750 πρόσφυγες. Έφυγαν από τις χώρες τους, την Αίγυπτο, τη Συρία, το Πακιστάν, την Παλαιστίνη, για να σωθούν από χούντες, πολέμους, κατοχή και φτώχεια. Το σφράγισμα των συνόρων στον Έβρο και το Αιγαίο τους οδήγησε στη Λιβύη. Κι από εκεί πάνω σε μια γερασμένη ψαρότρατα εν πλω για Ιταλία. Από τους 750 σώθηκαν οι 104. Μόλις 78 πτώματα έχουν βρεθεί. Οι υπόλοιποι μάλλον δεν θα βρεθούν ποτέ. Μεταξύ αυτών και τουλάχιστον 100 παιδιά μαζί με τις μανάδες τους στα αμπάρια του πλοίου. Βούλιαξαν στο πιο βαθύ σημείο της Μεσογείου.
Το ναυάγιο στην Πύλο είναι μια μαζική δολοφονία του ελληνικού κράτους. Αυτό που κατήγγειλε το κίνημα αλληλεγγύης και η αντικαπιταλιστική αριστερά από την πρώτη στιγμή, πλέον επιβεβαιώνεται από πλήθος μαρτυρίες των διασωθέντων.
«Όλοι λένε μια βασική ιστορία. Το ελληνικό λιμενικό ήρθε πλάι πλάι με το πλοίο των προσφύγων, πήγε να τους τραβήξει και το αναποδογύρισε. Αυτό είναι το σημαντικό. Κι όταν τους πέταξαν στο νερό δεν έκαναν τίποτα. Για ώρα δεν πέταγαν ούτε ένα σωσίβιο και πνίγονταν οι άνθρωποι. Εν τω μεταξύ το πλοίο ήταν μέρες ακίνητο και δεν έγινε καμία κίνηση να τους μαζέψουν. Έριξαν φαγητό κι έφυγαν. Πρέπει να ακουστεί η αλήθεια, ότι φταίει το ελληνικό καράβι» λέει στην Εργατική Αλληλεγγύη, διερμηνέας που προσφέρει βοήθεια στους επιζώντες.
«Aυτοί μας βύθισαν το σκάφος. Το σκάφος μας δεν θα βυθιζόταν αλλιώς» επιβεβαιώνουν δύο επιζώντες, σε βίντεο που έβγαλε στη δημοσιότητα η Πακιστανική Κοινότητα Ελλάδος “Η Ενότητα”. «Το πλοίο μας δεν βυθίστηκε για πέντε μέρες, γιατί να βυθιστεί σε ένα λεπτό; Για πέντε μέρες και έξι νύχτες, αν και η μηχανή του σκάφους δεν δούλευε, δεν βυθίστηκε. Πέντε μέρες και έξι νύχτες. Την έκτη νύχτα όταν είδα την ώρα ήταν 2.15πμ. Σχεδόν 10 λεπτά μετά τις 2.15πμ συνέβη το περιστατικό. Από τη μια πλευρά έβαλαν ένα σκοινί λόγω του οποίου έγινε αυτό. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι επίτηδες δεν μας δέχτηκαν. (Γύρω μας) υπήρχαν δυο ταχύπλοα, ένα φορτηγό πλοίο, ένα ιδιωτικό πλοίο, και ένα ελικόπτερο πάνω μας» επισημαίνει η βιντεοσκοπημένη μαρτυρία από το στρατόπεδο της Μαλακάσας όπου έχουν μεταφερθεί οι επιζώντες.
«Μας τράβηξε απότομα»
«Το λιμενικό γύρισε το πλοίο. Φταίει το Λιμενικό» καταγγέλει άλλος διασωθείς στην εφημερίδα Documento. «Έριξαν ένα σκοινί και τράβηξαν δύο φορές απότομα. Εκείνη την ώρα είχε κύμα. Δεν έπρεπε να μας τραβήξει, έπρεπε να ανέβει το πλοίο στο κύμα, να κατέβει και μετά να μας τραβήξει. Μας τράβηξε απότομα πάνω στο κύμα γύρισε το πλοίο. Έτσι έφυγαν όλοι μαζί. Αν δεν μας είχαν τραβήξει έτσι, δεν θα είχε πεθάνει ούτε ένας άνθρωπος. Με το πρώτο τράβηγμα που έκαναν, κάποιοι άνθρωποι έπεσαν στη θάλασσα επί τόπου, πριν γυρίσει το πλοίο… Δεν έψαξαν πολλή ώρα τους ανθρώπους που έπεσαν στη θάλασσα. Είχαν έρθει δυο σκάφη μόνο. Ήταν σκοτάδι, δεν είχαν φώτα, με 2-3 φακούς έψαχναν τόσους ανθρώπους».
