Ιδέες
Η επαναστατική παράδοση του Λένιν

Ζούμε σε μια περίοδο γεμάτη εκρήξεις που δυναμιτίζουν την εικόνα παντοδυναμίας του καπιταλισμού. Η αντιμετώπιση της πανδημίας παγκοσμίως γκρέμισε τη βιτρίνα της “παγκοσμιοποίησης της ευημερίας”. Παράλληλα η συνεχιζόμενη οικονομική κρίση αφήνει πίσω της εκατομμύρια άνεργους, φτωχούς, κατατρεγμένους από τις πολεμικές συγκρούσεις και τον ρατσισμό, καταπιεσμένες και καταπιεσμένους από τον σεξισμό και τις διακρίσεις αλλά και οργή. Από τους εκατομμύρια αγρότες στην Ινδία ως τους εξεγερμένους της Κολομβίας μέχρι τις ΗΠΑ όπου η χρονιά που πέρασε σημαδεύτηκε από την έκρηξη του Black Lives Matter. Εδώ και δέκα μέρες έχει ξεδιπλωθεί σε ολόκληρο τον πλανήτη ένα τεράστιο κίνημα αλληλεγγύης στον αγώνα του παλαιστινιακού λαού. Στην Ελλάδα η αντίσταση στην κυβέρνηση της ΝΔ των Λιγνάδηδων και των Λάτσηδων παίρνει σάρκα και οστά ενάντια στο νομοσχέδιο-οδοστρωτήρα του Χατζηδάκη.

Που κολλάει σ’ αυτή την εικόνα ο Λένιν; Ο Λένιν έδρασε πολιτικά πριν από έναν ολόκληρο αιώνα. Συμμετείχε όμως στο μεγαλύτερο κύμα εργατικών επαναστάσεων που προσπάθησαν να αλλάξουν τον κόσμο. Η πορεία του είναι γεμάτη από πολύτιμες εμπειρίες για όσους αγωνίζονται για τον ίδιο σκοπό σήμερα.

Γεννήθηκε τη χρονιά της Παρισινής Κομμούνας και έγινε ο ηγέτης της Οκτωβριανής Επανάστασης στη Ρωσία. Η πολιτικοποίησή του ξεκίνησε από τους Ναρόντνικους που είχαν ως προσανατολισμό τους αγρότες και τις κοινότητές τους, αλλά πολύ γρήγορα στράφηκε στον μαρξισμό και τους αγώνες της εργατικής τάξης. Στην αχανή Ρώσικη αυτοκρατορία, η εργατική τάξη ήταν μειοψηφική και συγκεντρωμένη σε λίγα βιομηχανικά κέντρα. Κι όμως το 1917, στην Πετρούπολη ξεσπούσε η πρώτη νικηφόρα εργατική επανάσταση.

Σήμερα η εργατική τάξη σε κάθε χώρα χωριστά αλλά και παγκόσμια είναι ασύγκριτα μεγαλύτερη. Η πλειονότητα του παγκόσμιου πληθυσμού μένει πια στις πόλεις και δουλεύει όλο και πιο πολύ σε μεγάλους χώρους δουλειάς δεκάδων, εκατοντάδων ή και χιλιάδων εργατών. Από το 2013, σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ILO) η πλειονότητα όσων δουλεύουν, δουλεύουν ως μισθωτοί εργάτες: 1,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι, συν τις οικογένειες τους.

Η εργατική τάξη λοιπόν είναι σήμερα πολυπληθέστερη από ποτέ. Είναι όμως και πολύ πιο δυνατή. Η εικόνα του χειριστή της φαγάνας που έβγαζε τη λάσπη από τις όχθες της διώρυγας του Σουέζ για να ξεκολλήσει το τεράστιο πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων που μπλόκαρε τις παγκόσμιες μεταφορές μας το θυμίζει με κάπως κωμικό τρόπο. Η πρόσφατη όμως  λυσσαλέα αντίδραση που προκάλεσε η προσπάθεια των εργαζόμενων στον πιο μεγάλο εργοδότη, την Amazon στις ΗΠΑ, να φτιάξουν σωματείο εν μέσω πανδημίας αλλά και η απόφαση των λιμενεργατών του Λιβόρνο να αρνηθούν να φορτώσουν καράβι με πολεμικό υλικό με προορισμό το Ισραήλ τη στιγμή που βομβαρδίζεται η Γάζα είναι δύο μόνο παραδείγματα της δύναμης που δίνει η ίδια η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση στην εργατική τάξη.

