O Μάικλ Ρόμπερτς στην Αθήνα
Ο Μάικλ Ρόμπερτς που έρχεται για να μιλήσει στον Μαρξισμό 2018 αφιέρωσε το νέο του βιβλίο στα 200 χρόνια από τη γέννηση του Μαρξ. Εκεί, όπως εξηγεί ο ίδιος, προσπαθεί να παρουσιάσει τις βασικές οικονομικές ιδέες του Μαρξ και τη σημασία που έχουν για τις σύγχρονες οικονομίες 200 χρόνια αργότερα.
Ο Μαρξ ανέπτυξε τρεις βασικούς νόμους κίνησης του καπιταλισμού. Χάρη σε αυτούς μπορούμε να κατανοήσουμε γιατί ο καπιταλισμός δεν μπορεί να ξεφύγει από επαναλαμβανόμενες κρίσεις. Επίσης, γιατί προκαλεί άγριους ανταγωνισμούς μεταξύ των εθνικών κρατών που καταλήγουν σε διαρκείς πολέμους. Και τέλος, γιατί είναι συνυφασμένος με ανεξέλεγκτη και σπάταλη χρήση των φυσικών πόρων που πλέον απειλεί με καταστροφή τον ίδιο τον πλανήτη.
Οι νόμοι του Μαρξ μας λένε ότι ο καπιταλισμός δεν θα είναι εδώ αιώνια- η ύπαρξή του έχει όρια. Το ερώτημα που έχουμε μπροστά μας είναι: τι θα μπορούσε να τον αντικαταστήσει ως τρόπο παραγωγής και μορφή κοινωνικής οργάνωσης;
Στα νεανικά του χρόνια, ο Μαρξ επηρεάστηκε από τον πατέρα του και τον πατρικό φίλο Κόμη φον Βεστφάλεν. Εκείνοι οι δυο άνδρες ήταν οπαδοί του Διαφωτισμού, πιστοί στα ιδεώδη των φιλοσόφων της επανάστασης στη Γαλλία. Ο Μαρξ γεννήθηκε λίγο μετά το τέλος των λεγόμενων Ναπολεόντιων πολέμων. Όταν πήγε στο πανεπιστήμιο στα τέλη της δεκαετίας του 1830, ήταν ένας ριζοσπάστης δημοκράτης, στους κύκλους των «Νεαρών Χεγγελιανών», οπαδών του Χέγγελ που ήταν αντίπαλοι των θρησκευτικών προκαταλήψεων και του αυταρχισμού.
Τα νεανικά χρόνια του Μαρξ ήταν περίοδος ριζοσπαστικής άνθησης ιδεών και πολιτικής δράσης στην Ευρώπη. Η Βρετανία βρισκόταν στη μέση της βιομηχανικής επανάστασης με την τεράστια επέκταση των μηχανών και των εμπορευμάτων αλλά και τη σκληρή εκμετάλλευση της εργασίας. Οι εύποροι άνδρες είχαν αποκτήσει το δικαίωμα στην ψήφο και τώρα το εργατικό κίνημα των Χαρτιστών διεκδικούσε να γενικευτεί. Στη Γερμανία, οι εργάτες στις πόλεις άρχιζαν να οργανώνονται για πρώτη φορά και οι αγρότες βρίσκονταν σε αναβρασμό. Από οικονομική άποψη, το 1840 δημιουργήθηκε η τελωνειακή ένωση Zollverein που κατάργησε τους δασμούς μέσα στην Πρωσική ζώνη επιρροής και πυροδότησε μια τεράστια οικονομική άνοδο.