Ανάλογες είναι και οι μαρτυρίες επιζώντων σε αντιπροσωπεία της ΑΝΤΑΡΣΥΑ που επισκέφτηκε το στρατόπεδο της Μαλακάσας. Οι πρόσφυγες απέπλευσαν «από πόλη της Λιβύης στα σύνορα με την Αίγυπτο. Τους είχαν πει ότι μετά από κάποιες ώρες θα υπήρχε επιχείρηση για τη διάσωσή τους. Μετά τη δεύτερη μέρα οι πρόσφυγες απαιτούσαν το πλοίο να εκπέμψει SOS, αλλά οι διακινητές δεν ήθελαν. Οι πρόσφυγες διαμαρτύρονταν και ζητούσαν βοήθεια. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, ο καπετάνιος σκοτώθηκε σε διένεξη μεταξύ των διακινητών. Το υπερφορτωμένο αλιευτικό πλησίασε κάποια στιγμή ένα μεγάλο αμερικάνικο πλοίο που τους έδωσε νερό και φαγητά και όταν άρχισαν να τους φωνάζουν να τους σώσουν, έκοψαν το σκοινί και έφυγαν, ενώ φωτογράφισαν το αλιευτικό και έχουν βγει αυτές οι φωτογραφίες στη δημοσιότητα. Μετά πέρασε ένα άλλο πλοίο από Σουηδία ή Φιλανδία, τους εκτόξευσαν σκοινί από μακριά και τους πέρασαν νερά και στη συνέχεια κι αυτοί απομακρύνθηκαν, αλλά το αλιευτικό δεν έστελνε SOS.
Μετά το αλιευτικό έμεινε για ώρες σταματημένο και για όλο αυτό το χρονικό διάστημα ήταν γύρω τους το σκάφος του λιμενικού. Στο τέλος, το σκάφος αυτό τους έδεσε και ξεκίνησε να τους τραβά. Το αλιευτικό όμως έγειρε και άλλους τους παρέσυρε στον βυθό και άλλοι έμειναν στην επιφάνεια. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, για αρκετή ώρα υπήρχαν άνθρωποι που κολυμπούσαν και το πλοίο του λιμενικού τους φώτιζε, αλλά δεν προχώρησαν σε διάσωση με αποτέλεσμα άνθρωποι να πνιγούν μπροστά στα μάτια τους! Γι’ αυτούς τους λόγους είπαν ότι φοβούνται και τώρα. Όλες οι γυναίκες και τα παιδιά ήταν μέσα στο αμπάρι και πνίγηκαν. Ο ένας από τους δύο επιζήσαντες έχασε και έναν ξάδελφο του 35 χρονών στο ναυάγιο. Στην ερώτηση γιατί ανέβηκαν σε αυτό το καράβι αφού είδαν ότι ήταν έτσι οι συνθήκες, η απάντηση ήταν ότι όποιος αρνιόταν του έβαζαν το πιστόλι στο κεφάλι».
Οι καταγγελίες για τις ευθύνες του Λιμενικού έχουν πάρει διεθνείς διαστάσεις, με μεγάλους ειδησεογραφικούς φορείς της Ευρώπης να μιλάνε ακόμα και για ναυάγιο που προκλήθηκε κατά τη διαδικασία pushback.
«Μετά το δυστύχημα με το σκάφος ανοιχτά της Ελλάδας με εκατοντάδες νεκρούς, υπάρχουν σοβαρές κατηγορίες κατά της ελληνικής ακτοφυλακής ότι προκάλεσε το δυστύχημα. Γίνεται λόγος για τα λεγόμενα pushback. Πρόκειται για μέτρα που χρησιμοποιούνται για να εμποδίσουν τους ανθρώπους που διαφεύγουν από το να περάσουν τα σύνορα και να υποβάλουν αίτηση ασύλου. Ωστόσο, ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ εγγυάται το δικαίωμα στο άσυλο σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενεύης για τους πρόσφυγες» σημειώνει το γερμανικό WDR.
