Ηταν κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου που έσπασε από την οργάνωσή του, την Κουρτουλούς και άρχισε να αναπτύσσει μια διαφορετική προσέγγιση του Μαρξισμού, επικεντρώνοντας στην αυτενέργεια της εργατικής τάξης. Ο ίδιος και οι σύντροφοί του δημιούργησαν μια νέα οργάνωση το Sosyalist Isci (Σοσιαλιστής Εργάτης), τον πρόδρομο του σημερινού “Επαναστατικού Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος” (DSIP).
Μέσω του Ρόνι Μαργκόλις, ο Ντοάν γνώρισε τον Τόνι Κλιφ, τον ιδρυτή του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος (SWP), και εμένα. Ξεκινήσαμε συστηματικές συζητήσεις που σιγά-σιγά άρχισαν να επικεντρώνονται πάνω στο ερώτημα αν ο Κλιφ είχε δίκιο να επιμένει ότι η Σοβιετική Ενωση και οι χώρες του λεγόμενου ανατολικού μπλοκ δεν ήταν σοσιαλιστικές, αλλά κοινωνίες γραφειοκρατικού κρατικού καπιταλισμού.
Διαφωνούσαμε πάνω σε αυτό το ζήτημα για πάνω από πέντε χρόνια. Για τον Κλιφ και εμένα, η θεωρία του κρατικού καπιταλισμού έδινε τη δυνατότητα στους επαναστάτες να επανεπιβεβαιώσουν την θεμελιώδη αρχή στη θεωρία του Μαρξ ότι ο σοσιαλισμός μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από την αυτενέργεια της ίδιας της εργατικής τάξης και όχι μέσω της υποκατάστασης από ένα κόμμα ή έναν αντάρτικο στρατό. Επίσης η θεωρία του κρατικού καπιταλισμού σήμανε ότι η αντίθεση στο σταλινισμό δεν απαιτούσε την εγκατάλειψη όλου του πλούτου της κλασσικής μαρξιστικής παράδοσης και των μαθημάτων επαναστατικής στρατηγικής και τακτικής που έδωσαν, ιδιαίτερα, ο Λένιν και ο Τρότσκι.
Ο Κλιφ χρησιμοποίησε όλες τις περίφημες δυνάμεις της πειθούς που είχε για να κερδίσει τον Ντοάν, αλλά είχε να αντιμετωπίσει κάποιον τόσο πεισματάρη όσο και ο ίδιος. Ο Ντοάν ακολουθούσε ένα μακρύ δρόμο, ψάχνοντας για διέξοδο από την σταλινική παράδοση με την οποία είχε γαλουχηθεί και δεν επρόκειτο να παραδοθεί εύκολα σε οποιοδήποτε εναλλακτικό πεδίο ιδεών.
1989
Αυτό που τελικά τον έπεισε δεν ήταν η διαλεκτική του Κλιφ, αλλά τα κοσμοϊστορικά γεγονότα που έρχονταν. Το φθινόπωρο του 1989 ο συνδυασμός μιας εξέγερσης από τα κάτω και της εσωτερικής αποσάθρωσης διέλυσε τα σταλινικά καθεστώτα της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης.
Εκεί που το μεγαλύτερο μέρος της αριστεράς αντιμετώπισε αυτά τα κινήματα σαν μια αντεπαναστατική ήττα, τον θρίαμβο του καπιταλισμού, ο Ντοάν υιοθέτησε την θεωρία του κρατικού καπιταλισμού. Αυτό του έδωσε την δυνατότητα να δει την μετάλλαξη στην Ανατολή σαν μια μετατόπιση από μια εκδοχή του καπιταλισμού σε μια άλλη, σαν “ένα βήμα στο πλάι” όπως χαρακτηριστικά έλεγε ο Κρις Χάρμαν. Tο όραμα του σοσιαλισμού δεν είχε τελειώσει, μια νέα περίοδος άνοιγε, για ένα πραγματικό σοσιαλισμό.
