνωσή του.
«Οι νέες αποφάσεις για τομεακές κυρώσεις που εκδόθηκαν σήμερα στοχεύουν πέντε από τους πιο ζωτικούς τομείς του Ιράν, τους οποίους το κράτος αυτό εκμεταλλεύεται σε άλλες χώρες: τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, την τεχνολογία, το χρυσό, την αεροπορία και τη ναυτιλία. Τα μέτρα αυτά διευρύνουν τον κίνδυνο δευτερογενών κυρώσεων για όποιον είναι αρκετά ανόητος ώστε να συνεχίσει να συναλλάσσεται με αυτό το καθεστώς. Οποιαδήποτε μορφή οικονομικής συνεργασίας με αυτό το δολοφονικό καθεστώς θα εκθέσει τους υπεύθυνους στο πλήρες βάρος της αμερικανικής δύναμης. Κάθε οντότητα που διευκολύνει τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες για λογαριασμό του Ιράν θα αποκλειστεί από το σύστημα του δολαρίου ΗΠΑ...»
Ο Μπέσεντ χαρακτήρισε την «Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας» ως μια “οικονομική D-Day” παρομοιάζοντάς τη με την απόβαση της Νορμανδίας. Αλλά πέρα από τις μεγαλοστομίες, στην ουσία, η πολύ-αναμενόμενη ανακοίνωση των κυρώσεων ήταν ανακοίνωση απειλής εφαρμογής κυρώσεων. Ο Μπέσεντ απηύθυνε κάλεσμα «συνεργασίας» με τις άλλες χώρες προσθέτοντας ότι «σε κάθε χώρα θα δοθεί ένα καθορισμένο χρονοδιάγραμμα για να σταματήσει τις επιχειρηματικές της δραστηριότητες με το Ιράν» και ότι «σε όποια δεν το πράξει, οι ΗΠΑ θα επιβάλουν δευτερογενείς κυρώσεις».
Όταν ο Μπέσεντ, βρέθηκε αντιμέτωπος με την εύλογη απορία των δημοσιογράφων, ότι σε αντίθεση με τα όσα είπε η D-Day ήταν μια ολομέτωπη και αιφνιδιαστική επίθεση, είπε: «Πρόκειται για προειδοποιητική βολή». Και απαντώντας σε επόμενη ερώτηση γιατί δεν προχωράει σήμερα στις κυρώσεις κατέληξε: «Η άμεση εφαρμογή των κυρώσεων χωρίς καμία προειδοποίηση θα μπορούσε να ανατινάξει το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα».
Το πρώτο που μπορεί να σχολιάσει κανείς είναι ότι η «Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας» αποτελεί δημόσια αποδοχή της ήττας της στρατιωτικής «Επιχείρησης Επική Οργή» στις 28 Φλεβάρη. Ο Τραμπ δεν μπόρεσε να πετύχει ούτε έναν από τους στόχους του: Το Ιράν δεν «παραδόθηκε χωρίς όρους». Ο πόλεμος δεν οδήγησε στην ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος. Ο πόλεμος του γύρισε μπούμερανγκ και η παγκόσμια «επίδειξη δύναμης» της στρατιωτικής ισχύος των ΗΠΑ έγινε επίδειξη αδυναμίας από τη Μέση Ανατολή μέχρι την Ταϊβαν.
Παρά την αμερικανική υπεροπλία, το Ιράν κλείνοντας το Στενό του Ορμούζ και διεξάγοντας ένα κατεξοχήν οικονομικό πόλεμο, μετέτρεψε το πρόβλημά του σε πρόβλημα των ΗΠΑ και της παγκόσμιας οικονομίας.
Το μνημόνιο κατανόησης (ΜοU) που υπέγραψε τον Ιούνη ο Τραμπ με το Ιράν περιλάμβανε όλες τις απαιτήσεις της Τεχεράνη. Ήταν μια άτακτη υποχώρηση προκειμένου να καθησυχάσει τις αγορές, να κερδίσει χρόνο και να ανασυνταχτεί, προσβλέποντας σε μια απαγκίστρωση από τον πόλεμο με όσο το δυνατό καλύτερους όρους για τις ΗΠΑ.
