Κόλαφο για το ελληνικό λιμενικό -και κατ’ επέκταση για την κυβέρνηση της ΝΔ- αποτελεί η νέα έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας και της Human Rights Watch για το πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου. Το κείμενο που έδωσαν στη δημοσιότητα οι δυο διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιβεβαιώνει εμπεριστατωμένα τις κατηγορίες σε βάρος του λιμενικού, για πρόκληση ναυαγίου και μη διάσωση των προσφύγων που επέβαιναν στο αλιευτικό «Αντριάνα» από τη μία, για υπονόμευση της δικαστικής διερεύνησης και τελικά απόπειρα κουκουλώματος της υπόθεσης από την άλλη.
«Στις 14 Ιουνίου 2023, ένα αλιευτικό σκάφος με 750 ανθρώπους από τη Συρία, το Πακιστάν και την Αίγυπτο βυθίστηκε ανοιχτά των ακτών της Πύλου, στην Ελλάδα. Μόνο 104 άνθρωποι επέζησαν και μόλις 82 σοροί περισυνελέχθησαν. Οι επιζώντες δήλωσαν ότι το ελληνικό Λιμενικό Σώμα ρυμούλκησε το σκάφος τους, προκαλώντας την ανατροπή του, και επέδειξε ολιγωρία στην κινητοποίηση των επιχειρήσεων διάσωσης. Οι έρευνες έχουν σημειώσει μικρή πρόοδο, ενώ οι μαρτυρίες των επιζώντων δείχνουν ενδεχόμενες δικονομικές ελλείψεις. Πάνω από 500 άνθρωποι είναι αγνοούμενοι και θεωρούνται νεκροί», αναφέρει εισαγωγικά η έκθεση, πριν μπει αναλυτικά στα στοιχεία που αποδεικνύουν τις εγκληματικές ενέργειες του λιμενικού και τις προσπάθειες συγκάλυψής τους μέχρι σήμερα.
Έχοντας πάρει συνεντεύξεις από 21 επιζώντες, 5 συγγενείς 5 αγνοουμένων, από εκπροσώπους του Λιμενικού Σώματος και της Ελληνικής Αστυνομίας, από μη κυβερνητικές οργανώσεις, τον ΟΗΕ και διεθνείς φορείς και οργανισμούς και έχοντας συγκεντρώσει και μελετήσει όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, η σύνοψη της έκθεσης αναφέρει: «Με βάση τα ευρήματα, οι ελληνικές αρχές, τις 15 ώρες που μεσολάβησαν από τη λήψη του πρώτου συναγερμού ότι το αλιευτικό “Adriana” βρισκόταν εντός της δικής τους περιοχής έρευνας και διάσωσης και μέχρι την ανατροπή του σκάφους, παρέλειψαν να κινητοποιήσουν τα κατάλληλα μέσα για τη διάσωση. Οι αρχές είχαν προφανώς επίγνωση των δεικτών κινδύνου, όπως η υπερφόρτωση του σκάφους και η ανεπάρκεια σε τρόφιμα και νερό και, σύμφωνα με τα λεγόμενα των επιζώντων, γνώριζαν ότι υπήρχαν νεκροί πάνω στο σκάφος και αιτήματα για διάσωση.
Μαρτυρίες επιζώντων
Οι μαρτυρίες των επιζώντων αμφισβητούν επίσης τον ισχυρισμό των αρχών ότι οι επιβαίνοντες στο “Adriana” δεν επιθυμούσαν τη διάσωση, κάτι που ούτως ή άλλως δεν θα απάλλασσε το Λιμενικό Σώμα από την υποχρέωσή του να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για την κατοχύρωση της ασφάλειας στη θάλασσα. Οι επιζώντες δήλωσαν σταθερά ότι έκαναν επανειλημμένα έκκληση για διάσωση, ακόμα και στο ίδιο το Λιμενικό Σώμα.
Οι επιζώντες δήλωσαν ότι πλωτό περιπολικό του Λιμενικού Σώματος προσέδεσε σχοινί στο “Adriana” και άρχισε να το ρυμουλκεί, με αποτέλεσμα την ανατροπή του αλιευτικού. Επίσης ισχυρίστηκαν ότι, μετά την ανατροπή του αλιευτικού, το σκάφος του Λιμενικού άργησε να ενεργοποιήσει τις επιχειρήσεις διάσωσης, απέτυχε να μεγιστοποιήσει τον αριθμό των διασωθέντων, και επιδόθηκε σε επικίνδυνους ελιγμούς». Από όλο το κείμενο (θα το βρείτε στο www.amnesty.gr) προκύπτει ξεκάθαρα ότι το λιμενικό, αντί για επιχείρηση διάσωσης, αυτό που πραγματοποιούσε ήταν επιχείρηση επαναπροώθησης.
