Η Αριστερά

 

Ένας από τους σκοπούς του βιβλίου είναι να προσεγγίσει το ακροατήριο της νέας αριστερής ριζοσπαστικοποίησης. Το περασμένο καλοκαίρι όταν δεν πληρώθηκε η δόση του 1,6 δις ευρώ προς το ΔΝΤ, ένας νεαρός στο Λονδίνο είχε την ιδέα να συγκεντρωθούν τα χρήματα αυτά από απλό κόσμο μέσω του διαδικτύου (crowdfunding). Πολλοί στη ριζοσπαστική αριστερά θα έλεγαν ότι πρόκειται για μια τρέλα. Το θέμα είναι ότι πάνω από εκατό χιλιάδες άνθρωποι από όλο τον κόσμο ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα δίνοντας από 20 ευρώ ο καθένας την ίδια στιγμή που οι ηγέτες των ευρωπαϊκών χωρών έλεγαν ότι οι Έλληνες είναι τεμπέληδες και ότι πρέπει να βγουν από το ευρώ. 

 

Αυτό αποτελεί ένδειξη του εύρους της κοινωνικής αριστεράς που επεκτείνεται πέρα από τα όρια της οργανωμένης πολιτικής αριστεράς. Το βιβλίο αυτό λοιπόν απευθύνεται τόσο στην κοινωνική όσο και στην πολιτική αριστερά, τόσο στην Αγγλία όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Σε αυτή την προσπάθεια προσπαθώ με σοβαρότητα να εξερευνήσω την πραγματική πολιτική συζήτηση.

 

Αντιμετώπισα το θέμα σαν να μην είναι δεδομένη η άποψη μου για την πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα. Εκείνη την εποχή άλλωστε η κυρίαρχη αντίληψη στην ευρωπαϊκή αριστερά ήταν ότι όποια και να είναι η ερώτηση ο ΣΥΡΙΖΑ είναι η απάντηση και ότι δεν δικαιούμαστε να του ασκούμε κριτική.

 

Ήθελα να ξεπεράσω αυτό το όριο, πέρα και από την αντιπαράθεση γραμμών, πέρα από την αντιπαράθεση θέσεων ανάμεσα στους επαναστάτες και τους ρεφορμιστές. Επιχείρησα να δω πώς τα επιχειρήματα αυτά ξεδιπλώνονται στην ίδια την πραγματικότητα. Τώρα υπάρχει μεγαλύτερο ακροατήριο διεθνώς αλλά και στην Ελλάδα. Σε αυτό συνέβαλε το δημοψήφισμα και η συνθηκολόγηση του ΣΥΡΙΖΑ, η εμπειρία του τι σημαίνει κυβέρνηση της αριστεράς αλλά και το γεγονός ότι εδώ και χρόνια υπάρχουν στην Ευρώπη σχηματισμοί της αριστεράς με αρκετά μεγάλο εύρος. 

 

Δεν είμαστε πλέον στην περίοδο του 2003-2006 που κυριαρχούσε το αντι-παγκοσμιοποιητικό και αντιπολεμικό κίνημα. Εκείνη την εποχή τα στρατηγικά ερωτήματα τα απαντούσε κυρίως η Κομμουνιστική Επανίδρυση στην Ιταλία. Αποτελούσε την πολιτική έκφραση σε εκλογικό επίπεδο ενός, στην ουσία του, αριστερού ρεφορμιστικού προγράμματος. Εναλλακτικά υπήρχε μια ασαφής στρατηγική που προέκυπτε από την αντίληψη ότι η σοσιαλδημοκρατία δεν ανήκει πλέον στον ρεφορμισμό και μιλούσε για κατάληψη του δημόσιου χώρου με έναν εξίσου ασαφή και ρεφορμιστικό τρόπο. Αυτά ανήκουν πια στο παρελθόν, οι γραμμές αυτές καταρρέουν και αυτό αναθερμαίνει τη συζήτηση.