Περισσότερες απαιτήσεις
Το δίμηνο που ακολούθησε ο Τραμπ συνέχισε τους σποραδικούς βομβαρδισμούς και τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν, προκειμένου να πιέσει το ιρανικό καθεστώς να κάνει κάποιες υποχωρήσεις στις διαπραγματεύσεις. Αυτό δεν συνέβη. Αντίθετα, το ιρανικό καθεστώς προχώρησε σε νέες επιθέσεις σε χώρες του Κόλπου, συνέχισε να κρατάει κλειστό το Στενό και έθεσε ακόμη περισσότερες απαιτήσεις για να προχωρήσει σε συμφωνία, με τις διαπραγματεύσεις να βαλτώνουν.
Δύο-τρεις εβδομάδες πριν από τη λήξη του μνημονίου την περασμένη Τρίτη, ο Τραμπ πρότεινε ξανά μια νέα μαζική επίθεση. Πήρε αρνητική απάντηση από το στρατιωτικό του επιτελείο ότι και οι βαλλιστικοί επιθετικοί πύραυλοι αλλά και τα αμυντικά συστήματα που αποκρούουν τις ιρανικές επιθέσεις στις (απολύτως αρνητικές σε μια τέτοια εξέλιξη) χώρες του Κόλπου, έχουν αρχίσει να εξαντλούνται επικίνδυνα. Οι επιθέσεις των Χούθι σε σαουδαραβικούς στόχους και η απειλή κλεισίματος και του στενού του Μπαμπ Αλ Μαντέμπ στην Ερυθρά θάλασσα και οι αντιρρήσεις των χωρών του Κόλπου, απέτρεψαν μια νέα κλιμάκωση.
Ο Τραμπ και οι υπουργοί του μετέφεραν την έμφαση στον ναυτικό αποκλεισμό. Αλλά οι δηλώσεις του υπουργού Άμυνας Χέγκσεθ ότι οι ΗΠΑ έχουν «έντεκα αεροπλανοφόρα» για να τον επιβάλουν συνοδεύτηκαν ατυχώς από την ταπεινωτική απόσυρση του δεύτερου αμερικανικού αεροπλανοφόρου από τον Περσικό μέσα σε λίγους μήνες. Και για λόγους αναγκαστικών επισκευών και συντήρησης μετά από πολλούς μήνες στη θαλασσα και κυρίως λόγω της εκρηκτικής κατάστασης μεταξύ των ναυτών που συνοδεύτηκε από απόπειρες αυτοκτονιών και σαμποτάζ στα πλοία.
Ό,τι και να λέει ο Τραμπ ότι το στενό είναι «αμερικανικό έδαφος», αυτό στην ουσία παραμένει κλειστό. Τις πρώτες 20 μέρες του Αυγούστου τα πλοία που το πέρασαν μέσω «σκιωδών» και ανασφαλών οδών, ήταν όσα περνούσαν πριν από τον πόλεμο σε δύο μέρες. Έχει σημασία να σημειώσουμε ότι το 1/5 των τάνκερ και 1/3 των εμπορικών που πέρασαν το στενό ήταν πλοία με ιρανικά φορτία που σπάσαν «ντάλα μεσημέρι» τον αμερικάνικο αποκλεισμό –ενώ ιρανικά φορτία συνέχισαν να μπαίνουν και να βγαίνουν από τον Περσικό αλλάζοντας πλοία και χαρτιά στο Ομάν. Επιπλέον, ο ναυτικός αποκλεισμός δεν αρκεί. Το Ιράν έχει χερσαία σύνορα που ήδη αξιοποιεί.
Όσον αφορά στις κυρώσεις προς το Ιράν, αυτό έχει αντέξει δεκαετίες απέναντι σε κυρώσεις και αποκλεισμούς. Το κόστος τους δεν συγκρίνεται με το κόστος που θα κληθούν να πληρώσουν οι ΗΠΑ, τα αραβικά καθεστώτα και ο παγκόσμιος καπιταλισμός αν ο Περσικός Κόλπος ή και η Ερυθρά Θάλασσα, παραμείνουν επ αόριστον κλειστά ή έστω «σκιώδη». Το ισοζύγιο της χασούρας είναι δυσανάλογα μεγάλο για τις ΗΠΑ και την παγκόσμια οικονομία.
