Καταπίεση και απελευθέρωση
“Η πάλη γα την απελευθέρωση των γυναικών”: Η πιο επίκαιρη παρουσίαση ενός βιβλίου μάχης

25/6, Παρουσίαση του Βιβλίου “Η πάλη γα την απελευθέρωση των γυναικών” στο Περιστέρι. Φωτό: Λένα Βερδέ

Με την απόφαση της απαγόρευσης των εκτρώσεων στις ΗΠΑ συνέπεσε η παρουσίαση της 3ης έκδοσης του βιβλίου «Η Πάλη για την Απελευθέρωση των Γυναικών» που οργάνωσε το Μαρξιστικό Βιλιοπωλείο στην Έκθεση Βιβλίου στο Άλσος Περιστερίου το Σάββατο 25 Ιούνη. Ομιλήτριες ήταν η Χριστίνα Καρακιουλάφη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και η συγγραφέας του βιβλίου, Μαρία Στύλλου. Ακολούθησε πλούσια συζήτηση για τις αιτίες του σεξισμού και της καταπίεσης, αλλά και γεμάτη οργή για τις εξελίξεις στις ΗΠΑ.

«Η παρουσίαση ήταν περιεκτική, συνοπτική, απόλυτα κατανοητή γιατί αυτό χρειαζόμαστε. Να ακούμε πράγματα χωρίς ορολογίες άγνωστες στον περισσότερο κόσμο», είπε ξεκινώντας τις τοποθετήσεις η Ειρήνη Λύγουρη, ιδιωτική υπάλληλος. «Όλοι εδώ έχουμε κάποια ερεθίσματα και γνώσεις, έχουμε ζήσει καταστάσεις και μπορούμε να αντιδράσουμε σε όσα γίνονται. Οι νεότερες γενιές όμως που δεν έχουν αντίστοιχες εμπειρίες, πώς μπορούν να αφυπνιστούν; Τι μπορούμε να κάνουμε για να μην είναι τα νέα παιδιά κοινωνοί αυτών των άσχημων απόψεων και καταστάσεων;».

Το ερώτημα πυροδότησε τη συζήτηση. Η Αργυρή Ερωτοκρίτου, γιατρός στο ΓΝΑ Γεννηματάς, μέλος στο ΔΣ του Σωματείου Εργαζόμενων στο νοσοκομείο και υπεύθυνη της Κίνησης για την Απεργιακή 8 Μάρτη, μίλησε για τις μάχες των υγειονομικών, πολλών εκ των οποίων νέοι/ες εργαζόμενοι/ες, ενάντια στις επιθέσεις στην υγεία που χτυπούν ιδιαίτερα τις γυναίκες. Αντίστοιχες εικόνες έφερε η Κατερίνα Πατρικίου, πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζόμενων στον Άγιο Σάββα.

Για τις μάχες που έχουν δώσει και συνεχίζουν να δίνουν μαθητές, εκπαιδευτικοί, γονείς και εργαζόμενοι/ες ενάντια στις σεξιστικές επιθέσεις και διακρίσεις, το ρατσισμό και τους φασίστες στα σχολεία, τις γειτονιές και όλους τους εργατικούς χώρους μίλησαν η Άρια Σταροπούλου και η Λίλιαν Μπουρίτη από τους πυρήνες του ΣΕΚ στα Πατήσια και το Περιστέρι αντίστοιχα, καθώς και η Σταυρούλα Πανίδου, εκπαιδευτικός. Η μαζικότητα της απεργιακής 8 Μάρτη, των Pride και όλων των αντισεξιστικών κινητοποιήσεων και μαχών τα τελευταία χρόνια αναδείχτηκαν ιδιαίτερα σε όλες τις τοποθετήσεις.

