Η Ισπανία, η δωδέκατη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, έγινε την περασμένη βδομάδα το τέταρτο μέλος του “κλαμπ των χρεοκοπημένων” χωρών της Ευρωζώνης. Την Κυριακή ο Μαριάνο Ραχόι, ο δεξιός πρωθυπουργός της Ισπανίας -που μέχρι πριν από λίγες μέρες διαλαλούσε ότι η χώρα δεν χρειαζόταν την “ξένη βοήθεια”- αναγκάστηκε να προσφύγει στους μηχανισμούς στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στους έξι περίπου μήνες που βρίσκεται στην εξουσία, η κυβέρνηση του Ραχόι, έχει επιβάλει ένα τόσο άγριο πακέτο περικοπών που θα έκανε ακόμα και την Τρόικα να κοκκινίσει από ντροπή. Οι προϋπολογισμοί των επαρχιών μειώθηκαν δραστικά (με αποτέλεσμα να χρεοκοπήσει η Καταλονία πριν από λίγες μέρες), δεκάδες υπηρεσίες του δημοσίου έκλεισαν ή ξεπουλήθηκαν σε ιδιώτες, μισθοί, συντάξεις και κοινωνικά επιδόματα σφαγιάστηκαν και χιλιάδες εργαζόμενοι πετάχτηκαν στο δρόμο. Η ανεργία έχει φτάσει ήδη στο 25% στην Ισπανία και η φτώχεια καλπάζει.
Ο στόχος της κυβέρνησης ήταν να μειώσει το δημόσιο έλλειμμα από το 9% (περίπου) πέρσι στο 5% φέτος -και να το μηδενίσει μέσα σε λίγα χρόνια. Ο Ραχόι, άλλωστε, ανήκει στα γεράκια της δημοσιονομικής πειθαρχίας, στους θερμούς θιασώτες των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών. Το “νοικοκύρεμα” των δημόσιων οικονομικών, λέει αυτή η ακραία νεοφιλελεύθερη οικονομική “θεωρία” είναι η βασική προϋπόθεση για την θεραπεία όλης της οικονομίας. Για να πάρει μπροστά η οικονομία πρέπει να πέσουν τα επιτόκια -και αυτό μπορεί να γίνει μόνο αν το κράτος ανακτήσει, μέσα από την συνετή διαχείριση, την εμπιστοσύνη των αγορών.
Περιττό να το πει κανείς τώρα, αντί να φέρει την λύση, το πρόγραμμα αυτό βύθισε τελικά την Ισπανία ακόμα πιο βαθιά στην ύφεση και την κρίση.
Ο μεγάλος ασθενής της Ισπανικής οικονομίας είναι οι τράπεζες -με άλλα λόγια αυτές οι ίδιες οι “αγορές” που υποτίθεται ότι πρέπει να εξευμενίσουμε για να πάρει μπροστά η οικονομία.
Το μοναδικό πράγμα στο οποίο πιστεύουν τα σύγχρονα “πιστωτικά ιδρύματα” είναι η πίστη στην κερδοσκοπία. Τα προηγούμενα χρόνια δεν υπήρχε ούτε μια τράπεζα που να μην έπαιζε βρόμικα στοιχήματα σε βάρος του προϋπολογισμού: μέχρι και σήμερα, οι Ευρωπαϊκές Τράπεζες τσεπώνουν κάθε χρόνο δισεκατομμύρια από τους φόρους δανείζοντας, με τοκογλυφικά επιτόκια, στις κυβερνήσεις φρεσκοτυπωμένα λεφτά που έχουν δανειστεί με σχεδόν μηδενικά επιτόκια από την ΕΚΤ. Η απληστία τους είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που έχουν οδηγήσει στην σημερινή κρίση δημόσιου χρέους -και που απειλεί τώρα να αφανίσει και τις ίδιες. Αλλά δεν μπορούν να την ελέγξουν: είναι στο DNA τους...
