Κάτι πολύ σημαντικό αλλάζει στην Αίγυπτο τους τελευταίους μήνες. Και ο ρυθμός της αλλαγής επιταχύνεται. Η Αίγυπτος βρίσκεται κάτω από ένα τρομαχτικό καθεστώς, υπό τον στρατηγό Αμπντελφατάχ Σίσι. Υπάρχουν εκατοντάδες εξαφανισμένοι, δεκάδες χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι, θανατικές καταδίκες και βασανιστήρια. Αλλά το καθεστώς αντιμετωπίζει μεγάλα προβλήματα.

 

Πρώτον, εξελίσσεται μια δίχως προηγούμενο οικονομική κρίση.

 

Η Σαουδική Αραβία και οι χώρες του Κόλπου έχουν παράσχει πάνω από 30 δις δολάρια για να υποστηρίξουν το καθεστώς του Σίσι. Όμως, τώρα βρίσκονται σε κρίση, λόγω της πτώσης της τιμής του πετρελαίου, και δεν μπορούν να καταβάλλουν τα ίδια ποσά που συνήθιζαν ως τώρα. Ο δικτάτορας Σίσι δυσκολεύεται ακόμη και να πληρώσει τους τόκους στα δάνεια που έχει ανοίξει με αυτά τα κράτη.

 

Δεύτερον, η κυβέρνηση επιβάλλει άγριες περικοπές στις επιδοτήσεις και στις δημόσιες δαπάνες. Προσπαθεί επίσης να μειώσει τον αριθμό των δημοσίων υπαλλήλων. Στην Αίγυπτο έχουμε πάνω από έξι εκατομμύρια υπαλλήλους στον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Ο Σίσι είπε ανοιχτά ότι χρειαζόμαστε μόνο ένα εκατομμύριο, απείλησε δηλαδή να απολύσει πέντε εκατομμύρια εργάτες.

 

Η όλη στρατηγική δεν λειτουργεί πλέον. Η κεντρική τράπεζα χάνει τον έλεγχο στην αιγυπτιακή λίρα και τους αδειάζουν τα αποθεματικά σε ξένο νόμισμα. Τις μέρες της επανάστασης το 2011 η Αίγυπτος είχε 36 δισεκατομμύρια δολάρια σε αποθεματικά. Τώρα έχει κάτω από 16.

 

Η Αίγυπτος είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας σιταριού στον κόσμο. Χρειάζεται χρήματα για να πληρώνει αυτό το σιτάρι κάθε μήνα. Τα αποθεματικά τώρα αρκούν μόνο για τρεις μήνες εισαγωγών βασικών αγαθών, μεταξύ των οποίων το λάδι για μαγείρεμα και το σιτάρι. Ήδη υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις πολλών βασικών αγαθών.

 

Λόγω της οικονομικής κρίσης, υπάρχουν σημαντικές διαμάχες μεταξύ του καθεστώτος Σίσι και της επιχειρηματικής τάξης που τον υποστηρίζει εντός Αιγύπτου. Οι οικογένειες δισεκατομμυριούχων που πλούτισαν στην περίοδο του έκπτωτου δικτάτορα Μουμπάρακ είχαν κεντρικό ρόλο στην χρηματοδότηση του στρατιωτικού πραξικοπήματος το 2013 και μέχρι τώρα υποστήριξαν την κυβέρνηση.

Τώρα όμως έχουν σοβαρά προβλήματα για να βρουν ξένο νόμισμα ώστε να αγοράσουν ό,τι χρειάζονται για τα εργοστάσιά τους -τις αναγκαίες πρώτες ύλες κλπ- και αρχίζουν να αντιπολιτεύονται το καθεστώς.

 

Μια ακόμη συνέπεια της επανάστασης του 2011 ήταν η πρόκληση σοβαρών ρηγμάτων μέσα στο κράτος. Στην Αίγυπτο υπάρχουν διάφοροι σημαντικοί μηχανισμοί ασφαλείας. Έχουμε την κρατική ασφάλεια, που είναι η αστυνομία του Υπουργείου Εσωτερικών. Υπάρχουν οι στρατιωτικές μυστικές υπηρεσίες. Και επίσης, οι γενικές μυστικές υπηρεσίες που είναι περισσότερο συνδεδεμένες με τον πρόεδρο.

 

Καθένας από αυτούς τους θεσμούς παρακολουθεί ανθρώπους, βασανίζει για να αποσπάσει πληροφορίες και διαθέτει τις δικές του φυλακές. Συνήθως ο πρόεδρος ισορροπεί μεταξύ αυτών των διαφορετικών δυνάμεων για να κρατάει τον έλεγχο.

 

Πλέον φαίνεται πολύ καθαρά ότι αυτοί οι διαφορετικοί θεσμοί αρχίζουν να ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Υπάρχουν ρωγμές μέσα στο καθεστώς που ο ίδιος ο Σίσι δεν έχει μπορέσει να σταθεροποιήσει.

