Κλείνουν πέντε χρόνια από το κίνημα των πλατειών του 2011 όταν το μήνυμα των αραβικών επαναστάσεων από την Τυνησία και την Αίγυπτο έφτανε, μέσω Ισπανίας, στην Ελλάδα, μετατρέποντας το Σύνταγμα, το Λευκό Πύργο και μια σειρά ακόμα πλατείες σε όλη τη χώρα, σε πλατείες αντίστασης και αγώνα.

 

Το κίνημα των πλατειών δεν έπεσε από τον ουρανό. Όταν οι καταληψίες του υπουργείου Υγείας έκαναν κεντρικό σύνθημα το Φλεβάρη του 2011 “Αυτό το υπουργείο δεν είναι της Υγείας, εδώ θα γίνει της Τυνησίας” προετοίμαζαν το έδαφος για το ξέσπασμα του πλατειών λίγους μήνες αργότερα. Το ίδιο όλοι οι απεργοί που σε όλες τις διαδηλώσεις εκείνο το διάστημα έλεγαν ότι ο Γιωργάκης θα φύγει με ελικόπτερο σαν τον Μπεν Αλί και τον Μουμπάρακ φωνάζοντας “Κάιρο παντού” και “Κάιρο Αθήνα Βαρκελώνη”.

 

Το ξεκίνημα του κινήματος άνοιξε μια ολόκληρη συζήτηση. Όλοι όσοι, όμως, έβλεπαν μια αντιπαράθεση του “νέου” κινήματος των πλατειών με το “παλιό” κίνημα των συνδικάτων και της Αριστεράς, έπεσαν έξω. Οι καταλήψεις στις πλατείες ήρθαν να συσπειρώσουν ευρύτερα κομμάτια κόσμου, εκατοντάδες χιλιάδες που αναζητούσαν το δικό τους ρόλο στη μάχη ενάντια στα μνημόνια του ΓΑΠ τότε αλλά και τρόπους ακόμα μεγαλύτερης κλιμάκωσης. Πολλοί μπορεί να μην είχαν προηγούμενη εμπειρία συνδικαλιστικής οργάνωσης αλλά είχαν ξεκάθαρα επηρεαστεί από το απεργιακό κίνημα του προηγούμενου ενάμιση χρόνου. Τα καλέσματα για καθημερινό, παρατεταμένο, διαρκή αγώνα μέχρι την ανατροπή των μέτρων αυτό έδειχναν.

 

Οι αρχικές απόπειρες των κυρίαρχων ΜΜΕ να χαϊδέψουν το κίνημα και να παίξουν πάνω στην παραπάνω αντιπαράθεση -ακόμα και ο Πρετεντέρης είχε γράψει τότε ότι “του άρεσαν οι πλατείες” σε αντίθεση προφανώς με τις απεργίες- δεν άντεξαν παρά μερικές μέρες. Πολύ γρήγορα τα παπαγαλάκια θα αντιμετώπιζαν τις πλατείες με το ίδιο δηλητήριο που έριχναν σε όλους τους αγώνες των προηγούμενων μηνών.

 

Ήταν αναμενόμενο. Ούτε η σύνθεση του κόσμου που συμμετείχε στις πλατείες ούτε ο πολιτικός του προσανατολισμός επιβεβαίωνε όσους ποντάριζαν στο «απολίτικο». Δημοσκόπηση της Kapa Research εκείνη τη περίοδο κατέγραφε ότι ανάμεσα σε αυτούς που συμμετείχαν στις πλατείες ένα 23,8% ήταν ιδιωτικοί υπάλληλοι, ένα 13,7% άνεργοι και ένα 13,7% δημόσιοι υπάλληλοι. Οι συζητήσεις που οργανώνονταν στα πλαίσια των βραδινών συνελεύσεων άγγιζαν τα πιο βαθιά πολιτικά ζητήματα όπως η αντιμετώπιση του χρέους αλλά και η στάση απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το κίνημα, εκτός από πλειοψηφικά εργατικό, ήταν και αριστερό.