Λένα Βερδέ


Χριστίνα Καρακιουλάφη

Η τρίτη έκδοση του βιβλίου της Μαρία Στύλλου δεν συνιστά απλώς μια επανέκδοση αλλά έχει εμπλουτιστεί σε μεγάλο βαθμό τόσο από πλευράς περιεχομένου, λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις που διαμεσολάβησαν τα τελευταία χρόνια, όσο και από πλευράς φωτογραφικού υλικού, επιχειρώντας να αποτυπώσει με εικόνες στιγμές-κλειδιά αυτής της πάλης. Χωρίς να παραλείπονται από την προηγούμενη έκδοση, στην τρίτη έκδοση κεντρική θέση κατέχουν τα ζητήματα της σεξιστικής βίας και των παρενοχλήσεων εις βάρος των εργαζόμενων γυναικών, αλλά και των έμφυλων επιπτώσεων της πανδημίας. 

Η προσέγγιση που υιοθετεί στο βιβλίο είναι ένας συνδυασμός θεωρητικών και εμπειρικών γνώσεων που επιχειρούν να καταδείξουν το διιστορικό χαρακτήρα της πάλης των γυναικών για απελευθέρωση, αλλά και τη διασύνδεση του παρόντος με το παρελθόν.

Για να επιχειρηματολογήσει, η συγγραφέας αξιοποιεί ένα οικείο στις κοινωνικές επιστήμες εργαλείο, τις βιωματικές συνεντεύξεις, όπου ο λόγος των υποκειμένων, των γυναικών έρχεται να στηρίξει το θεωρητικό της εγχείρημα. Οι θεωρητικές τις αναφορές από τη σκοπιά του Μαρξισμού σχετικά με τον ρόλο, από τη μια πλευρά της οικογένειάς και της γυναίκας και από την άλλη πλευρά της εργατικής τάξης, καταδεικνύουν ότι δεν μιλάμε για ατομικά βιώματα αλλά για ένα συλλογικό βίωμα σχέσεων εκμετάλλευσης, καταπίεσης και σεξισμού στον καπιταλισμό. Ταυτόχρονα, η ιστορική προσέγγιση με αναφορές στη Ρώσικη Επανάσταση και στον Μάη του 1968 ρίχνει φως σε έναν διαχρονικό αγώνα των γυναικών απέναντι στην εκμετάλλευση και την καταπίεση. 

Αναπαραγωγή

Οι γυναίκες φέρουν την ευθύνη για τη μη-αμειβόμενη εργασία της συντήρησης και αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης, ενώ ταυτόχρονα και ως εργαζόμενες καθίστανται αντικείμενα εκμετάλλευσης. Αφενός, η πατριαρχική ιδεολογία που νομιμοποιεί την απλήρωτη εργασία των γυναικών στο πλαίσιο της οικογένειας βάσει βιολογικών υποτίθεται έμφυλων διαφορών. Αφετέρου, οι αυξημένες οικογενειακές υποχρεώσεις των γυναικών χρησιμοποιούνται από τους καπιταλιστές ως αφορμή και δικαιολογία για τις χαμηλότερες αμοιβές των εργαζόμενων γυναικών. 

Μελετώντας τη σεξουαλική παρενόχληση, όπως και άλλου είδους κακοποιητικές συμπεριφορές στους χώρους εργασίας, καθίσταται αναγκαίο να την εντάξουμε σε έναν ευρύτερο πλέγμα σχέσεων εκμετάλλευσης, εξουσίας και ανισοτήτων στους χώρους εργασίας. Πολλές αναλύσεις των παρενοχλητικών συμπεριφορών τείνουν να απογυμνώνουν τα άτομα από την κοινωνική και ταξική τους διάσταση, βάζοντας στο προσκήνιο την ατομική συμπεριφορά και μεταθέτοντας το κέντρο βάρους από το συλλογικό στο ατομικό.