Μέσα σε αυτό το πνεύμα, ο Ντοάν επέστρεψε στην Τουρκία το 1992 για να ιδρύσει το DSIP. Η διαδρομή που είχε να ακολουθήσει αποδείχθηκε πιο περίπλοκη απ’ όσο την περίμενε, όπως συνέβη και με τους υπόλοιπους από εμάς. Για λίγο οι δρόμοι του SWP και του DSIP χώρισαν, αλλά βρεθήκαμε ξανά όταν ξεκίνησε η νέα περίοδος αγώνων που σηματοδότησε το Σιάτλ και η επίθεση στους Δίδυμους Πύργους.
Αυτή η νέα περίοδος περιλάμβανε νέες ευκαιρίες, χτίζοντας τα κινήματα ενάντια στην καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση και τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους, αλλά και καινούργιες περιπλοκές, στην προσπάθεια για παράδειγμα, να αποκωδικοποιήσει και να απαντήσει κανείς τις διαφορετικές μορφές του πολιτικού Ισλάμ. Σε αυτά βρεθήκαμε να κάνουμε τις ίδιες επιλογές και να παίρνουμε παρόμοιες πρωτοβουλίες.
Έβλεπα συχνά τον Ντοάν όλα τα τελευταία χρόνια, συνήθως όταν μιλούσα στο φεστιβάλ του “Μαρξισμού” στην Ισταμπούλ. Θυμάμαι συγκεκριμένα μια ειδυλλιακή βαρκάδα στον Βόσπορο με τον ίδιο και τον γιο του Γιουσούφ, ανάμεσα σε άλλους.
Ο Ντογάν ήταν ο ίδιος, όπως ήταν πάντα - σαφής, ρεαλιστικός, αφοσιωμένος και στοχοπροσηλωμένος πάνω απ' όλα στην ανάπτυξη της οργάνωσης. Ηταν αυτά τα προτερήματα, μαζί με την προσωπική του δύναμη και την κοινή αίσθηση του χιούμορ που είχαν γοητεύσει τον Κλιφ και εμένα πριν πολύ καιρό οδηγώντας μας να επιμείνουμε σε αυτές τις συζητήσεις.
Ο Ντοάν είναι αναντικατάστατος. Ατομα με τέτοια κρίση και αφοσίωση σπανίζουν και ο Ντοάν ήταν ηγετικός εκπρόσωπος μιας γενιάς που τώρα αρχίζει να φεύγει. Αλλά το παράδειγμα και η έμπνευση που αφήνει θα ζουν μέσα στους συντρόφους του, που συνεχίζουν να χτίζουν το DSIP και την Διεθνιστική Σοσιαλιστική Τάση.
Άλεξ Καλλίνικος
Με το θάνατο του Ντοάν Ταρκάν, ιδρυτικού και ηγετικού μέλους του Επαναστατικού Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος (DSIP), χάσαμε έναν πολύτιμο και αγαπημένο σύντροφο που με τη δράση του άνοιξε τη Διεθνιστική Σοσιαλιστική Τάση σε μια ολόκληρη χώρα – και τι χώρα, την Τουρκία!
Ο Ντοάν ανήκε σε εκείνη τη γενιά που πρωτοστάτησε στην έκρηξη του κινήματος στη δεκαετία του 1970. Το κίνημα τότε, με πρωτοπόρες τις οργανώσεις της επαναστατικής αριστεράς όπως η Ντεβ Γιολ και η Κουρτουλούς, είχε αναγκάσει τον Ετσεβίτ να μεταμορφώσει το παραδοσιακό Κεμαλικό κόμμα σε …σοσιαλδημοκρατία. Όπως το Πολυτεχνείο είχε σπρώξει τον Ανδρέα Παπανδρέου να κάνει το Κέντρο, ΠΑΣΟΚ.
Η χούντα του Εβρέν το 1980 τσάκισε εκείνο το κύμα ριζοσπαστικοποίησης και ο Ντοάν βρέθηκε κυνηγημένος στην Αγγλία, όπου ήρθε σε επαφή με το SWP. Από την αρχή ξεκίνησε επαφές και με την ΟΣΕ, από την οποία προέρχεται το ΣΕΚ. Κουβεντιάζαμε για τις ιδέες της Τάσης, αλλά και μαθαίναμε εμπειρίες από τη δράση των συντρόφων πριν τη χούντα. Μας έλεγε ιστορίες για τη σημασία που είχε τότε ποιος ελέγχει το σταθμό των λεωφορείων (σαν τα ΚΤΕΛ!) στις πόλεις της επαρχίας.