Μετά το πανεπιστήμιο, ο Μαρξ έγινε ένας ριζοσπάστης δημοσιογράφος με αυξανόμενη υλιστική αντίληψη για την πάλη των τάξεων. Άρχισε να ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο για τις οικονομικές εξελίξεις με την ενθάρρυνση του νέου του φίλου Φρίντριχ Ένγκελς που έμελλε να μείνει φίλος του σε όλη του τη ζωή. Ο Ένγκελς ζούσε στην καρδιά του κεφάλαιου, στο βιομηχανικό Μάντσεστερ και είχε ήδη αρχίσει να γράφει για τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Ο Μαρξ και ο Ένγκελς έγραψαν το Κομμουνιστικό Μανιφέστο το 1848 πάνω στην έκρηξη των επαναστάσεων σε όλη την Ευρώπη. Το Μανιφέστο μιλούσε για τη φύση του καπιταλισμού, αλλά χωρίς να παρουσιάζει τους οικονομικούς νόμους κίνησης του συστήματος.
Η ήττα των επαναστάσεων και η εξορία του Μαρξ στη Βρετανία σήμανε την έναρξη της ώριμης περιόδου του. Ήταν χρόνια μακρόχρονης οικονομικής άνθησης για την Ευρώπη και η Βρετανία ήταν το καλύτερο μέρος για να μελετήσει κανείς την καπιταλιστική οικονομία καθώς αποτελούσε την κυρίαρχη οικονομική και πολιτική δύναμη. Η οικονομική άνθηση έδειξε στον Μαρξ και στον Ένγκελς ότι δεν υπήρχαν παρακαμπτήριοι δρόμοι προς την επανάσταση και ότι ο καπιταλισμός είχε ακόμη περιθώρια παγκόσμιας επέκτασης. Η πρώτη διεθνής ύφεση το 1857 δεν προκάλεσε επαναστάσεις ούτε κατάρρευση του καπιταλισμού. Ο Μαρξ συγκέντρωσε την προσοχή του στο χτίσιμο του πρώτου διεθνούς εργατικού κόμματος (Α’΄Διεθνής) και στη συγγραφή του βασικού οικονομικού του έργου, του Κεφάλαιου.
Η ήττα της Παρισινής Κομμούνας το 1871 και ο χρηματιστικός πανικός με το κραχ του 1873 σημάδεψαν τα τελευταία χρόνια της ζωής του Μαρξ. Ήταν μια περίοδος που αργότερα ονομάστηκε η Μεγάλη Ύφεση (πριν χρησιμοποιηθεί αυτός ο όρος για την κρίση της δεκαετίας του 1930). Οι πιο σημαντικές καπιταλιστικές οικονομίες κυλούσαν από ασθενική ανάκαμψη σε νέα ύφεση και επιβεβαίωναν τους νόμους κίνησης που είχε επισημάνει ο Μαρξ. Ο θάνατος βρήκε τον Μαρξ το 1883, στα βάθη άλλης μιας οικονομικής ύφεσης στη Βρετανία.
Ο Μαρξ παρέμεινε στην αφάνεια της οικονομικής και πολιτικής σκέψης μετά τον θάνατό του, εκτός από τους κύκλους των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων που άρχισαν να αναπτύσσονται μετά το τέλος της Μεγάλης Ύφεσης. Η δεκαετία του 1890 ήταν περίοδος οικονομικής ανάκαμψης, οι ανειδίκευτοι εργάτες άρχισαν να οργανώνονται συνδικαλιστικά και η εργατική τάξη απέκτησε μαζικά πολιτικά κόμματα με αυξανόμενη εκλογική επιρροή. Τότε άρχισαν οι ιδέες του Μαρξ να έχουν μεγαλύτερη διάδοση. Στη συνέχεια, η νίκη των Μπολσεβίκων στη Ρώσικη επανάσταση το 1917 έβαλε το έργο του Μαρξ και του Ένγκελς στο παγκόσμιο προσκήνιο.
