Καταπίεση και απελευθέρωση
Η σεξιστική επίθεση της υποχρεωτικής συνεπιμέλειας

8/3/19, Παγκόσμια απεργιακή ημέρα Γυναικών. Φωτό: Στέλιος Μιχαηλίδης

Πυκνώνουν τα άρθρα υπέρ της υποχρεωτικής συνεπιμέλειας στις αστικές εφημερίδες. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Κ. Τσιάρας, σε συνέντευξή του στο ραδιόφωνο, δήλωσε στις 14/1 ότι το σχετικό νομοσχέδιο βρίσκεται στη γραμματεία της κυβέρνησης, ότι έχει ολοκληρωθεί η επεξεργασία του από το Υπουργείο καθώς και ότι θα παρουσιαστεί στο επόμενο υπουργικό συμβούλιο. Η παρουσίαση του νομοσχεδίου ανακοινώνεται δημοσιογραφικά ανά τακτά χρονικά διαστήματα από το φθινόπωρο, ωστόσο ο δημόσιος διάλογος ακόμα πραγματοποιείται βασιζόμενος σε “πληροφορίες”.

Τα άρθρα που επιστρατεύονται για να ανοίξουν αυτόν τον δρόμο είναι ποτισμένα με μεγάλες δόσεις κεκαλυμμένου σεξισμού, στερεότυπων, ακόμη και πατριωτισμού. “Με την αλματώδη αύξηση των διαζυγίων τις τελευταίες τρεις δεκαετίες το θέμα έχει λάβει διαστάσεις κοινωνικού προβλήματος, συμβάλλει δε στην αύξηση της υπογεννητικότητας, αφού αποθαρρύνονται οι υποψήφιοι πατέρες σε σύναψη γάμων, αναλογιζόμενοι τι τους περιμένει σε περίπτωση λύσης του επερχόμενου γάμου τους”, γράφει ο Μ. Αντωνόπουλος, δικηγόρος, στο Βήμα. Μέσα σε μια πρόταση συμπυκνώνονται η δαιμονοποίηση μιας κατάκτησης όπως το διαζύγιο, ο πατριωτισμός του “γαμάτε γιατί χανόμαστε”, το στερεότυπο της γυναίκας μέγαιρας εξ αιτίας της οποίας γίνεται ή αποφεύγεται ο γάμος.

Οι υπέρμαχοι της υποχρεωτικής συνεπιμέλειας επικαλούνται (και πιθανά να το κάνει και η κυβέρνηση όταν έρθει η ώρα) το ψήφισμα 2079/2015 του Συμβουλίου της Ευρώπης, με τίτλο “Ισότητα και κοινή γονεϊκή υπευθυνότητα: Ο ρόλος του πατέρα”. Με το ψήφισμα αυτό το Συμβούλιο της Ευρώπης ανάμεσα στα άλλα προτρέπει κάθε κράτος μέλος “να διασφαλίσει ότι, σύμφωνα με τους νόμους του και τις διοικητικές πρακτικές του, οι γονείς έχουν ίσα δικαιώματα όσον αφορά στα παιδιά τους και είναι εγγυημένο το δικαίωμά τους στην πληροφόρηση και τη συμμετοχή στη λήψη σημαντικών αποφάσεων που επηρεάζουν τη ζωή και την ανάπτυξη του παιδιού, με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού...”.

Ευρωπαϊκή υποκρισία

Οι θεσμοί της “πολιτισμένης” Ευρώπης δεν έχουν λιγότερο λερωμένη τη φωλιά τους από την ελληνική κυβέρνηση όσον αφορά το “συμφέρον του παιδιού”. Είναι η Ευρώπη – φρούριο που αναγκάζει χιλιάδες παιδιά, πολλά από αυτά ασυνόδευτα χωρίς καθόλου γονείς, να ζουν σε άθλιες συνθήκες σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, χωρίς πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και την εκπαίδευση. Οποιοσδήποτε ευρωπαϊκός θεσμός επικαλείται τα ανθρώπινα δικαιώματα και το “συμφέρον των παιδιών” θα έπρεπε να ντρέπεται για την ύπαρξη του Καρά Τεπέ, όπου ανήλικα παιδιά θέλουν να αυτοκτονήσουν.

Έτσι κι αλλιώς το σύστημα αυτό ποτέ δεν νοιάστηκε πραγματικά για τα παιδιά. Όταν ο καπιταλισμός άρχισε να αναπτύσσεται ραγδαία στη Δυτική Ευρώπη (για να απλωθεί αργότερα σε ολόκληρο τον κόσμο), γυναίκες, άντρες και παιδιά δούλευαν εξαντλητικά ωράρια στις βιομηχανίες και τα ορυχεία και κοιμόντουσαν στοιβαγμένοι σε άθλιες φαβέλες. Αρχικά δεν υπήρχε ανάγκη να οργανωθεί η αναπαραγωγή της εργατικής τάξης. Αρκούσε το σπρώξιμο των εξαθλιωμένων αγροτικών μαζών προς τις πόλεις για να πιάσουν δουλειά στις βιομηχανίες. 

