Καταπέλτης είναι το άρθρο που δημοσιεύουν οι New York Times σχετικά με το ναυάγιο της Πύλου, καθώς καταρρίπτει τα ψέματα των ελληνικών αρχών που προσπαθούν να αποποιηθούν τις δικές τους ευθύνες και να τις φορτώσουν στους ίδιους τους πρόσφυγες.
«Από αέρος και θαλάσσης, χρησιμοποιώντας ραντάρ, τηλέφωνο και ασύρματο, οι αξιωματούχοι παρακολουθούσαν και άκουγαν επί 13 ώρες το σκάφος με τους μετανάστες “Adriana” καθώς έχανε την ισχύ του […] Ωστόσο, το Adriana ανατράπηκε και βυθίστηκε παρουσία ενός μόνο πλοίου της ελληνικής ακτοφυλακής, σκοτώνοντας περισσότερους από 600 μετανάστες ...
Δορυφορικές εικόνες, σφραγισμένα δικαστικά έγγραφα, περισσότερες από 20 συνεντεύξεις με επιζώντες και αξιωματούχους και ένας καταιγισμός ραδιοφωνικών σημάτων που μεταδόθηκαν τις τελευταίες ώρες, υποδηλώνουν ότι η θανατηφόρα τραγωδία ήταν δυνατόν να αποφευχθεί.
Δεκάδες αξιωματούχοι και πληρώματα της ακτοφυλακής παρακολουθούσαν το πλοίο, ωστόσο η ελληνική κυβέρνηση αντιμετώπισε την κατάσταση σαν επιχείρηση επιβολής του νόμου και όχι σαν διάσωση. Αντί να στείλουν νοσοκομειακό πλοίο του Πολεμικού Ναυτικού ή ειδικούς σε θέματα διάσωσης, οι αρχές έστειλαν μια ομάδα που περιλάμβανε τέσσερις μασκοφόρους, οπλισμένους άνδρες από μια μονάδα ειδικών επιχειρήσεων της ακτοφυλακής.
Οι ελληνικές αρχές έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι το Adriana έπλεε προς την Ιταλία και ότι οι μετανάστες δεν ήθελαν να διασωθούν. Αλλά οι δορυφορικές εικόνες και τα δεδομένα εντοπισμού που απέκτησαν οι New York Times δείχνουν ότι το Adriana έπλεε σε κύκλους τις τελευταίες εξίμισι ώρες. Και σε ένορκες καταθέσεις, οι επιζώντες περιέγραψαν επιβάτες στα ανώτερα καταστρώματα του πλοίου που καλούσαν σε βοήθεια και προσπάθησαν ακόμη και να πηδήξουν σε ένα εμπορικό δεξαμενόπλοιο που είχε σταματήσει για να προσφέρει πόσιμο νερό».
Συνεχίζουν οι ΝYT το χρονικό του ναυαγίου: «Η Frontex είχε ειδοποιηθεί από τις ιταλικές αρχές ότι το Adriana είχε πρόβλημα και έσπευσε στις συντεταγμένες του. Δεν υπήρχε καμία αμφιβολία ότι το πλοίο ήταν επικίνδυνα υπερφορτωμένο, δήλωσαν αξιωματούχοι της Ε.Ε, και ήταν απίθανο να καταφέρει να φτάσει σε οποιοδήποτε λιμάνι χωρίς βοήθεια.
Οι εικόνες του σκουριασμένου μπλε αλιευτικού εμφανίστηκαν στο κέντρο διοίκησης της Frontex στη Βαρσοβία, δήλωσε εκπρόσωπος της Frontex… Δύο ώρες αργότερα, ένα ελικόπτερο της ελληνικής ακτοφυλακής πέρασε από εκεί. Οι αεροφωτογραφίες του έδειχναν τα πάνω καταστρώματα του πλοίου να είναι γεμάτα με ανθρώπους που κουνούσαν τα χέρια τους. Η Nawal Soufi, μια Ιταλίδα ακτιβίστρια, δέχτηκε τηλεφωνήματα από απελπισμένους μετανάστες. "Είμαι σίγουρη ότι θα σας σώσουν", τους είπε. "Αλλά κάντε υπομονή. Δεν θα γίνει αμέσως".