Στην εισαγωγή της η συγγραφέας αναφέρεται στις έμφυλες διαστάσεις της πανδημικής κρίσης όπου οι εμπειρίες, οι αποκλεισμοί και οι συνέπειες δεν είναι οι ίδιες για όλους και όλες. Οι παγιωμένες ανισότητες εντείνουν ακόμα περισσότερο τις διακρίσεις σε βάρος όσων βρίσκονται σε επισφαλή εργασιακή θέση. Σε συνέχεια και εμπλουτίζοντας τις σχετικές αναλύσεις, η συγγραφέας αναδεικνύει την έμφυλη διάσταση των συνεπειών της πανδημίας. Η πανδημία έφερε στην επιφάνεια και διεύρυνε βαθιά ριζωμένες κοινωνικές ανισότητες (έμφυλες, ταξικές, φυλετικές) αλλά και ξεγύμνωσε ένα ήδη υπολειμματικό κοινωνικό κράτος.

Γι' αυτό, η πάλη για την απελευθέρωση των γυναικών θα πρέπει να συνδέεται με τους ευρύτερους αγώνες της εργατικής τάξης.

Συνολικά λοιπόν, αυτό που εμείς αποκομίσαμε από αυτό το βιβλίο είναι η ανάγκη διαπλοκής της πάλης για την απελευθέρωση των γυναικών με τα αιτήματα, τις διεκδικήσεις και τους αγώνες του εργατικού κινήματος. Από τη σκοπιά των σχέσεων εξουσίας και εκμετάλλευσης που υπάρχουν και αναπαράγονται δομικά, συλλογικά και όχι ατομικά στους όρους εργασίας, αναμφισβήτητα υπάρχει κοινός τόπος.


Μαρία Στύλλου

Αυτή την ώρα γίνονται μαζικές διαδηλώσεις στην Αμερική ενάντια στην απαγόρευση του δικαιώματος στην έκτρωση. Η σημερινή συζήτηση και η διαδήλωση την Τρίτη 28 Ιούνη έξω από την Αμερικάνικη Πρεσβεία είναι κομμάτι αυτής της μάχης. Το δικαίωμα στην έκτρωση δεν το χαρίζουμε σε κάνεναν. Το κατακτήσαμε με σκληρούς αγώνες και θα το κρατήσουμε.

Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αποφάσισε να ανατρέψει το νόμο του 1973, με πλειοψηφία έξι στους εννιά. Τρεις στους έξι διορίστηκαν από τον Τραμπ πριν φύγει. Η μία είναι η πρόεδρος του δικαστηρίου, γυναίκα. Οι γυναίκες δεν είμαστε όλες ίδιες, η ταξική μας θέση μάς καθορίζει. Καταργούν το δικαίωμα στην έκτρωση πενήντα χρόνια μετά. Θέλουν να μας γυρίσουν πίσω.

Η μάχη είναι παγκόσμια. Τη δεκαετία του ’70 ξεσηκώθηκαν στην Ιταλία και κέρδισαν το δικαίωμα στο διαζύγιο και την έκτρωση. Το ίδιο στην Ελλάδα. Δεν μπορούμε να αφήσουμε κανέναν σήμερα να μας τα πάρει πίσω, ούτε στην Αμερική, ούτε τους Μητσοτάκηδες και τους Πλεύρηδες εδώ.

Οι γυναίκες βγήκαν μαζικά στην παραγωγή από το Β’ΠΠ. Το ’42-‘43 έγιναν οι μεγαλύτερες απεργίες μέσα στην κατοχή. Δεν ήταν μόνο οι άντρες, ήταν οι γυναίκες της εργατικής τάξης που, ενώ είχαν να αντιμετωπίσουν πείνα, φτώχεια, βιασμούς και σκοτωμούς, οργανώθηκαν στα συνδικάτα και έδωσαν μάχες, μπήκαν στην Aντίσταση, πολιτικοποιήθηκαν, έπαιξαν ρόλο στον εμφύλιο. Ο πολιτικός και συνδικαλιστικός τους ρόλος ήταν τεράστιος όλα τα επόμενα χρόνια.