 

Η σύνδεση του απεργιακού κινήματος με τις πλατείες έγινε από την πρώτη μέρα. Η φωτογραφία του πανό της ΓΕΝΟΠ ΔΕΗ “Δεν πουλάμε και δεν πουλιόμαστε” μπροστά στο υπουργείο Οικονομικών σε ένα πλημμυρισμένο από απεργούς και κόσμο των πλατειών Σύνταγμα ήταν η πιο χαρακτηριστική στιγμή. Αυτό έδωσε την αυτοπεποίθηση στους εργαζόμενους της ΔΕΗ να ξεκινήσουν απεργία διαρκείας εκείνο το διάστημα. Από αυτή την άποψη, η κριτική σε κύριο άρθρο του ΒΗΜΑgazino τις πρώτες μέρες των κινητοποιήσεων ότι οι διαδηλώσεις των πλατειών δεν θα έπρεπε να μας ενθουσιάζουν και τόσο πολύ γιατί στην Ελλάδα δεν έλλειψαν οι διαδηλώσεις, οι καταλήψεις και οι απεργίες και αργά ή γρήγορα οι πλατείες θα καθοριστούν από αυτό το παρελθόν, αποδεικνυόταν προφητική. 

 

Παράλληλα, το κίνημα των πλατειών έσπασε την κλασική επιχειρηματολογία ότι το κοινωνικό σύνολο δεν αντέχει περισσότερες απεργίες. Για πρώτη φορά δεν ακούστηκε στα ΜΜΕ η προπαγάνδα για τους “αναίσθητους απεργούς που αφήνουν τον κόσμο στο σκοτάδι”, για πρώτη φορά δεν υπήρξαν ρεπορτάζ με “αγανακτισμένους” πολίτες που επιτίθενται στους “βολεμένους συνδικαλιστές που θέλουν να σώσουν τα προνόμια των ρετιρέ”. Οι εργαζόμενοι της ΔΕΗ υπερασπίζονταν το δημόσιο αγαθό της ηλεκτρικής ενέργειας από το ξεπούλημα και οι “αγανακτισμένοι” ήταν έξω από τη Βουλή διαδηλώνοντας μαζί με τους απεργούς.

 

Αυτό το εκρηκτικό μείγμα και η πολιτική κρίση που δημιουργούσε έφερε την κυβέρνηση ένα βήμα πριν την κατάρρευση με το Γιώργο Παπανδρέου να παραιτείται και να ξε-παραιτείται μέσα σε μερικές ώρες την ημέρα της πανεργατικής απεργίας στις 15 Ιούνη, λίγες μέρες πριν την ψήφιση του Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος. Ούτε οι προβλέψεις όμως ότι η ψήφιση των μέτρων θα έφερνε και την οπισθοχώρηση των πλατειών επιβεβαιώθηκαν. 

 

Παρά την ψήφιση των μέτρων, την άγρια καταστολή της αστυνομίας και τη βίαιη εκκένωση του Συντάγματος κατά τη διάρκειας της 48ωρης πανεργατικής στις 28 και 29 Ιούνη, αυτό που κυριάρχησε δεν ήταν η απογοήτευση αλλά η οργή και η διάθεση για συνέχεια. Την επόμενη μέρα το απόγευμα η πλατεία ήταν ξανά γεμάτη με διαδηλωτές και δεν θα άδειαζε παρά ένα μήνα αργότερα. Η αντοχή και η επιμονή του κινήματος ήταν πιο δυνατές.

 

Οι προσπάθειες των φασιστών να εκμεταλλευτούν το κίνημα για την ενίσχυση της ακροδεξιάς, στρατοπεδεύοντας στην πάνω πλευρά του Συντάγματος, απέτυχαν παταγωδώς. Πολύ σύντομα, η μαζικότητα της κάτω πλευράς της πλατείας όπου διεξάγονταν οι καθημερινές βραδινές συνελεύσεις και όλη η πολιτική συζήτηση με χιλιάδες κυριολεκτικά κόσμο, δεν μπορούσε ούτε να συγκριθεί με τις λιγοστές ελληνικές σημαίες της πάνω πλευράς. Ακόμα και ο αυτός διαχωρισμός όμως, της “πάνω” και της “κάτω” πλατείας, έσπασε στην πράξη.