Η έκθεση, που έχει τίτλο «Έξι μήνες μετά, καμιά δικαιοσύνη για το ναυάγιο της Πύλου», παρουσιάστηκε την Πέμπτη 14 Δεκέμβρη από τις Adriana Tidona, ερευνήτρια για τη μετανάστευση στην Ευρώπη της Διεθνούς Αμνηστίας και Judith Sunderland, αναπληρώτρια διευθύντρια Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας της Human Rights Watch, σε εκδήλωση των δυο οργανώσεων στον πολυχώρο Ρομάντσο. Στο πρώτο μέρος της εκδήλωσης, που συντόνισε η Δέσποινα Παρασκευά-Βελουδογιάννη και προλόγισε ο Χρήστος Δημόπουλος, υπεύθυνη εκστρατειών και διευθυντής του ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας αντίστοιχα, μίλησαν επίσης οι επιζώντες του ναυαγίου Ναγέφ Σαγιασνά και Ζισάν Σαρβάρ. «Πάλευα με το θάνατο» ήταν η πιο συγκλονιστική φράση του πρώτου, «έχασα τέσσερις συγγενείς στο ναυάγιο» του δεύτερου.
Αν και η έκθεση εστιάζει πρωτίστως στις ευθύνες των ελληνικών αρχών, «το ναυάγιο της Πύλου εγείρει ευρύτερα ζητήματα που σχετίζονται με τη Frontex, τις πρακτικές έρευνας και διάσωσης της ΕΕ», αναφέρει το κείμενο. Αυτή η διάσταση, μαζί με τις συστηματικές πρακτικές των επαναπροωθήσεων και τις προσπάθειες συγκάλυψης, ήταν στο επίκεντρο του δεύτερου μέρους της εκδήλωσης.
«Το πρώτο πράγμα που αντιμετωπίσαμε ήταν η εκκωφαντική σιωπή από μεριάς αρχών, η παντελής αδυναμία καταγραφής του συμβάντος», είπε ο Στέφανος Λεβίδης, ερευνητής από την ομάδα Forensis. «Μιλάμε για μια ακτοφυλακή που επιχειρεί με ένα σκάφος, το ΠΠΛΣ-920, που είναι υπερσύγχρονο, έχει κοστίσει πάνω από 10 εκ. ευρώ στις ελληνικές αρχές, έχει αγοραστεί δυο χρόνια πριν τη βύθιση του Αντριάνα, κι όμως ισχυρίζεται η ακτοφυλακή ότι τα καταγραφικά συστήματα εκείνη τη μέρα δεν λειτουργούσαν. Οι κάμερες βρίσκονταν εκτός λειτουργίας, το στίγμα του σκάφους δεν καταγραφόταν, δεν υπάρχει κανένας τρόπος να γνωρίζουμε πώς επιχείρησε το σκάφος εκείνο το βράδυ.
Παραποίηση στοιχείων
Παράλληλα πολλοί επιζώντες κατέθεσαν ότι τα κινητά τους κατασχέθηκαν, πολλοί εξ αυτών ανέφεραν ότι είχαν κινηματογραφίσει τις τελευταίες στιγμές πριν τη βύθιση και ότι τα κινητά τους είχαν αποθηκευτεί σε αδιάβροχες θήκες και πιθανόν το υλικό αυτό να είχε επιβιώσει. Κανένα από αυτά τα κινητά δεν έχει επιστραφεί στους ιδιοκτήτες του, κάποια από αυτά βρέθηκαν ορισμένους μήνες αργότερα σε μια σακούλα σε ένα σκάφος κάπου στα Κύθηρα. Πάντως ήταν εμφανές από την αρχή ότι υπάρχει μια προσπάθεια συγκάλυψης, αν όχι παραποίησης στοιχείων γύρω από το συμβάν.
Στην ομάδα μας έχουμε συγκεντρώσει, αναλύσει και τεκμηριώσει πειστήρια για 2.010 υποθέσεις επαναπροωθήσεων στο Αιγαίο. Αυτές αφορούν την επαναπροώθηση 55.445 ανθρώπων μέσα στα τελευταία τρία χρόνια. Αυτές οι επαναπροωθήσεις-απαγωγές αναγκάζουν τους ανθρώπους να αναζητούν μεγαλύτερες πιο επικίνδυνες οδούς από την Τουρκία στην Ιταλία, από την ανατολική Λιβύη στην Ιταλία όπως στην περίπτωση του Αντριάνα, ακόμα και από το Λίβανο στην Ιταλία. Οπότε το ναυάγιο του Αντριάνα είναι απότοκο αυτής της δολοφονικής πρακτικής».
