Παρακολουθώντας τη συζήτηση που έχει ξεκινήσει γύρω απ’ τον “Λαβύρινθο του Πάνα”, την θετική κριτική του σ. Ράγκου αλλά και την (διαμετρικά αντίθετη μετά βδελυγμίας) τοποθέτηση του σ. Κουκουλά, ένιωσα την ανάγκη να προσθέσω ένα σύντομο σχόλιο.
Με ποιόν τρόπο θα “πρέπει” να θίγει κανείς ένα ζήτημα σαν τον Ισπανικό Eμφύλιο; Είναι θεμιτή η ανάμιξη ρεαλισμού και φαντασίας; Πώς δικαιολογείται η έλλειψη αναφοράς σε μια σειρά ζητήματα που ανέδειξε ο εμφύλιος (διεθνιστική αλληλεγγύη, απελευθερωτικό όραμα, δημοκρατία);
Πιστεύω ότι ο σ. Κουκουλάς κάνει μια σειρά από αφαιρέσεις: Ξεχνά ότι απ’ τον ισπανικό εμφύλιο μας χωρίζουν 70 ολόκληρα χρόνια. Ξεχνά ότι έχουν προηγηθεί μια σειρά από κινηματογραφικές αναφορές, με πρόσφατη και σημαντικότερη το “Γη και Ελευθερία” του Κεν Λόουτς, όπου θίγονται και αναδεικνύονται με γλαφυρό τρόπο τα πολιτικά ζητήματα της πάλης ενάντια στο φασισμό. Όλα αυτά μας φέρνουν μπροστά σ’ ένα ερώτημα: Τι καινούργιο έχει να προσθέσει άλλη μια ταινία για τον ισπανικό εμφύλιο εν έτει 2007; Έχει νόημα να γυριστεί ή το θέμα έχει ήδη καλυφθεί;
Είναι προφανές ότι για κάποιους σαν τον Γκιγιέρμο ντελ Τόρο (τον σκηνοθέτη του “Λαβύρινθου”) το θέμα δεν έχει κλείσει, οι πληγές της ισπανικής τραγωδίας εξακολουθούν να είναι ανοικτές. Το πρόβλημα που κλήθηκε να απαντήσει είναι με ποιόν τρόπο μια καινούργια ταινία δεν θα επαναλαμβάνει τις ίδιες αναφορές, πώς θα αφηγηθεί μια ιστορία για τον ισπανικό εμφύλιο με έναν νέο, ενδιαφέροντα τρόπο; Επιπλέον, στόχος της ταινίας ήταν να αφηγηθεί μια ιστορία (από αριστερή σκοπιά) που διαδραματίζεται την περίοδο της υποχώρησης του κινήματος, αφήνοντας παρ’ όλα αυτά τον θεατή να φύγει απ’ την αίθουσα με χαμόγελο και αισιοδοξία. Πραγματικά, ο κτηνώδης λοχαγός έχει το τέλος που του αξίζει, η μικρή ηρωίδα δεν πέφτει στα χέρια των φασιστών αλλά ξεφεύγει στο χώρο της φαντασίας…
Κατά τη γνώμη μου, είναι καλό να είμαστε λιγότερο προκατειλημμένοι απέναντι στα κινηματογραφικά είδη (και στην τέχνη γενικότερα): Εκτός από έναν αμιγώς πολιτικό κινηματογράφο καταγγελίας, δεν υπάρχει κανένας λόγος να απορρίπτουμε εκ των προτέρων (σαν αντιδραστική) μια ταινία φαντασίας που καταφέρνει να συνδέσει την αριστερή οπτική με την αφήγηση ενός παραμυθιού.
Γιάννης Γιαννουλέας