 

Καθοριστικό ρόλο σε αυτό έπαιξε η οργανωμένη και συνεχής παρέμβαση της Ένωσης Μεταναστών Εργατών και της Κίνησης Ενάντια στο Ρατσισμό και τη Φασιστική Απειλή που αναδείκνυαν την αντιρατσιστική και αντιφασιστική μάχη ως κομμάτι της πάλης ενάντια στα μνημόνια. Οι μετανάστες της Πακιστανικής Κοινότητας έφτασαν να παίξουν αγώνα κρίκετ στην πάνω πλευρά του Συντάγματος καταχειροκροτούμενοι από τον κόσμο που παρακολουθούσε. Ενώ στην 48ωρη πανεργατική απεργία στις 28 και 29 Ιούνη, οι φασίστες που προσπάθησαν να εισχωρήσουν στην απεργιακή διαδήλωση φυγαδεύτηκαν από τα ΜΑΤ κυνηγημένοι από τους διαδηλωτές. 

 

Υπήρξαν θεωρίες που υποστήριξαν ότι οι πλατείες ήταν αυτές που “έθρεψαν το αυγό του φιδιού”. Τέτοιες αντιλήψεις είχαν τα μάτια τους κλειστά (είτε συνειδητά, είτε από πολιτική αδυναμία) σε αυτές τις μάχες που έδωσε ο κόσμος των πλατειών.

 

Η παρέμβαση της αντικαπιταλιστικής αριστεράς αποδείχτηκε πολύτιμη στην ενίσχυση του κινήματος. Κόντρα στις αρχικές πιέσεις να μην υπάρχουν κομματικά πανό και ό,τι άλλο έκφραζε συγκροτημένη παρουσία της αριστεράς, οι δυνάμεις της ΑΝΤΑΡΣΥΑ μπήκαν μπροστά στην προσπάθεια να δώσουν προοπτική. 

 

Αυτό δεν ήταν εύκολο, αν πάρουμε υπόψη την αποχή μέχρι εχθρική στάση του ΚΚΕ, αλλά και τη συστηματική προσπάθεια του ΣΥΡΙΖΑ να περιορίσει τον ορίζοντα των πλατειών στις κάλπες. Παρά τις δυσκολίες, όμως, και τις αδυναμίες συνιστωσών που υποτιμούσαν την κεντρικότητα της εργατικής τάξης, καταφέραμε να βοηθήσουμε το κίνημα των πλατειών να τροφοδοτήσει την αντίσταση.

 

 Επιμένοντας στο κεντρικό ρόλο της εργατικής τάξης για την ανατροπή των μνημονίων, δε σταματήσαμε να προτείνουμε την μετατροπή των καταλήψεων των πλατειών σε βήμα για το άπλωμα των απεργιών και καταλήψεις των εργατικών χώρων.

 

Ταυτόχρονα κάναμε το αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα της διαγραφής του χρέους, της εξόδου από το ευρώ και την ΕΕ, της κρατικοποίησης των τραπεζών και όλων των μεγάλων επιχειρήσεων με εργατικό έλεγχο, επίκεντρο των συζητήσεων στις συνελεύσεις κερδίζοντας σε αυτή την προοπτική πολύ ευρύτερα ακροατήρια.

 

Τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας έδωσαν καρπούς στη συνέχεια. Τον Οκτώβρη του 2011, οι καταλήψεις των πλατειών έγιναν καταλήψεις χώρων δουλειάς. Εκείνο το φθινόπωρο η εργατική αντίσταση απογειώθηκε και σήμανε το τέλος της κυβέρνησης Γ.Α.Παπανδρέου και την απαρχή της μεγαλύτερης πολιτικής κρίσης που έχει γνωρίσει το σύστημα από τον καιρό της Μεταπολίτευσης.