 

Το καλοκαίρι του 2015 έγιναν σημαντικές, μαζικές διαδηλώσεις, για πρώτη φορά στο δρόμο μετά από καιρό, από τους εργαζόμενους στο δημόσιο τομέα. Παρά τη νομοθεσία κατά των διαδηλώσεων. Μπορεί να φας μέχρι και πέντε χρόνια φυλακή αν συμμετέχεις σε διαδήλωση. Αλλά οι δημόσιοι υπάλληλοι μπλοκάρισαν έναν κεντρικό δρόμο στο Κάιρο, μερικές εκατοντάδες μέτρα από την πλατεία Ταχρίρ. Παρά την αστυνομική βαναυσότητα σε ένα από τα νοσοκομεία, οργανώθηκε μια μαζική συνέλευση από το σωματείο των γιατρών. Πάνω από 10 χιλιάδες μεταπτυχιακοί φοιτητές στους οποίους η κυβέρνηση είχε υποσχεθεί θέσεις εργασίας αλλά δεν τους δόθηκαν ποτέ, διαδήλωσαν έξω από το Υπουργείο Παιδείας. Επίσης, σε ένα δρόμο που καταλήγει στην πλατεία Ταχρίρ. Περίπου 10 χιλιάδες γιατροί από όλη τη χώρα έκλεισαν έναν κεντρικό δρόμο 500 μέτρα από την Ταχρίρ.

 

Οι ούλτρας -οργανωμένοι οπαδοί ποδοσφαιρικών ομάδων, εργατική νεολαία, που βρέθηκαν στο κέντρο της αιγυπτιακής επανάστασης- οργάνωσαν δυο μεγάλες διαδηλώσεις για πρώτη φορά μετά το 2013.

 

Πάνω από δέκα χιλιάδες οπαδοί της Αλ-Άχλι όρμηξαν στο στάδιο της ομάδας και προχώρησαν σε μια μεγάλη συγκέντρωση απαιτώντας δικαιοσύνη για αυτούς που σκότωσε η αστυνομία το 2011. Και πάνω από 15 χιλιάδες της Ζαμάλεκ συγκεντρώθηκαν σε ένα μεγάλο πάρκο 2 χιλιόμετρα από την πλατεία Ταχρίρ.

 

Στις αρχές Μάρτη, χιλιάδες νιόπαντρα ζευγάρια που τους είχε υποσχεθεί κατοικία η κυβέρνηση το 2012 διαδήλωσαν επειδή δεν τηρήθηκε η υπόσχεση. Όλα αυτά είναι παραδείγματα κόσμου που κάνει καταλήψεις δημόσιου χώρου, σπάζοντας τον νόμο κατά των διαδηλώσεων. Η αστυνομία δεν μπορούσε να κάνει τίποτα για να τους σταματήσει.

 

Ο κόσμος αρχίζει να κινείται. Υπάρχουν απεργίες από υφαντουργούς, εργαζόμενους στα λεωφορεία και στο δημόσιο τομέα σε ολόκληρη τη χώρα. Χιλιάδες έχουν συμμετάσχει σε καταλήψεις εργατικών χώρων. Με την οικονομική κρίση και τον πληθωρισμό, τα εργατικά αιτήματα ακούγονται πιο δυνατά. Κάθε φορά που ο κόσμος καταλαμβάνει ένα χώρο ή οργανώνει μια απεργία, η συνείδηση προχωράει. Δεν ξεκινάμε από το μηδέν. Ξεκινάμε με μια εργατική τάξη που έχει την εμπειρία του 2011. Αρχίζει να χρησιμοποιεί αυτή την εμπειρία για να ξανακινηθεί.

 

Το ερώτημα είναι, πώς οργανώνεις πολιτικά για να αξιοποιήσεις αυτή τη νέα ορμή; 

 

Υπάρχει κοινό για τις αριστερές ιδέες. Οι ιδέες για την ελευθερία και την κοινωνική δικαιοσύνη είναι πολύ κομβικές στην Αίγυπτο. Ο κόσμος έχει κουραστεί, δεν πιστεύει πια το καθεστώς. Καθώς τα πράγματα αλλάζουν, ο κόσμος αρχίζει να οργανώνει, αλλά αυτή τη φορά με την εμπειρία του 2011 δεδομένη.

 

Είναι σημαντικό να οικοδομηθούν δεσμοί μεταξύ διαφορετικών ομάδων, όπως οι ούλτρας, οι γιατροί, οι υφαντουργοί, οι εργαζόμενοι στο δημόσιο τομέα. Το έχουν ξανακάνει, στην πλατεία Ταχρίρ.

 

Αν το κάνουμε αυτό σωστά, έχουμε την ευκαιρία να χτίσουμε μια κοσμική εναλλακτική. Μόνο μέσα από εκεί θα μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε αυτή την νέα οργή και να αρχίσουμε την προετοιμασία της επόμενης αιγυπτιακής επανάστασης.