Επιζώντες καταγγέλλουν
Ο απεσταλμένος δημοσιογράφος του WDR στην Ελλάδα, Bamdad Esmaili, εξηγεί ότι: «υπάρχουν κατηγορίες ότι η ελληνική ακτοφυλακή τράβηξε αυτό το σκάφος προς την κατεύθυνση των ιταλικών υδάτων - ότι το έσπρωξε, ας πούμε. Μέχρι τώρα είχαμε ακούσει μόνο αυτή την κατηγορία, αλλά χθες το βράδυ ο συνάδελφός μου, που μιλάει αραβικά, κατάφερε να μιλήσει με περίπου δέκα επιζώντες πρόσφυγες. Ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον ανέφεραν ότι πράγματι τράβηξαν αυτή τη βάρκα - όχι μόνο μία, όχι μόνο δύο, αλλά τρεις φορές συνολικά. Και κατά τη διαδικασία, το πλοίο άρχισε να ταλαντεύεται και βυθίστηκε».
Από την ώρα που έγινε γνωστό το πολύνεκρο ναυάγιο, εν χορώ οι εκπρόσωποι της ΝΔ (κι από δίπλα του ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ) «δηλώνουν συγκλωνισμένοι» κι εντοπίζουν έναν υπεύθυνο: τους διακινητές. Με τον ίδιο τρόπο που στα Τέμπη έριχναν όλη την ευθύνη στον σταθμάρχη. Κουβέντα για τις πολιτικές που οδήγησαν τους ανθρώπους στα χέρια των διακινητών. Αντίθετα πλειοδοσία υπεράσπισης για τα κλειστά σύνορα «που πρέπει να φυλάσσονται», για τον φράχτη «που πρέπει να επεκταθεί», για το Λιμενικό «που το τιμάμε».
Οι αρμόδιοι κρατικοί φορείς της Ελλάδας πανικόβλητοι προσπαθούν να βρουν δικαιολογίες και καταλήγουν να απαντούν στα ερωτήματα με αντιφάσεις. Ανακοινώνουν κάτι που διώχνει την ευθύνη από πάνω τους, οι μαρτυρίες και τα δημοσιογραφικά ρεπορτάζ το διαψεύδουν, στη συνέχεια ανακοινώνουν κάτι άλλο, αντίθετο με τον αρχικό τους ισχυρισμό, μέχρι να έρθουν νέες μαρτυρίες και ρεπορτάζ και να τους εκθέσουν ξανά.
Δύο παραδείγματα από τα πολλά: Το αν υπήρξε το περιβόητο «σκοινί» από το Λιμενικό προς το αλιευτικό, όπου μέρες μετά το ναυάγιο και μια σειρά επίσημες ανακοινώσεις που το διέψευδαν, αναγκάστηκε ο εκπρόσωπος του Λιμενικού να παραδεχτεί την πρόσδεση των δύο σκαφών. Μέχρι τον γελοίο ισχυρισμό ότι δεν υπήρξε βοήθεια γιατί οι επιβαίνοντες τον αρνήθηκαν. Γελοίο γιατί η διάσωση στη θάλασσα δεν είναι προαιρετική, τη στιγμή μάλιστα που όλα τα δεδομένα λένε ότι η εικόνα του αλιευτικού κραύγαζε για τη δεινή του κατάσταση. Αλλά και ψεύτικο αφού ακόμα και η άρνηση από τη μεριά του αλιευτικού διαψεύδεται.
«Μπορώ να βεβαιώσω ότι αυτοί οι άνθρωποι ζητούσαν να σωθούν από οποιαδήποτε αρχή» ξεκαθαρίζει η Nawal Soufi, η μαροκινοϊταλίδα ακτιβίστρια από την Κατάνια, που ήταν σε επικοινωνία με τους επιβαίνοντες. Σχολιάζει ο βρετανικός Guardian: «Ο απολογισμός της έρχεται σε αντίθεση με εκείνον της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία δήλωσε ότι οι επιβάτες είπαν στο λιμενικό ότι δεν υποβλήθηκε αίτημα για βοήθεια επειδή ήθελαν να πάνε στην Ιταλία.