Γύρω στις 7 το απόγευμα της 13ης Ιουνίου, σχεδόν επτά ώρες αφότου η Frontex εντόπισε το Adriana, οι ελληνικές αρχές ζήτησαν από δύο κοντινά εμπορικά δεξαμενόπλοια να μεταφέρουν στους μετανάστες νερό, τρόφιμα και πετρέλαιο για να συνεχίσουν το ταξίδι τους, σύμφωνα με τις βιντεοσκοπήσεις και τα δικαστικά έγγραφα.
Ένα κρίσιμο μέρος της εξήγησης των ελληνικών αρχών για τη μη διάσωση του Adriana είναι ο ισχυρισμός τους ότι αυτό έπλεε ενεργά προς την Ιταλία…
Αλλά οι δορυφορικές εικόνες και τα δεδομένα από την πλατφόρμα παρακολούθησης πλοίων MarineTraffic δείχνουν ότι το Adriana ήταν ακυβέρνητο για τις τελευταίες επτά περίπου ώρες. Οι δορυφορικές εικόνες ραντάρ από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος δείχνουν ότι όταν οι Έλληνες κάλεσαν τα εμπορικά πλοία, το Adriana είχε ήδη φτάσει στο κοντινότερο σημείο του προς την Ιταλία. Από εκεί και πέρα, παρασύρθηκε προς τα πίσω…
Καθώς πλησίαζαν τα μεσάνυχτα της 14ης Ιουνίου, το σκάφος 920 του Ελληνικού Λιμενικού Σώματος, το μοναδικό κυβερνητικό πλοίο που είχε αποσταλεί στο σημείο, έφτασε δίπλα στο Adriana. Η παρουσία του 920 δεν καθησύχασε τους μετανάστες. Αρκετοί δήλωσαν σε συνεντεύξεις τους ότι τους αναστάτωσαν οι μασκοφόροι άνδρες. Στο παρελθόν, η ελληνική κυβέρνηση έχει χρησιμοποιήσει την ακτοφυλακή για να αποτρέψει τη μετανάστευση. Τον Μάιο, η εφημερίδα The Times δημοσίευσε βίντεο που έδειχνε αξιωματικούς να μαζεύουν μετανάστες και να τους αφήνουν σε μια σχεδία στο Αιγαίο Πέλαγος.
Eξοπλισμένη
Η αποστολή του 920 είναι ασαφής, όπως και το τι συνέβη μετά την άφιξή του και την πλεύση του σε κοντινή απόσταση για τρεις ώρες. Ορισμένοι επιζώντες λένε ότι προσπάθησε να ρυμουλκήσει το Adriana, ανατρέποντάς το. Η ακτοφυλακή το αρνήθηκε στην αρχή, στη συνέχεια παραδέχτηκε ότι έριξε ένα σχοινί στη μηχανότρατα, αλλά είπε ότι αυτό έγινε ώρες πριν βυθιστεί». Ωστόσο, ό,τι κι αν προκάλεσε την ανατροπή του, σχολιάζουν οι ΝΥΤ, «η Ελλάδα, ένα από τα σημαντικότερα ναυτικά έθνη του κόσμου, ήταν εξοπλισμένη για να πραγματοποιήσει μια διάσωση. Πλοία του Πολεμικού Ναυτικού, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με ιατρικά μέσα, θα μπορούσαν να έχουν φτάσει 13 ώρες μετά τον συναγερμό της Frontex». Αλλά δεν το έκαναν.
Μια άλλη δημοσιογραφική έρευνα, η μεγαλύτερη μέχρι στιγμής, επιβεβαιώνει το δολοφονικό ρόλο του Ελληνικού Λιμενικού. Συγκεκριμένα η συνεργασία δημοσιογράφων από τους Reporters United, Lighthouse Reports, Der Spiegel, SIRAJ, El Pais, Monitor και The Times συγκέντρωσε μαρτυρίες από 17 επιζώντες διαφορετικών εθνικοτήτων –ο μεγαλύτερος αριθμός μαρτυριών που έχει συγκεντρωθεί για το ναυάγιο της Πύλου. Πρόκειται για συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν ξεχωριστά, ωστόσο οι 16 από τους 17 επιζώντες καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα: Το ελληνικό Λιμενικό προσπάθησε να ρυμουλκήσει το σκάφος και αυτό τελικά συνετέλεσε στη βύθισή του. Κάποιες από τις μαρτυρίες επιβεβαιώνουν τις υποψίες για πουσμπακ δηλώνοντας ότι το αλιευτικό ρυμουλκήθηκε προς τα Ιταλικά ύδατα, ενώ κάποιες άλλες τονίζουν ότι το Λιμενικό αντί να διασώσει όσους βρίσκονταν στο νερό, έκανε κύκλους γύρω από το αναποδογυρισμένο σκάφος κάνοντας χειρότερη την κατάσταση.
