Από τις αρχές του Αυγούστου οι "επενδυτές", σε Ευρώπη, Ασία και Αμερική, έτρεχαν αλλόφρονες να ξεπουλήσουν τις μετοχές που είχαν στα χέρια τους και να μεταφέρουν τα χρήματά τους στα "ασφαλή καταφύγια" του χρυσού και των ομολόγων του αμερικανικού (κυρίως) δημοσίου. Τα "ψυχολογικά όρια" έσπαγαν το ένα μετά το άλλο: στις 2 Αυγούστου ο δείκτης Dow Jones της Wall Street (του χρηματιστήριου της Νέας Υόρκης) έπεσε κάτω από τις 12.000 μονάδες. Στις 8 Αυγούστου είχε φτάσει στις 11.000. Ακολούθησαν μερικές μέρες ηρεμίας -αλλά πριν προλάβουν να συνέλθουν από το σοκ οι "αγορές" ήρθε η δεύτερη καταιγίδα: την περασμένη Πέμπτη έκανε μια ακόμα απότομη βουτιά προς τα κάτω. Και ο κατήφορος συνεχίζεται.
Η ίδια εικόνα κυριάρχησε σε όλα σχεδόν τα μικρά ή μεγάλα χρηματιστήρια του κόσμου, από το Λονδίνο, το Βερολίνο και την Σαγκάη μέχρι (φυσικά) την Αθήνα -που, αφού έσπασε το "ψυχολογικό όριο" των 1000 μονάδων, βρίσκεται πλέον στα επίπεδα του 1996-97. Ακόμα και οι ίδιοι οι επίσημοι οικονομικοί αναλυτές αναγκάζονται πλέον να μιλάνε για "ελεύθερη πτώση". Κραχ, με άλλα λόγια.
Η αρχή της κατάρρευσης συνέπεσε με την υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας των ΗΠΑ από την Standard & Poor’s. Αλλά αυτή τη φορά κανένας δεν τόλμησε να ισχυριστεί ότι η υποβάθμιση ήταν, από μόνη της, αυτή που προκάλεσε την αναταραχή. Οι πρωταθλητές της σημερινής κατάρρευσης ήταν, όπως και το 2008, οι τράπεζες -οι τραπεζικές μετοχές ήταν αυτές που έσυραν τον χορό του Ζαλόγγου σε όλα σχεδόν τα χρηματιστήρια του πλανήτη. Αλλά και πάλι, κανένας δεν τόλμησε να υποστηρίξει, στα σοβαρά, ότι είναι οι υπερβολές των τραπεζών (και των Γκόλντεν Μπόις τους) αυτές που είναι υπεύθυνες για το κραχ. Ούτε τα ελλείμματα και τα χρέη του ευρωπαϊκού "νότου" τόλμησε κανένας να ενοχοποιήσει, από μόνα τους, για τον πανικό του Αυγούστου.
Σήμερα ακόμα και οι πιο σκληροί απολογητές της «ελεύθερης αγοράς» αναγκάζονται να παραδεχτούν ότι ο πυρήνας του προβλήματος βρίσκεται στην ίδια την πραγματική οικονομία: αυτό που πάσχει είναι η παραγωγή και ο ίδιος ο ιδιωτικός τομέας.
"Υπάρχουν διάφορες ερμηνείες για την απαλλοτρίωση που υπέστησαν οι επισφαλείς επενδύσεις αυτό τον μήνα" έγραφε χαρακτηριστικά το περασμένο Σαββατοκύριακο η εφημερίδα Financial Times. "Δεν αποκλείουν η μία την άλλη. Οι αγορές είναι περίπλοκες και τα αποτελέσματά τους μπορούν να έχουν πολλές αιτίες. Αλλά το σημερινό αποτέλεσμα παραμένει, αδιαμφισβήτητα, ένας πανικός που έχει προκληθεί από τις ανησυχίες ότι η παγκόσμια οικονομία επιβραδύνεται και πάλι".
Η παγκόσμια οικονομία οδεύει ολοταχώς προς μια νέα ύφεση. Ο εφιάλτης της «διπλής βύθισης» που κατατρέχει τα οικονομικά επιτελεία από την πρώτη στιγμή που ξέσπασε η σημερινή κρίση, βρίσκεται τώρα προ των πυλών.