Έτσι φτάσαμε στο τεράστιο κίνημα γυναικών που πάλεψε για την αντισύλληψη και τις δωρεάν εκτρώσεις μαζί με την ισότητα στους μισθούς, για να αλλάξει ο οικογενειακός κώδικας που έλεγε ότι η γυναίκα υπόκειται στον άντρα, το επίθετο είναι δικό του, το παιδί είναι δικό του, η ζωή είναι δική του. Με μεγάλες απεργίες και μάχες του οργανωμένου κινήματος, των εργατριών, των φοιτητριών.

Εκμετάλλευση

Γιατί θέλουν να μας τα πάρουν όλα πίσω; Ο καπιταλισμός στηρίζεται σε δυο πράγματα. Το ένα η δύναμη της εργατικής τάξης στην παραγωγή. Χωρίς την εργατική τάξη, καπιταλισμός δεν υπάρχει. Μας έχει ανάγκη, γυναίκες και άντρες, για να βγάζει το κέρδος. Αλλά αυτή την εργατική τάξη θέλει κάποιος να του την προσφέρει. Γι’ αυτό οι γυναίκες πρέπει να γεννάνε, γι’ αυτό οι εκτρώσεις είναι κακές, γι’ αυτό οι γυναίκες πρέπει να είναι υποταγμένες στην οικογένεια. Για να αναπαράγουν, να μεγαλώνουν και να διαμορφώνουν την εργατική τάξη ώστε να τη χρησιμοποιούν οι καπιταλιστές και να βγάζουν το κέρδος. Αυτό σημαίνει και εκμετάλλευση και καταπίεση.

Εκεί πατούν τα ιδεολογήματα ότι οι γυναίκες στη δουλειά είναι προσωρινές και έχουν έτσι χαμηλότερους μισθούς. Ο στόχος είναι η διαίρεση της εργατικής τάξης. Και δεν είναι ο μοναδικός τρόπος διαίρεσης. Όσο κακή είναι έκτρωση για το σύστημα, άλλο τόσο κακές είναι οι ελεύθερες σεξουαλικές προτιμήσεις. Δεν μπορείς να είσαι ΛΟΑΤΚΙ+ γιατί αυτό δεν πάει στην κατεύθυνση της αναπαραγωγής, αλλά της σεξουαλικής απελευθέρωσης. Δεν μπορείς να είσαι μετανάστρια ή πρόσφυγας έγκυος, γιατί το παιδί πρέπει να είναι λευκό, να έχει αντίληψη του έθνους και της φυλής.

Το σύστημα στηρίζεται στην οργανωμένη καταπίεση. Και γι’ αυτό πάει συνέχεια μπρος πίσω. Οι μάχες το αναγκάζουν να φτιάχνει κράτος πρόνοιας που στην πρώτη ευκαιρία το παίρνει πίσω. Μπρος ήταν η κατοχύρωση της έκτρωσης το ’73. Πίσω είναι σήμερα που την καταργούν ή που ο Πλεύρης θέλει να διαλύσει τη γυναικολογική κλινική στο Γεννηματάς και τις υπηρεσίες υγείας των γυναικών και των ΛΟΑΤΚΙ+ στο Έλενα. 

Το βιβλίο αυτό είναι ένα βιβλίο μάχης. Για να εξηγούμε τις εξελίξεις και να προχωράμε. Είμαστε όλοι και όλες μαζί, από την απεργία στις 8 Μάρτη μέχρι το Pride. Αλλά θέλουμε να φτάσουμε στην απελευθέρωση. Θέλουμε να απελευθερωθούμε από το σύστημα που στηρίζεται στο κέρδος και την καταπίεση. Να προχωρήσουμε σε ένα σύστημα που θα το καθορίζουμε εμείς. Γι’ αυτό στο κέντρο μας είναι το εργατικό κίνημα. Η εργατική τάξη είναι η δύναμη που ενώνει όλους τους αγώνες ενάντια στην εκμετάλλευση και την καταπίεση.