Ο Λένιν όμως, ακολουθώντας τον Μαρξ, δεν έβλεπε την εργατική τάξη απλά σαν εργαλείο για την ανατροπή. Την έβλεπε ως επαναστατικό υποκείμενο αλλά και εν δυνάμει δημιουργό της νέας κοινωνίας. Για να το πετύχει αυτό όμως, η εργατική τάξη θα έπρεπε να μην αφήσει “πέτρα πάνω στην πέτρα”. Θα έπρεπε να συντρίψει τους παλιούς μηχανισμούς του αστικού κράτους και να δημιουργήσει νέους. Τη θεωρία του για το κράτος, την συμπύκνωσε στο βιβλίο “Κράτος και Επανάσταση”. 

Κράτος

Εκεί, υποστηρίζει πως αυτό δεν μεταρρυθμίζεται και πως η εργατική τάξη χρειάζεται το αντικαταστήσει με τη δική της εξουσία, τις μορφές συλλογικού ελέγχου της κοινωνίας και της οικονομίας: ένα κράτος που θα στηρίζεται στη μεγάλη πλειοψηφία, στην οργάνωση των εργατών στους χώρους δουλειάς, χωρίς μόνιμο στρατό, χωρίς γραφειοκράτες, όπου τις αποφάσεις θα τις παίρνουν οι συνελεύσεις των εργατικών συμβουλίων. Ο Λένιν δεν τα έβγαζε όλα αυτά από το κεφάλι του. Πατούσε στις εμπειρίες των ίδιων των εργατών τόσο της Κομμούνας του Παρισιού όσο και της επανάστασης του 1905 στη Ρωσία που είχε γεννήσει τα σοβιέτ. 

“Πέτρα πάνω στην πέτρα” όμως σήμαινε επανάσταση. Οι κάτοχοι του πλούτου δεν σκόπευαν να αφήσουν τους εργάτες να τους τον πάρουν, ούτε θα τους τον έδιναν γιατί θα ψήφιζαν στην κυβέρνηση αριστερούς υπουργούς που θα το απαιτούσαν. Η στρατηγική του Λένιν απέναντι στον πλούτο, ήταν το “όλη η εξουσία στα σοβιέτ”. Γυρίζοντας από την εξορία δύο μήνες μετά το ξέσπασμα της επανάστασης τον Φεβρουάριο του 1917, έδωσε αυτή τη μάχη πρώτα απ' όλα με τους δικούς του συντρόφους. Η εισήγηση που έκανε σε μια σύσκεψη του κόμματος έγινε γνωστή ως “Οι θέσεις του Απρίλη”. Κατάργηση του στρατού, τσάκισμα της αστυνομίας, εθνικοποίηση των τραπεζών και των μεγάλων τσιφλικιών, μετατροπή του μαινόμενου ιμπεριαλιστικού πολέμου σε εμφύλιο: επανάσταση.

Η αξία αυτής της στρατηγικής παραμένει στο ακέραιο. Κανένας Τζεφ Μπέζος και καμιά Μαριάννα Λάτση δεν πρόκειται να παραδώσουν τον πλούτο τους στους εργάτες γιατί θα του το υποδείξει κάποιος πολιτικός. Θα χρειαστεί να πάρουν οι ίδιοι οι εργάτες τον έλεγχο της παραγωγής στα χέρια τους. Μήπως όμως ο εργατικός έλεγχος είναι μια ουτοπική φαντασίωση;

Η εμπειρία της πανδημίας αποδεικνύει το αντίθετο. Πεθαίνουν εκατομμύρια και οι μεγαλέμποροι του φαρμάκου ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τα κομμάτια της πίτας της αγοράς των εμβολίων. Οι μεγαλοκλινικάρχες αρνούνται να συνδράμουν έστω και λίγο στην αντιμετώπιση της πανδημίας και κερδοφορούν πάνω στους θανάτους των πιο αδύναμων. Η κρατικοποίηση των πολυεθνικών του φαρμάκου και η επίταξη των ιδιωτικών κλινικών με εργατικό έλεγχο δεν είναι ουτοπία. Είναι ανάγκη στο σήμερα για να σώσουμε τις ζωές των ανθρώπων μας που πεθαίνουν καθημερινά γιατί η Υγεία δεν βρίσκεται στα χέρια των εργατών της.