Η κατάκτηση από το συριακό καθεστώς της Παλμύρας, της ιστορικής πόλης της Συρίας που είχε αρπάξει το ISIS το περασμένο καλοκαίρι, παρουσιάζεται ως τεράστια νίκη και δικαίωση για τη ρώσικη επέμβαση στη Συρία. Σε μια καλοζυγισμένη κίνηση, ο Πούτιν, βασικός σύμμαχος του Άσαντ, ανακοίνωσε πως θα περιορίσει τις ρώσικες στρατιωτικές δυνάμεις στη Συρία, προσπαθώντας έτσι να μειώσει τις εντάσεις με την Τουρκία και τη Δύση.

 

Μια περιορισμένη εκεχειρία μεταξύ των κύριων δυνάμεων των ανταρτών και του καθεστώτος, που υπογράφτηκε χάρη στις Μεγάλες Δυνάμεις, έδωσε τη δυνατότητα στις δυνάμεις του καθεστώτος να πάρουν την Παλμύρα. Πρόκειται για αξιοσημείωτο χτύπημα κατά του ISIS, το οποίο αρχίζει να κλονίζεται.

 

Εξελίσσεται πλέον ένας αγώνας δρόμου μεταξύ του καθεστώτος και των κουρδικών δυνάμεων σε συνεργασία με τους αντάρτες που υποστηρίζονται από τη Δύση, για την κατάκτηση της Ράκα, της ντε φάκτο πρωτεύουσας του ISIS στη Συρία. Τα πολεμικά αεροσκάφη της Ρωσίας έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην επίθεση κατά της Ράκα και είναι έτοιμα να ξαναμπούν σε δράση αν σπάσει η εκεχειρία.

 

Στόχος της Ρωσίας είναι να διασφαλίσει τη ναυτική της βάση στη Μεσόγειο. Οι ΗΠΑ θέλουν να σταθεροποιήσουν τη χώρα και να εκδιώξουν τους ισλαμιστές. Παρά τις διαμάχες τους, και οι δυο ιμπεριαλιστικές δυνάμεις λειτουργούν από κοινού για να τσακίσουν τα ισλαμιστικά κινήματα. Οι συνομιλίες είναι κομμένες και ραμμένες για να διαμορφωθεί ένας συμβιβασμός που θα διασφαλίσει το μέλλον του καθεστώτος.

 

Μια ταυτόχρονη σημαντική εξέλιξη είναι ότι το συριακό κουρδικό PYD, το οποίο ελέγχει πολλές από τις πλειοψηφικά κουρδικές περιοχές, ανακήρυξε την αυτονόμησή τους από την υπόλοιπη Συρία. Αυτή η κίνηση, που ανταποκρίνεται σε ένα παραδοσιακό αίτημα των Κούρδων ολόκληρης της περιοχής, έχει αυξήσει τις εντάσεις με την Τουρκία, αλλά και ενίσχυσε τους δεσμούς του PYD με το καθεστώς. Με την σύνδεσή του με το καθεστώς, όπως και με την ευθυγράμμισή του με τις ΗΠΑ στην ανατολική Συρία και τη Ρωσία στη δυτική Συρία, το PYD έχει ανοίξει ρήγμα στην ενότητα Αράβων και Κούρδων που αναδείχθηκε στη διάρκεια της επανάστασης.

 

Πολλοί αντάρτες τώρα κατηγορούν τους Κούρδους ότι βοηθάνε τις επιχειρήσεις του καθεστώτος εναντίον τους στο Χαλέπι. Αυτή η ρήξη μεταξύ των βασικών δυνάμεων των ανταρτών και των Κούρδων έχει τις ρίζες της στην άρνηση της συριακής αντιπολίτευσης να αναγνωρίσει το δικαίωμα στην κουρδική αυτοδιάθεση από την αρχή της εξέγερσης.

 

Μια δεύτερη σημαντική κόντρα εμφανίζεται μεταξύ των βασικών δυνάμεων των ανταρτών και των ισλαμιστών στις περιοχές όπου υπάρχει μερική εκεχειρία. Το μέτωπο Νούσρα, το ισλαμιστικό κίνημα που αναδείχθηκε σε έναν από τους πιο ισχυρούς αντάρτικους σχηματισμούς, προσπαθεί να διαλύσει τα εναπομείναντα λαϊκά συμβούλια που ξεπετάχτηκαν μέσα από την εξέγερση. Έτσι, έρχεται σε πορεία σύγκρουσης με άλλες οργανώσεις και με τη λαϊκή αντιπολίτευση.

 

Μέσα στον τυφώνα του πολέμου και εσωτερικών διαμαχών, υπάρχουν μικρά αλλά σημαντικά σημάδια ότι η λαϊκή αντιπολίτευση ξαναεμφανίζεται μέσα απ’ τα ερείπια. Οι διαδηλώσεις της Παρασκευής, που ήταν συνηθισμένες τους πρώτους μήνες της επανάστασης, ξαναρχίζουν να συσπειρώνουν πλήθη. Ο κόσμος αξιοποιεί την υποχώρηση των εχθροπραξιών για να υψώσει τα αρχικά συνθήματα της επανάστασης. Παρόλο που αυτές οι διαδηλώσεις παραμένουν περιορισμένες και με μικρές δυνατότητες, είναι σημάδι ότι η Αραβική Άνοιξη ξαναβρίσκει τη φωνή της.