Καταγγελίες
Επιβεβαιώνονται επίσης και οι καταγγελίες για προσπάθεια συγκάλυψης των ευθυνών χρησιμοποιώντας εγκάθετους διερμηνείς για τη φαλκίδευση των μαρτυριών:
«Μάλιστα σε μία περίπτωση κατάθεσης το άτομο που κλήθηκε να μεταφράσει στα αγγλικά για έναν Σύριο επιζώντα δήλωσε ως επάγγελμα “λιμενικός”. Εκτός από τις συντριπτικές ομοιότητες στα κείμενα των καταθέσεων, υπάρχουν και καταγγελίες από δύο διασωθέντες που μας είπαν ότι δεν συμπεριλήφθηκαν όλα όσα ανέφεραν σχετικά με την απόπειρα ρυμούλκησης του πλοίου τους από το σκάφος του Λιμενικού στο έντυπο της κατάθεσης που κλήθηκαν να υπογράψουν στα ελληνικά.
Είναι αποκαλυπτική η δήλωση ενός εκ των μαρτύρων: “Με ρώτησαν για το τι συνέβη στη βάρκα και πώς βυθίστηκε. Τους είπα ότι το ελληνικό Λιμενικό ήρθε κι έδεσε το σχοινί στη βάρκα μας και μας ρυμούλκησε και προκάλεσε την ανατροπή της βάρκας. Δεν το έγραψαν αυτό στη μαρτυρία μου, όταν την παρουσίασαν στο τέλος δεν μπόρεσα να βρω αυτό το σημείο”. Ανέφερε επίσης ότι δέχθηκε πίεση να υποδείξει συγκεκριμένα πρόσωπα ως διακινητές-επικεφαλής της επιχείρησης. Ένας δεύτερος επιζών που επίσης μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας, μας είπε ότι δέχθηκε πίεση για να μην εμπλέξει το Λιμενικό με τη βύθιση του σκάφους: “Με ρώτησαν πώς βυθίστηκε η βάρκα. Τους είπα ότι το ελληνικό Λιμενικό το προκάλεσε. Υπήρχε ένας διερμηνέας που μου είπε να μην το πω αυτό μπροστά στην Αστυνομία. Δεν άλλαξα την κατάθεσή μου. Η ελληνική αστυνομία είπε: ‘Ίσως το λέτε αυτό επειδή είστε υπό ψυχολογική πίεση, οπότε δεν ξέρετε τι να πείτε. Είστε τραυματισμένος’. Έτσι φοβήθηκα και δεν είπα τίποτα άλλο. Και δεν το συμπεριέλαβαν αυτό στην τελική κατάθεση”».
Μαρτυρίες
Στο ρεπορτάζ των εφτά ειδησεογραφικών φορέων παρατίθενται όλες οι μαρτυρίες που επιβεβαιώνουν ότι η πρόσδεση και η ρυμούλκηση φέρεται να οδήγησαν σε βύθιση, ότι η κατεύθυνση της ρυμούλκησης ήταν προς τα ιταλικά ύδατα, ότι το Λιμενικό καθυστέρησε τη διάσωση, όσους διέσωσε τους κακομεταχειρίστηκε, ενώ προσπάθησε να εξαφανίσει κι οποιοδήποτε βίντεο είχαν τραβήξει οι πρόσφυγες. «Τη στιγμή που έδεσαν το σχοινί, την κινηματογράφησα μόνος μου. Το κινητό του M. χάθηκε, το πήρε η αστυνομία. Το πήραν στην Καλαμάτα, του το πήραν. Ζήτησε να το πάρει πίσω και του είπαν “δεν σου πήραμε τίποτα“» λέει μια από τις καταγγελίες.