Οργάνωση

Το νήμα που συνδέει όλα τα παραπάνω θεωρητικά βήματα του Λένιν είναι αυτό της οργάνωσης -του επαναστατικού κόμματος. Οι καπιταλιστές διαθέτουν τους ισχυρότερους κρατικούς μηχανισμούς που έχουν υπάρξει. Έχουν στη διάθεση τους όχι μόνο τα πολιτικά τους κόμματα αλλά και στρατιωτικούς (αστυνομία), οικονομικούς (απολύσεις) και ιδεολογικούς (ΜΜΕ) μηχανισμούς. Η ανάγκη για συλλογική οργάνωση των από κάτω απορρέει φυσιολογικά από αυτήν την πραγματικότητα. Ποιος είναι όμως ο τρόπος με τον οποίο χρειάζεται να οργανωθεί η εργατική τάξη; Το 1902, ο Λένιν έγραφε το βιβλίο “Τί να κάνουμε;”. Ήταν ένα πολιτικό ξεκαθάρισμα ότι δεν αρκεί η συνδικαλιστική δράση. Ήταν επίσης μια κατάκτηση για τη σχέση ανάμεσα στο αυθόρμητο και την οργανωμένη δράση.

Η απελευθέρωση της εργατικής τάξης είναι έργο της ίδιας της τάξης, όπως είχε πει ο Μαρξ. Αλλά για να το πετύχει, θα έπρεπε τα πιο πρωτοπόρα κομμάτια της, τα πιο μαχητικά, να είναι οργανωμένα ώστε να μπορούν να τραβούν και τα πιο διστακτικά. Ένα κόμμα “οπαδών” δεν θα μπορούσε να το πετύχει αυτό. Χρειαζόταν ένα κόμμα “πρωτοπόρων εργατών” που θα δρούσαν πειθαρχημένα δίνοντας όλη τους την ενέργεια προς αυτό το σκοπό. Γι’ αυτό, τόσο η θεωρία όσο και η διαρκής και συστηματική σύνδεση με το εργατικό κίνημα ήταν καθοριστική.

Το πόσο σημαντική ήταν αυτή η οργανωτική τομή φάνηκε τόσο στην επανάσταση του 1905, όταν ο Λένιν και οι Μπολσεβίκοι στην πάλη ενάντια στον Τσαρισμό αρνήθηκαν να γίνουν ουρά των φιλελεύθερων αστών, όσο και κατά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Οι Βρετανοί, οι Γερμανοί και οι Γάλλοι σοσιαλιστές ηγέτες υπέκυπταν στις πατριωτικές κραυγές και καλούσαν τους εργάτες να πάνε στα χαρακώματα. Ο Λένιν βάζει τον εαυτό του να κατανοήσει τις πραγματικές αιτίες του πολέμου (η θεωρία) – που συμπυκνώνεται στο βιβλίο του “Ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού”- και συμμετέχει στο αντιπολεμικό συνέδριο του Τσίμερβαλντ όπου θέτει ως στόχο τη ρήξη με τα κόμματα της Δεύτερης Διεθνούς και τη διάλυση της παλιάς τάξης που γέννησε τον πόλεμο.

Αυτό που όμως κάνει τη διαφορά είναι ότι η θεωρία του Λένιν μπορεί και παίρνει οργανωμένη μορφή παρέμβασης μέσα στα εργοστάσια χάρη στο δίκτυο των μπολσεβίκων και των εντύπων τους. Καταφέρνουν να μετατρέψουν την οργή σε οργανωμένη δράση και, όταν οι συνθήκες είναι πλέον κατάλληλες, να οδηγήσουν τους εργάτες στην κατάληψη της εξουσίας.


Για να αντλήσουμε από αυτές τις εμπειρίες του Λένιν, ώστε να οργανώσουμε τις μάχες ενάντια στην κυβέρνηση ΝΔ αλλά και σε ολόκληρο αυτό το σάπιο σύστημα, το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα  καλεί  διαδικτυακή εκδήλωση  με θέμα “Ο Λένιν σήμερα – Κόμμα, τάξη, κίνημα” το Σάββατο 29 Μάη στις 6μμ με ομιλητή τον Πάνο Γκαργκάνα, διευθυντή της Εργατικής Αλληλεγγύης.

Συνδεθείτε διαδικτυακά στο zoom.

Meeting ID: 856 4950 1068   

Passcode: 915830