Αναπάντητα ερωτήματα
Τέσσερις ημέρες μετά από μία από τις μεγαλύτερες καταστροφές των τελευταίων ετών στη Μεσόγειο, η ασυμφωνία αυτή είναι μόνο ένα από μια σειρά αναπάντητων ερωτημάτων, όπως το τι οδήγησε το πλοίο στην ανατροπή του. Ανησυχία προκαλούν οι ισχυρισμοί ότι ανατράπηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης επειδή προσδέθηκε σχοινί από τους λιμενικούς, ισχυρισμοί που απορρίπτονται από τους Έλληνες αξιωματούχους. Αρχικά, το λιμενικό δήλωσε ότι κράτησε "διακριτική απόσταση" από το σκάφος, αλλά την Παρασκευή ένας κυβερνητικός εκπρόσωπος επιβεβαίωσε ότι είχε πεταχτεί σχοινί για να "σταθεροποιηθεί" το σκάφος.
Ο Maurice Stierl, του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Έρευνας και Διαπολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Osnabruck στη Γερμανία, δήλωσε: "Η ελληνική ακτοφυλακή κάνει λόγο για ξαφνική μετατόπιση του βάρους. Τι προκάλεσε λοιπόν την ξαφνική μετατόπιση του βάρους; Υπήρξε πανικός στο πλοίο; Μήπως συνέβη κάτι κατά τη διάρκεια της προσπάθειας να τους παράσχουν κάτι; Ή μήπως ρυμουλκήθηκε; Και εξαιτίας αυτής της ρυμούλκησης, βυθίστηκε το σκάφος;"
Υπάρχουν επίσης ερωτήματα σχετικά με το αν η ελληνική ακτοφυλακή θα έπρεπε να είχε επέμβει νωρίτερα για να συνοδεύσει τη γερασμένη μηχανότρατα σε ασφαλές σημείο. Κυβερνητικοί αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν ότι περιπολικά σκάφη και φορτηγά πλοία παρακολουθούσαν τη μηχανότρατα από το απόγευμα της Τρίτης.
Ορισμένοι πιστεύουν ότι η αποτυχία παρέμβασης δεν μπορεί να εξηγηθεί με ανικανότητα. Ο Stierl κατηγόρησε πολλές χώρες της ΕΕ ότι "εκμεταλλεύονται τον χρόνο" καθυστερώντας τη διάσωση όσο περισσότερο μπορούν, ή αυτό που αποκάλεσε "φάση στρατηγικής αμέλειας και εγκατάλειψης". Είπε χαρακτηριστικά: "Έχουν καταφέρει να ενσωματώσουν καθυστερήσεις στην ευρωπαϊκή εμπλοκή στη θάλασσα. Στην πραγματικότητα κρύβονται συνειδητά κατά κάποιον τρόπο, από τις βάρκες των μεταναστών, ώστε να μην αναμιχθούν σε επιχειρήσεις διάσωσης. Μπορούμε να δούμε πώς δημιουργείται μια στρατηγική, η οποία επιβραδύνει -ενεργά και συνειδητά- τις προσπάθειες διάσωσης"».
Με λίγα λόγια βρέθηκε βάρκα με πρόσφυγες σε νερά για τα οποία είσαι αρμόδιος; «Κάνε την πάπια» μπας και πάνε παραπέρα και δεν είναι πια στη δικαιοδοσία σου. Κι αν αργούν πολύ βάλε κανά χεράκι να τους τραβήξεις στα νερά του γείτονα. Κι αν τώρα αναποδογυρίσει και πάει προς τον πάτο, να εύχεσαι να περάσει στα ψιλά. Αλλιώς άντε μάζευτα. Αυτά είναι τα pushback και γίνονται καθημερινά. Αυτά που με λύσσα διέψευδαν όλο το προηγούμενο διάστημα ο Μητσοτάκης και οι υπουργοί του, λοιδορώντας όσους τα κατήγγειλαν. Αυτή είναι η πολιτική της Ευρώπης Φρούριο, των κλειστών συνόρων, του Φράχτη, της Φροντεξ. Και είναι τόσο δολοφονική.