Θεμέλια
Περήφανα ανεξάρτητος και γεμάτος ήδη με πείρα, ο Ντοάν χρειάστηκε να πειστεί βήμα-βήμα για την αξία της θεωρίας του κρατικού καπιταλισμού αρχικά και τη μαρξιστική αντιμετώπιση του ριζοσπαστικού Ισλάμ στη συνέχεια. Κερδίθηκε με κόπο, αλλά έτσι έβαλε τα θεμέλια για την πολιτική ανεξαρτησία της αριστεράς στην Τουρκία που κινδύνευε να συνθλιβεί ανάμεσα στις πιέσεις από τον Κεμαλισμό και από το ανερχόμενο ισλαμικό ρεύμα που οδήγησε στην εξουσία ο Ερντογάν.
Αυτή ήταν μια δύσκολη πορεία και όταν ο Ντοάν γύρισε στην Τουρκία, τα προβλήματα οικοδόμησης επαναστατικής οργάνωσης προκάλεσαν διαφωνίες με τον Τόνι Κλιφ. Το ΣΕΚ στήριξε τον Ντοάν και επέμενε ότι το DSIP πρέπει να παραμείνει στην Τάση, όπως και έγινε.
Μαζί δώσαμε τις μάχες του νέου αντικαπιταλιστικού κινήματος μετά το Σιάτλ. Στην Πράγα, στη Γένοβα, στη Φλωρεντία, στην άνοδο και την πτώση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ βρεθήκαμε μαζί να υπερασπίζουμε το αντιπολεμικό κίνημα απέναντι στα ρεφορμιστικά ρεύματα που ήθελαν το κίνημα στενά «αντινεοφιλελεύθερο».
Αλλά η πιο πολύτιμη συμβολή του Ντοάν και των συντρόφων του, ειδικά για μας εδώ στην Ελλάδα, ήταν οι μάχες που έδωσαν και δίνουν ενάντια στο σοβινισμό. Δεν είναι εύκολο να είσαι διεθνιστής στην Τουρκία απέναντι όχι μόνο στους φασίστες που έχουν δύναμη, αλλά και στους κεμαλικούς και στους ισλαμιστές.
Κι όμως, το DSIP με τον Ντοάν μπροστά στάθηκε άξια: πάντα στο πλευρό των Κούρδων, πρωτοπόρο στο πλευρό των Αρμένιων – πρωτοστάτησε στις διαδηλώσεις όταν δολοφονήθηκε ένας αρμένιος δημοσιογράφος – και ξεκάθαρο για την Κύπρο. Μαζί DSIP, SWP, οι σύντροφοι από την Κύπρο και το ΣΕΚ συνυπογράψαμε διεθνιστική διακήρυξη ενάντια στο Σχέδιο Ανάν την ώρα που όλοι οι σχολιαστές έλεγαν ότι οι Τούρκοι το θέλουν και οι έλληνες που το απορρίπτουν είναι σοβινιστές.
Έτσι χτίστηκε μια επαναστατική οργάνωση ικανή να υποδεχθεί το νέο κίνημα που βγήκε στην πλατεία Ταξίμ το περασμένο καλοκαίρι. Ο Ντοάν πέθανε στις 25 Δεκέμβρη από καρδιακή προσβολή στο σταθμό του μετρό αυτής ακριβώς της πλατείας. Θα μας λείψει, όχι μόνο γιατί δεθήκαμε σε όλη αυτή τη διαδρομή, αλλά γιατί η επαναστατική αριστερά θα τον χρειαζόταν σήμερα ακόμη πιο πολύ στην κρίσιμη περίοδο που ανοίγει η πολιτική και οικονομική κρίση στη γειτονική χώρα.
Μαρία Στύλλου, Πάνος Γκαργκάνας