Η παιδική εργασία είχε σαν αποτέλεσμα τα παιδιά να μεγαλώνουν με σκελετικά και πολλά άλλα προβλήματα, οι ασθένειες να θερίζουν, ενώ ο μέσος όρος ζωής των εργατών/

τριών στις βιομηχανικές πόλεις να έχει φτάσει τα 18 χρόνια. Όταν η αστική τάξη με τρόμο διαπίστωσε ότι αυτό σε λίγο καιρό θα σήμαινε έλλειψη εργατικών χεριών και καταστροφή της παραγωγής, και μόνο τότε, στράφηκε προς τη δημιουργία της πυρηνικής οικογένειας, χρέος της οποίας ήταν η ανατροφή της επόμενης γενιάς εργατών κι εργατριών με σχεδόν μηδενικό κόστος για το κράτος και τους εργοδότες.

Σήμερα δεν ζούμε σε εκείνη την Ευρώπη. Οι κατακτήσεις του εργατικού κινήματος που οδήγησαν στη δημιουργία κοινωνικού κράτους σήμαναν μια τεράστια βελτίωση του βιοτικού επιπέδου γονέων και παιδιών. Όμως μέσα από 12 χρόνια κρίσης και λιτότητας, οι επιθέσεις ενάντια στο κράτος πρόνοιας που φέρνει η δημοσιονομική και πολιτική μέγγενη της ΕΕ είναι ένα τεράστιο πισωγύρισμα. Δεν επηρεάζεται μόνο το πώς μεγαλώνουν τα παιδιά σε μια οικογένεια, χωρισμένη ή όχι, αλλά και η ίδια η σταθερότητα της οικογένειας. Η φτώχεια που απλώνεται σε όλο και μεγαλύτερα στρώματα πληθυσμού, το στρες από μια ζωή συνεχούς ανασφάλειας, η ματαίωση των προσδοκιών για μια “ευτυχισμένη ζωή μέσα στην οικογένεια”, είναι παράγοντες που συμβάλλουν στην αλματώδη αύξηση των διαζυγίων.

Με άλλα λόγια το σύστημα υπονομεύει τις ίδιες του τις επιλογές: την πυρηνική οικογένεια και τον ιδεολογικό μηχανισμό που δημιούργησε για να αποφύγει το κόστος της ανατροφής των παιδιών. 

Απέναντι σε αυτή την εξέλιξη προσπαθεί να καλύψει τις τρύπες. Δεν θα στηρίξουμε την μονογονεϊκή οικογένεια, είναι το σκεπτικό. Θα βάλουμε με έναν σολομώντειο τρόπο τα θραύσματα της παλιάς οικογένειας να συνεργαστούν, θέλοντας και μη, ώστε να συνεχίσουν να σηκώνουν αυτό το βάρος με όσο το δυνατόν λιγότερες δομές πρόνοιας γίνεται. Με χειρότερη θέση των γυναικών στην εργασία και την κοινωνία, προσπαθεί απλά να επιβάλει τη συνεπιμέλεια. Μετατρέπει τα παιδιά σε αντικείμενο και επιχειρεί να θεσμοθετήσει την υποχρεωτική συνεπιμέλεια και τον χωρισμό του χρόνου λες και είναι προϊόν που μπαίνει στο ζύγι με το κιλό.

Οι χωρισμένοι άντρες της εργατικής τάξης δεν έχουν λόγο να υπερασπίζονται αυτή τη μεταρρύθμιση. Δεν έχει αυτούς και την καθημερινότητά τους στο μυαλό της η επιτροπή που σχεδιάζει το νομοσχέδιο. Από τη σκοπιά των εργατών και των εργατριών και “για το συμφέρον των παιδιών”, η συνεπιμέλεια περνάει, όχι μέσα από την επιβολή, αλλά μέσα από την καλυτέρευση της ζωής της εργατικής τάξης. Σε αυτό οι χωρισμένοι άντρες δεν έχουν συμμάχους ούτε τις διάφορες “ομάδες μπαμπάδων” που επιστρατεύουν το σεξιστικό επιχείρημα της “γονεϊκής αποξένωσης” (ότι δηλαδή η χωρισμένη μητέρα στρέφει το παιδί εναντίον του πατέρα), ούτε, πολύ περισσότερο, τη Νέα Δημοκρατία. Έχουν συμμάχους τις γυναίκες και τους άντρες της εργατικής τάξης που παλεύουν ενάντια στο σύστημα της εκμετάλλευσης και του σεξισμού.