Τη «διερεύνηση ποινικών ευθυνών των κρατικών οργάνων που επελήφθησαν της επιχείρησης διάσωσης του πλοίου ανοιχτά της Πύλου» διεκδικούν οι δικηγόροι της Εναλλακτικής Παρέμβασης -Δικηγορικής Ανατροπής, που πρωτοστατούν και στη συγκρότηση της Πρωτοβουλίας Δικηγόρων και Νομικών για το Ναυάγιο της Πύλου:
«Επισημαίνουμε ότι καμία ποινική διερεύνηση δεν θα είναι πλήρης και αξιόπιστη αν δεν τεθούν υπόψιν των ανακριτικών και εισαγγελικών αρχών οι εντολές που δόθηκαν στον κυβερνήτη του πλοίου του Λιμενικού Σώματος από τους ανωτέρους του, όπως αυτές προκύπτουν από τις καταγεγραμμένες επικοινωνίες του κυβερνήτη με το Κέντρο Επιχειρήσεων, καθώς και του Κέντρου επιχειρήσεων με τον επικεφαλής του Λιμενικού Σώματος (ηχητικά, sms, τηλεφωνικές συνομιλίες, email, κοκ), καθ’ όλο το επίμαχο 24ωρο από τη γνωστοποίηση πλεύσης του σκάφους μέχρι τη βύθισή του.
Προειδοποιούμε ότι οι δημόσιες τοποθετήσεις αξιωματούχων του Λιμενικού Σώματος και οι διαδικαστικές προανακριτικές πράξεις ενώπιόν του πρέπει να αντιμετωπίζονται με ιδιαίτερη επιφύλαξη, καθώς αξιωματούχοι του Λιμενικού βρίσκονται ελεγχόμενοι για την τέλεση αξιόποινων πράξεων, εξ αυτού δε του λόγου είναι πιθανό μια κακώς εννοούμενη συναδελφική αλληλεγγύη να διαφθείρει τα μέσα της αποδεικτικής διαδικασίας.
Εφιστούμε την προσοχή στις πολιτικές ευθύνες που αντιστοιχούν σε κυβερνητικούς και κρατικούς αξιωματούχους των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και φυσικά της Ελλάδας, που με τη στοχοποίηση των προσφυγικών και μεταναστευτικών πληθυσμών, την οικοδόμηση φραχτών, την εισαγωγή πολεμικής ορολογίας απέναντι σε κατεξοχήν ευάλωτους ανθρώπους που μετακινούνται εξαιτίας των πολέμων και της ακραίας φτώχειας (“θωράκιση συνόρων”, “αποτροπή”, “υβριδική απειλή”, κοκ), συνέβαλαν καθοριστικά στους μαζικούς πνιγμούς και τα εγκλήματα στα σύνορα. Οι πολιτικοί παράγοντες που επιλέγουν αυτή τη ρητορική και αυτές τις πρακτικές δεν είναι τιμωροί, αλλά συνεργοί και χορηγοί των διακινητών, αυξάνοντας το κόστος της μετανάστευσης και της προσφυγιάς, πολλές φορές με αίμα.
Απευθυνόμαστε στους διεθνείς οργανισμούς που έχουν προβεί σε σχετικές δηλώσεις για την ανάγκη “ανεξάρτητης”, “ενδελεχούς” και “διαφανούς” διερεύνησης των συνθηκών που οδήγησαν στο πολύνεκρο ναυάγιο επισημαίνοντας ότι: οι ελληνικές αρχές δεν προσφέρουν τα εχέγγυα μια τέτοιας διερεύνησης, δεδομένης της καταγεγραμμένης αποτυχίας τους προς διερεύνηση πλήθους καταγγελιών για παράνομες επαναπροωθήσεις στα ελληνικά χερσαία και υδάτινα σύνορα τα τελευταία χρόνια».
Την ανάσυρση του βυθισμένου σκάφους διεκδικούν οι δικηγόροι της Πρωτοβουλίας. «Μπορεί να ανασυρθεί το ναυάγιο με τον ίδιο τρόπο που ανασύρθηκαν τα συντρίμια του βαθυσκάφους, με το οποίο κάποιοι πλούσιοι πήγαν να κάνουν τουρισμό στον Τιτανικό. Πρέπει να γίνει και γρήγορα μάλιστα. Το χρωστάμε πρώτα απ’ όλα στις οικογένειες των θυμάτων. Και για να παραλάβουν τα σώματα των αγαπημένων τους που χάθηκαν αλλά και για να υπάρξουν ακόμα περισσότερα στοιχεία για τις συνθήκες στις οποίες έγινε η βύθιση» δήλωσε στην Εργατική Αλληλεγγύη ο Δημήτρης Ζώτος, δικηγόρος και μέλος της Πρωτοβουλίας.