«Το ναυάγιο της Πύλου, όπως και εκείνο στο Φαρμακονήσι το 2014, δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά, όπως επιχειρεί να παρουσιάσει η ελληνική κυβέρνηση. Δεν είναι, φυσικά, ατυχήματα, ούτε καν απλά δυστυχήματα. Είναι εγκλήματα που συντελέστηκαν εξαιτίας των πράξεων και των παραλείψεων των ελληνικών αρχών. Είναι, δε, οι τραγικές όψεις των παράνομων πρακτικών αποτροπής που ακολουθούνται για χρόνια στα θαλάσσια σύνορα της Ελλάδας και της ΕΕ, πρακτικές που μένουν ανεξέλεγκτες και ατιμώρητες... πρακτικές που εντάσσονται στη λεγόμενη Ευρώπη Φρούριο, με στρατιωτικοποίηση συνόρων, FRONTEX, όπου δαπανούνται τεράστια ποσά», τόνισε η Ελένη Σπαθανά, δικηγόρος των επιζώντων και της οργάνωσης Refugee Support Aegean.
Για τις δράσεις και τους στόχους της Πρωτοβουλίας Δικηγόρων και Νομικών για το ναυάγιο της Πύλου μίλησε ο Θανάσης Καμπαγιάννης, ενώ ο Δημήτρης Χούλης, δικηγόρος των 9 Αιγύπτιων από το ναυάγιο που κατηγορούνται ως διακινητές τόνισε: «Και σε αυτή την περίπτωση έχουμε επαναπροώθηση, αυστηρή φύλαξη συνόρων, έλλειψη διάσωσης, μη διάσωση μετά, κατά πάσα πιθανότητα πρόκληση ναυαγίου από το λιμενικό. Οι εννιά, που είναι διπλά θύματα, και του ναυαγίου και της ποινικοποίησης μετά, που βρέθηκαν στις φυλακές βρεγμένοι ακόμα χωρίς καμιά ψυχοκοινωνική υποστήριξη, αντιμετωπίζουν τις εξής ποινές: μία ποινή ισόβιας κάθειρξης για κάθε μεταφερόμενο άτομο και 700.000 ευρώ για κάθε μεταφερόμενο άτομο. Πόσα είναι τα μεταφερόμενα άτομα; Πώς θα μάθουμε αν δεν γίνει ανέλκυση; Τι να πω; Ότι 2000 άνθρωποι βρίσκονται στις φυλακές κατηγορούμενοι ως “διακινητές”; Ότι οι εννιά βρέθηκαν στη θάλασσα χωρίς σωσίβια, χωρίς μία μάσκα ή ένα όπλο που να δείχνει ότι είναι διακινητές; Ότι αυτοί που πήραν τρία εκατομμύρια ευρώ για τη μεταφορά αποκλείεται να βρίσκονταν σε αυτό το σαπιοκάραβο και να πνίγονταν;».
Στη συζήτηση συμμετείχε επίσης η Μαρία Παπαμηνά, δικηγόρος των επιζώντων και των οικογενειών των θυμάτων, από το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, ενώ παρενέβη ο Οντάι Αλ Ταλάμπ, που έχασε τον αδερφό του στο ναυάγιο.
«Σε έρευνα που είχαμε δημοσιοποιήσει λίγο πριν το ναυάγιο, καταγράφαμε πως από τα 819 εκατομμύρια που διατίθενται στην Ελλάδα από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Διαχείρισης Συνόρων για τα έτη 2021-27, μόλις 600 χιλιάδες αφορούν τα προγράμματα έρευνας και διάσωσης, δηλαδή 0,07%», ήταν μια από τις παρεμβάσεις που έκανε η Ηλιάνα Παπαγγελή, διευθύντρια της ερευνητικής δημοσιογραφικής ομάδας Solomon, η οποία συντόνισε τη συζήτηση. Και σε άλλο σημείο θύμισε καυστικά πως «στις 28 και 29 Οκτώβρη το ελληνικό λιμενικό πραγματοποίησε άσκηση στην οποία συμμετείχε το σκάφος ΠΠΛΣ-920. Τα κοινά με την υπόθεση της Πύλου, ακόμα και το γεγονός ότι ο καπετάνιος του υπό διάσωση σκάφους φέρεται να αρνείται την βοήθεια, ήταν κομμάτι του υποθετικού σεναρίου. Εκεί όμως όλα λειτούργησαν καλά, δηλαδή ο υπουργός Ναυτιλίας τη χαρακτήρισε μετά ως μια εξαιρετική άσκηση».