Από τον Μαρξ στον Μάη του ‘68 και στις μάχες του σήμερα
Πέμπτη 17 Μάη
Αμφιθέατρο Παπαρρηγοπούλου / 19.00-21.00
Κυριακή 20 Μάη
Πρόγραμμα
Πέμπτη 17 Μάη
| Αίθουσα Μαθηματικών Β | Αίθουσα Χατζηδάκη | Αμφιθέατρο Παπαρρηγοπούλου | |
| 17.00-18.30 | Ο πόλεμος στο Βιετνάμ | Το τέλος της παγκοσμιοποίησης; | |
| 19.00-21.00 | 200 χρόνια Μαρξ – ένας επαναστάτης για το σήμερα Κώστας Βλασόπουλος, Αλεξάνδρα Μαρτίνη, Αλέξανδρος Χρύσης, Πάνος Γκαργκάνας 200 χρόνια Μαρξ |
Παρασκευή 18 Μάη
| Πολίτου | Χατζηδάκη | Β Μαθηματικών | |
| 10.00-11.30 | Ήταν ο Μαρξ οικολόγος; | Οι επαναστάσεις του 1848 | |
| 12.00-13.30 | Ο Μαρξ, ο Χέγκελ | Καπιταλισμός και εκμετάλλευση | |
| 14.30-16.00 | Ο Μαρξ και ο Δαρβίνος | Η Παρισινή Κομμούνα | Τρότσκι – το ξίφος της επανάστασης |
| 16.30-18.00 | Μετά τον ΣΥΡΙΖΑ τι; - ταξική πόλωση και αριστερή προοπτική | Καπιταλισμός και αλλοτρίωση | Η Τρίτη Διεθνής |
| 19.00-21.00 | Ελλάδα, Τουρκία, Κύπρος, Μακεδονία: | Η έξοδος από τα μνημόνια στα χέρια των εργατών | Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ και η εργατική εναλλακτική |
Σάββατο 19 Μάη
| Α Μαθηματικών | Πολίτου | Θεολογικής | Χατζηδάκη | |
| 10.00-11.30 | Εθνικισμός, πατριωτισμός και εργατική τάξη | Οι ρίζες του ρατσισμού | Η επιλογή φύλου είναι δικαίωμα των τρανς | |
| 12.00-13.30 | Ποιος μπορούσε να σταματήσει τον Χίτλερ; | 100 χρόνια ΣΕΚΕ | Ρόζα Λούξεμπουργκ | |
| 14.30-16.00 | Οι Μαρξισμοί του Μάη | Από την ΟΣΕ στο ΣΕΚ | Το Σύνταγμα και η ταξική πάλη | Αντόνιο Γκράμσι – |
| 16.30-18.00 | Από το κυνήγι των μαγισσών στο #metoo – Η πάλη των γυναικών ενάντια στην καταπίεση | 170 χρόνια Κομμουνιστικό Μανιφέστο | Το δικαίωμα των εθνών στην αυτοδιάθεση | Κράτος και Επανάσταση |
| 19.00-21.00 | 200 χρόνια Μαρξ – | Όχι στην Ευρώπη-φρούριο, Σύνορα ανοιχτά | Η περιβαλλοντική κρίση της Αττικής |
Κυριακή 20 Μάη
| Α Μαθηματικών | Πολίτου | Θεολογικής | Χατζηδάκη | |
| 10.00-11.30 | Μέση Ανατολή – υπάρχει λύση; | Ο ελληνικός Μάης 1965, 1973 | Ο Λένιν και το επαναστατικό κόμμα | |
| 12.00-13.30 | Οι μάχες του Μεσοπόλεμου | Ρώσικη επανάσταση, Stonewall, Pride – Πώς μπορούμε να φτάσουμε στην απελευθέρωση των ομοφυλόφιλων; | Η κληρονομιά της Ρώσικης Επανάστασης στην Τέχνη | Τόνι Κλιφ – η εναλλακτική στον σταλινισμό |
| 14.30-16.00 | Ρεφορμισμός – | Τέχνη και Επανάσταση | 1918 – Η επανάσταση στη Γερμανία | Οι φοιτητές μαζί με τους εργάτες |
| 16.30-18.00 | Η δίκη της Χρυσής Αυγής | Η επιστροφή του Μακεδονικού | Πώς δυναμώνουμε τα σωματεία μας; | 200 χρόνια Μαρξ – ο ιστορικός νεκροθάφτης τότε και τώρα |
| Αμφιθέατρο 1 Νομικής | |
| 18.30-20.00 | Από την εξέγερση του ’68 στην αντίσταση του 2018 – ο αγώνας συνεχίζεται
|