Όσον αφορά τις κυρώσεις στις χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν, οι πιέσεις μπορεί να πιάσανε στα ΗΑΕ, αλλά δεν πρόκειται να πιάσουν στην Ρωσία ή στην Κίνα. Το πιο πιθανό θα έχουν την τύχη του «πολέμου δασμών» με τον οποίο ξεκίνησε τη δεύτερη θητεία του ο Τραμπ αναγκαζόμενος τελικά να κάνει πίσω. Η ομολογία του Μπεσσέντ ότι η εφαρμογή των κυρώσεων σε αυτές τις χώρες «θα μπορούσε να ανατινάξει το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα» δεν ισχύει μόνο σήμερα, ισχύει και για την επόμενη εβδομάδα, τον επόμενο μήνα και τον επόμενο χρόνο.
Αυτό είναι κάτι που δεν το θέλει καθόλου ο Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, τον Νοέμβρη. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν το Ρεπουμπλικανικό κόμμα υπό την ηγεσία του να πιάνει ιστορικό χαμηλό στο 33% σε ευθυγράμμιση με την αντίθεση στον πόλεμο στο Ιράν που έχει φτάσει το 65%.
Μέλει να δούμε αν, πότε και μέχρι ποιου σημείου ο Τραμπ θα επιχειρήσει να κάνει πράξη τον «οικονομικό» του πόλεμο. Σε κάθε περίπτωση θα θελήσει να τον πλασσάρει στην προεκλογική του εκστρατεία ως «τερματισμό» του πραγματικού πολέμου που όμως θα «συνεχίζεται» με άλλα μέσα. «Θα είναι πόλεμος και δεν θα είναι πόλεμος» που θα έλεγε και ο γέροντας Παΐσιος, μπας και γυρίσει το αρνητικό κλίμα στο εσωτερικό των ΗΠΑ, μπας και μπορέσει να βρεθεί κάποια ευνοϊκότερη διέξοδος απαγκίστρωσης, μπας και καλυφθεί όπως-όπως, η κρίση της αμερικανικής ηγεμονίας που όλο και βαθαίνει.
Άλλη μια προσπάθεια του Τραμπ που είναι σε εξέλιξη σε αυτήν την κατεύθυνση είναι να ξεκολλήσει το «σχέδιο ειρήνης» στην Γάζα μέσα από την εφαρμογή του οδικού χάρτη των 15 σημείων στο οποίο έχει συμφωνήσει η Χαμάς αλλά δεν υπογράφει ο Νετανιάχου. Αυτός ενόψει των δικών του εκλογών τον Οκτώβρη στο Ισραήλ, συνεχίζει να βομβαρδίζει στην Γάζα και να κλιμακώνει τις δολοφονικές επιθέσεις και τους εποικισμούς στη Δυτική Όχθη.
Την περασμένη εβδομάδα ο απεσταλμένος του Τραμπ στη Μέση Ανατολή Κούσνερ συναντήθηκε με τον Νετανιάχου προκειμένου να δουν πως μπορεί να λυθεί το πρόβλημα. Αλλά μερικές ώρες νωρίτερα πραγματοποίησε επίσημη συνάντηση με τον ηγέτη της Χαμάς, Χαλίλ Αλ Χάγια. Νομιμοποιώντας για πρώτη φορά ντε φάκτο τους «τρομοκράτες» της Παλαιστινιακής Αντίστασης.
Από την «επική οργή» στον «ιρανικό αποκλεισμό» και από το «μνημόνιο κατανόησης» στον «οικονομικό παρία», με κάθε νέα πρωτοβουλία που παίρνει ο Τραμπ, μοιάζει όλο και περισσότερο με τσαντισμένο σκύλο που κυνηγάει την ουρά του.