 

Τον Σεπτέμβριο της περασμένης χρονιάς, έχει περιλάβει και την υπογραφή της συμφωνίας του Ιουλίου και τις πρώτες ρωγμές ανάμεσα στη σημερινή ΛΑΕ και τον ΣΥΡΙΖΑ. Σύντομα θα κυκλοφορήσει και ένα τελευταίο κεφάλαιο σε ηλεκτρονική μορφή το οποίο θα πραγματεύεται την περίοδο από τις εκλογές του Σεπτεμβρίου μέχρι σήμερα.

 

Για να είμαι ειλικρινής ναι. Κυρίως γιατί όσα είδαμε τους μήνες που ακολούθησαν από την υπογραφή της συμφωνίας απορρέουν από αυτά για τα οποία επιχειρηματολογεί το βιβλίο. Σε μια σειρά από επίπεδα. 

 

Πρώτον είδαμε τι σημαίνει κυβέρνηση της αριστεράς δηλαδή μια κυβέρνηση με πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων. Για εμένα παίζει δευτερεύοντα ρόλο το από που έλκει ένα ρεφορμιστικό κόμμα την καταγωγή του, είτε προέρχεται από ριζοσπαστικοποίηση της σοσιαλδημοκρατίας είτε από σοσιαλδημοκρατική στροφή κάποιου κόμματος που προέρχεται από την κομμουνιστική παράδοση. Ασχολήθηκα και με την καταγωγή του ΣΥΡΙΖΑ. Το πώς σχηματίστηκε από τον Συνασπισμό και τα διάφορα άλλα κομμάτια.  Είναι συνηθισμένο στην αριστερά διεθνώς η προσοχή να στρέφεται στην εσωτερική δυναμική του ΣΥΡΙΖΑ, στο πώς «παντρεύτηκε» η μαοϊκή παράδοση με αυτή του ευρωκομμουνισμού, φυσικά και παίζουν αυτά τα πράγματα το ρόλο τους αλλά δεν είναι το κύριο σημείο που πρέπει να εστιάζουμε. Το σημείο κλειδί είναι η στρατηγική προσέγγιση σε θέματα όπως το κράτος και η κυβέρνηση και επακόλουθα η οικονομία και η Ευρωπαϊκή Ένωση. 

 

Αυτά τα πράγματα μπορείς να προσεγγίσεις θεωρητικά με πολλούς τρόπους, είτε από ευρωκομμουνιστική σκοπιά, είτε μαοϊκή, είτε ακόμη και τροτσκιστική. Μπορείς να ανατρέξεις στη συζήτηση περί εργατικής κυβέρνησης στην Κομιντέρν, μια πολύ διαφορετική συζήτηση εκείνη την εποχή, και να παίρνεις αποκομμένα κομμάτια από μια πολύ μπερδεμένη συζήτηση και να λες «να αυτό κάνουμε».

 

Αυτό που στην πραγματικότητα, όπως το είχε πει χαρακτηριστικά και ο Αλέξης Τσίπρας το 2014, ήταν μια προσπάθεια να σπάσει η λιτότητα εντός καπιταλιστικού πλαισίου. Αυτό θα γινόταν χωρίς σύγκρουση με την ελληνική καπιταλιστική τάξη και ως ακόλουθο αυτού χωρίς ρήξη με την ΕΕ και το ευρώ. 

 

Δεν πιστεύω ότι έχει συντελεστεί κάποια μετάλλαξη στο ΣΥΡΙΖΑ ούτε με τη συνθηκολόγηση του ούτε με την αποχώρηση του Λαφαζάνη. Προφανώς αυτές οι εξελίξεις άλλαξαν τις ισορροπίες στην κοινοβουλευτική ομάδα και τον ΣΥΡΙΖΑ ως σύνολο. Στην ουσία του δεν έχει αλλάξει. Το πολιτικό προσωπικό στο κόμμα και την κυβέρνηση σε μεγάλο βαθμό είναι το ίδιο. Και η στρατηγική παραμένει ίδια.