Κερδοσκοπία
Το μεγαλύτερο στοίχημα, όμως, που έπαιξαν οι Ισπανικές τράπεζες ήταν στην κερδοσκοπία της γης. Η αξία της γης ανέβαινε και οι τράπεζες έδιναν το ένα δάνειο μετά το άλλο με την ψευδαίσθηση ότι η άνοδος των τιμών θα συνεχιζόταν για πάντα: αν κάποιος από τους αγοραστές δεν μπορούσε να εξοφλήσει τα δάνειά του, οι τράπεζες θα έβγαζαν απλά το σπίτι ή το οικόπεδο που είχε αγοράσει στο σφυρί -και όχι μόνο δεν θα έχαναν αλλά θα έβγαιναν και κερδισμένες. Και ύστερα έγινε το “αδιανόητο”: η αξία της γης άρχισε να πέφτει. Τώρα κάθονται πάνω σε ένα βουνό από “κακά δάνεια” αξίας πάνω από 180 δις Ευρώ.
Την περασμένη Κυριακή ο Ραχόι ζήτησε βοήθεια 100 δισεκατομμυρίων από την Ευρωπαϊκή Ένωση για να τις σώσει. Οι ηγέτες της Ευρώπης -που στην αρχή επέμεναν ότι η Ισπανία θα έπρεπε να μπει, όπως και η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Ιρλανδία, κάτω από τον έλεγχο της Τρόικας υποχώρησαν. Και ο Ραχόι προσπάθησε να παρουσιάσει το αποτέλεσμα σαν μια νίκη της κυβέρνησής του “που δεν υποχώρησε στις πιέσεις”.
Στην πραγματικότητα, όμως, μόνο για νίκη δεν πρόκειται. Πρώτον, ο Ραχόι απέτυχε ολοκληρωτικά να σταματήσει την κρίση. Μέσα στους προηγούμενους μήνες η κυβέρνηση έκανε απεγνωσμένες προσπάθειες να εξασφαλίσει μόνη της (δηλαδή με δανεισμό από τις διεθνείς “αγορές”) τα απαραίτητα κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίηση του τραπεζικού της συστήματος. Το μόνο που κατάφερε, όμως, ήταν να τινάξει τα επιτόκια των ομολόγων του δημοσίου ένα βήμα μόνο κάτω από το 7% (το μαγικό νούμερο που ανάγκασε Ελλάδα, Ιρλανδία και Πορτογαλία να καταφύγουν στη βοήθεια της Τρόικα).
Δεύτερον, η εικόνα ότι η Ισπανία απέφυγε τον έλεγχο της Τρόικα είναι παραπλανητική. Όπως έγραφε η εφημερίδα Financial Times το πρωί της Τρίτης, “η Γερμανία ανακοίνωσε ότι εξωτερικοί επιθεωρητές θα ελέγχουν τα δάνεια έκτακτης ανάγκης των 100 δις Ευρώ για τις Ισπανικές Τράπεζες, όπως ακριβώς και στις άλλες περιπτώσεις διάσωσης, σε πείσμα της επιμονής της Μαδρίτης ότι θα απέφευγε τις σκληρές συνθήκες που επιβλήθηκαν στην Πορτογαλία, την Ιρλανδία και την Ελλάδα...”
Στην Ελλάδα πολλοί έτρεξαν να πανηγυρίσουν για τους νέους δρόμους που υποτίθεται ότι άνοιξε η “σκληρή διαπραγμάτευση” του Ραχόι. Ο ισπανικός δρόμος είναι τώρα ανοιχτός και για την Ελλάδα. Το μόνο που χρειάζεται είναι μια “υπεύθυνη κυβέρνηση”. Στην πραγματικότητα, όμως, το μόνο που κατάφερε η “υπεύθυνη κυβέρνηση” της Ισπανίας ήταν να φέρει τον “ελληνικό δρόμο” στην Ισπανία: στην αρχή η εγχώρια λιτότητα. Ύστερα η Τρόικα. Και στο τέλος της διαδρομής η χρεοκοπία.
Όχι ευχαριστούμε. Δεν θα πάρουμε.