Σύννεφα καταιγίδας
Τα σύννεφα της καταιγίδας που έρχεται είναι πια αδύνατο να τα παραβλέψει κανείς. Στην Ευρωζώνη οι ρυθμοί ανάπτυξης έπεσαν στο δεύτερο τρίμηνο του έτους δραματικά -από το 0.8% του πρώτου τριμήνου στο 0.2%. Και η εικόνα από την άλλη μεριά του Ατλαντικού είναι εξίσου απογοητευτική: το πρώτο εξάμηνο ο ρυθμός ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας ήταν κάτω από το 1% -και αυτό παρά την συνεχιζόμενη πολιτική του εύκολου χρήματος της Κεντρικής Τράπεζας (FED).
Πολλοί εκτιμούν τώρα ότι ο Μπεν Μπερνάνκε, ο πρόεδρος της FED θα υποσχεθεί και έναν τρίτο γύρο «ποσοτικής χαλάρωσης» (QE3), μαζικής εκτύπωσης χρήματος, δηλαδή, την Παρασκευή, στην καθιερωμένη του ομιλία στο Τζάκσον Χολ. Αλλά ακόμα και αυτό ελάχιστα αναμένεται να ανακουφίσει τις αγορές. Οι δυο πρώτοι γύροι «ποσοτικής χαλάρωσης» απέτυχαν να βγάλουν την οικονομία από την κρίση. Γιατί να πετύχει η τρίτη; Όσο για την Κίνα, τον υποτιθέμενο «πυρήνα της ελπίδας» για την παγκόσμια οικονομία, τα στοιχεία δείχνουν και εκεί (σχετική) επιβράδυνση.
Την περασμένη βδομάδα η Morgan Stanley (μια από τις μεγάλες αμερικανικές τράπεζες) κατέβασε τις προβλέψεις της για την παγκόσμια ανάπτυξη μέσα στο 2011 κατά μια ολόκληρη ποσοστιαία μονάδα. «Οι ΗΠΑ και η Ευρώπη» γράφει η έκθεση «βρίσκονται επικίνδυνα κοντά στην ύφεση». Οι αναπτυσσόμενες χώρες θα συνεχίσουν να παράγουν το 80% της παγκόσμιας ανάπτυξης -αλλά οι οικονομίες τους δεν θα μείνουν ανεπηρέαστες από την κρίση του αναπτυγμένου κόσμου. Από το 7.8% το 2010, η Morgan Stanley υπολογίζει ότι οι ρυθμοί ανάπτυξής τους θα πέσουν φέτος στο 6.4% και ακόμα πιο κάτω, στο 6.1% του χρόνου.
Τρία χρόνια πριν, όταν πρωτοξέσπαγε η κρίση με την κατάρρευση της Lehman Brothers τον Σεπτέμβρη του 2008, οι απολογητές του καπιταλισμού προσπαθούσαν να μας πείσουν ότι η κρίση είναι «συμπτωματική» -ότι οφείλεται σε άφρονες τραπεζίτες και διεφθαρμένους πολιτικούς που άφησαν τα χρέη να τιναχτούν στα ουράνια. Ακόμα και μέσα στην ίδια την αριστερά πύκνωσαν οι φωνές που έλεγαν ότι αυτό που οδήγησε στην σημερινή κρίση ήταν η «χρηματοπιστωτικοποίηση» της οικονομίας -η υπέρμετρη ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού τομέα.
Στην πραγματικότητα, όμως, η κρίση δεν ήταν αποτέλεσμα ούτε κάποιας στρεβλής, ούτε κάποιας υπερβολικής ανάπτυξης του ενός ή του άλλου τμήματος της οικονομίας. Το πρόβλημα βρίσκεται στο ίδιο το σύστημα της διαμεσολάβησης της παραγωγής από το κέρδος -στον καπιταλισμό δηλαδή. Όταν η κερδοφορία του συστήματος πέφτει, τότε οι καπιταλιστές χάνουν το ενδιαφέρον τους να παράγουν -με φρικιαστικές συνέπειες και για την απασχόληση αλλά και για την ίδια την παραγωγή των βασικών αγαθών και την κατανάλωση.
Αλλά, όπως είχε προβλέψει ο Μαρξ ενάμιση αιώνα πριν, η ίδια η λειτουργία του καπιταλισμού οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια την κερδοφορία όλο και πιο χαμηλά. Οι κρίσεις, με άλλα λόγια, είναι αναπόφευκτες. Και το «γιατρικό» δεν είναι να εξορθολογήσουμε το σύστημα -με Ευρωομόλογα ή «ρυθμιστικά πλαίσια» για την ασυδοσία του τραπεζικού τομέα: αυτό που χρειάζεται δεν είναι να απαλλαγούμε από τις «κακές» πλευρές του συστήματος. Αυτό που χρειάζεται είναι να απαλλαγούμε από αυτό το παρανοϊκό σύστημα συνολικά. Και οριστικά.
Διαβάστε επίσης