 

Ένα δεύτερο πράγμα που επιβεβαιώθηκε είναι ότι η κοινωνική διεργασία που γκρέμισε με τόσο δραματικό τρόπο το παλιό δικομματικό σύστημα προκλήθηκε από την κοινωνική αντίσταση. Το κίνημα αυτό της κοινωνικής αντίστασης δεν είναι ξέχωρο στην Ελλάδα από την πολιτική. Το πιο βαθύ στοιχείο της ριζοσπαστικοποίησης τα τελευταία 10 χρόνια στην Ελλάδα δεν είναι το πολύτιμο μεγάλωμα, οργανωτικό ή εκλογικό, αλλά το γεγονός ότι το ίδιο το κίνημα αναμετρήθηκε με την πρόκληση να δώσει το ίδιο τις απαντήσεις στα προβλήματα του. Η εμπειρία δείχνει ότι το κίνημα στις κορυφώσεις του μπορεί να φτάσει στο σημείο να μετατρέπεται σε πολιτικό όργανό και να δώσει τις δικές του γενικευμένες πολιτικές απαντήσεις (καταλήψεις πλατειών, δήμων, ΕΡΤ κλπ). 

 

Στο εργατικό κίνημα συνυπάρχουν ταυτόχρονα δύο διαφορετικές αντιλήψεις οι οποίες δεν έρχονται σε ευθεία αντιπαράθεση μεταξύ τους: Από τη μία η προσδοκία ότι η αλλαγή θα έρθει μέσα από τις εκλογές και από την άλλη ότι πρέπει να δώσουμε τις δικές μας λύσεις. Η συνύπαρξη αυτή είναι που μπορεί να εξηγήσει την ταυτόχρονη άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ και του κινήματος την περίοδο 2010-2015 και όχι η αντίληψη που λέει ότι η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ ήρθε όταν το κίνημα έφτασε στα όρια του. 

 

Συνήθως αυτές οι απόψεις μετράνε το επίπεδο του κινήματος με βάση τον αριθμό των γενικών απεργιών που κηρύχθηκαν αλλά αυτός είναι πολύ στενός ορισμός για να αντιλαμβανόμαστε τον ορισμό του κοινωνικού κινήματος. Το 2013 για παράδειγμα η κατάληψη της ΕΡΤ ανάγκασε τη ΔΗΜΑΡ να φύγει από την κυβέρνηση και λίγους μήνες μετά είχαμε την μεγάλη έκρηξη που ακολούθησε την δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Το γεγονός ότι οι κινητοποιήσεις αυτές είχαν κυρίως αντιρατσιστική και αντιφασιστική διάσταση με ταυτόχρονη συμμετοχή των κοινοτήτων των μεταναστών δεν επιτρέπει σε κάποιους να τις αντιληφθούν ως τμήμα των κοινωνικών αγώνων. Το 2014 υπήρξε μαζική κινητοποίηση προς το τέλος της διακυβέρνησης Σαμαρά, δεν πιστεύω λοιπόν ότι υπήρξε μια γενική κάμψη. Αυτό που υπήρξε και έπαιξε ρόλο, ήταν το γεγονός ότι τμήματα του οργανωμένου εργατικού κινήματος είχαν την αντίληψη ότι ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν κυβέρνηση σε αναμονή.

 

Υπήρχαν συνδικαλιστές που δεν ήθελαν να αναγκάσουν την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ να στηρίξει το κίνημα διακινδυνεύοντας τις πιθανότητες εκλογής τους και μετρίασαν τους τόνους, αυτό όμως δεν σημαίνει ούτε ότι ηττήθηκε η εργατική τάξη ούτε ότι παρέδωσε την τύχη της στα χέρια του Τσίπρα.