Από τα τέλη Ιούλη, λίγες μόνο μέρες μετά την "ιστορική" συμφωνία των Βρυξελών της 21ης Ιούλη, η κρίση έχει χτυπήσει την πόρτα της Ιταλίας. Η κυβέρνηση του Μπερλουσκόνι δυσκολεύεται όλο και πιο πολύ να εξυπηρετήσει το δημόσιο χρέος και να χρηματοδοτήσει τα δημόσια ελλείμματα. Και οι "επενδυτές", έντρομοι, τρέχουν να ξεφορτωθούν, όσο-όσο τα ιταλικά ομόλογα: στις αρχές του Αυγούστου τα επιτόκια των 10ετών ομολόγων του Ιταλικού δημοσίου ξεπέρασαν το 6%.
Ο κίνδυνος να ακολουθήσει η Ιταλία τον ελληνικό δρόμο σήμανε τον καμπανάκι του κινδύνου. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, μετά από ένα διάλειμμα μηνών, επιστράτευσε και πάλι την πολιτική της παρέμβασης στις δευτερογενείς αγορές ομολόγων, αγοράζοντας ακριβά (οι τιμές των ομολόγων έχουν μια αντίστροφη σχέση με τα επιτόκια, όσο μεγαλύτερη είναι η τιμή δηλαδή, τόσο μικρότερα είναι τα επιτόκια) ό,τι προσφερόταν. Μέσα σε λίγες μέρες η ΕΚΤ "επένδυσε" πάνω από 40 δις ευρώ σε ιταλικούς (αλλά και ισπανικούς) τίτλους, σε μια προσπάθεια να συγκρατήσει χαμηλά τα επιτόκια.
Περικοπές 46 δις
Την ίδια ώρα στην ίδια την Ιταλία ο Τζούλιο Τρεμόντι, ο υπουργός Οικονομικών, συνέτασσε ένα φιλόδοξο σχέδιο φορολογίας και περικοπών με το οποίο έλπιζε να εξοικονομήσει 46 δισεκατομμύρια ευρώ και να μηδενίσει τα ελλείμματα -και όλα αυτά μέσα σε δύο όλα και όλα χρόνια. Την περασμένη βδομάδα, ο Μπερλουσκόνι πέρασε (με κάποιες αλλαγές που προκάλεσαν την οργή πολλών οικονομολόγων), το πακέτο των νέων μέτρων από την Γερουσία και λίγες μέρες μετά θα το περάσει (χωρίς δυσκολία μάλλον, μια και έχει την απόλυτη πλειοψηφία) και από τη Βουλή.
Οι αγορές όμως έμειναν, πρακτικά ασυγκίνητες: στην δημοπρασία που οργάνωσε στα τέλη Αυγούστου η Ιταλία τα επιτόκια έπεσαν μεν στο 5,22% αλλά οι προσφορές ήταν λίγες και η κυβέρνηση δεν κατάφερε τελικά να πιάσει τον στόχο της των 8 δισεκατομμυρίων.
Η Ιταλία είναι μια από τις πιο υπερχρεωμένες χώρες της Ευρωζώνης: το δημόσιο χρέος ξεπερνάει τα 1900 δισεκατομμύρια ευρώ, ένα νούμερο που αντιστοιχεί στο 120% του ΑΕΠ. Μέσα στον Σεπτέμβρη λήγουν παλιά ομόλογα αξίας 60 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ μέχρι το τέλος του χρόνου ο Τρεμόντι θα πρέπει να έχει εξασφαλίσει, συνολικά, πάνω από 130 δισεκατομμύρια σε νέες πιστώσεις για να ξεπληρώσει τους τίτλους που ωριμάζουν.
Οι επίσημοι μοιράζουν διαβεβαιώσεις ότι η Ιταλία δεν κινδυνεύει να γίνει μια δεύτερη Ελλάδα. Και δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι υπάρχει απόσταση ανάμεσα στο 5,52%, με το οποίο πουλιούνταν τη Δευτέρα στη δευτερογενή αγορά οι 10ετείς ιταλικοί τίτλοι και το 22,43% των αντίστοιχων ελληνικών. Όμως, όπως δήλωσε και η ίδια η Ιταλική Κεντρική Τράπεζα, επιτόκια αυτού του επιπέδου είναι μη-βιώσιμα. Με άλλα λόγια, αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα το πρόβλημα, η Ιταλία κινδυνεύει πραγματικά να πάρει το δρόμο της Ελλάδας.
Υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι για τους οποίους δεν πείθονται οι "αγορές".
Ο πρώτος είναι οι ίδιες οι αδυναμίες της ιταλικής κυβέρνησης -μιας κυβέρνησης βυθισμένης βαθιά στη διαφθορά, τα σκάνδαλα και τις εσωτερικές διαιρέσεις. Οι εκλογές είναι προγραμματισμένες για τις αρχές του 2013, αλλά λίγοι πιστεύουν ότι ο Μπερλουσκόνι θα καταφέρει να μείνει μέχρι τότε στην εξουσία. Οι εσωτερικές ισορροπίες αποτυπώθηκαν στις εκατοντάδες τροπολογίες που ο Μπερλουσκόνι επέβαλε στο αρχικό σχέδιο του Τρεμόντι -τροπολογίες που από τη μια «νέρωσαν» το σχέδιο και από την άλλη οδήγησαν σε μεγάλη καθυστέρηση στην κατάθεσή του που γέμισε αμφιβολίες στους «επενδυτές».
Αδυναμίες
Ύστερα είναι οι ίδιες οι αδυναμίες των προγραμμάτων "διάσωσης" Την περασμένη βδομάδα παραιτήθηκε από την θέση του στο συμβούλιο της ΕΚΤ ο Γιούργκεν Σταρκ. Ο Σταρκ, ένα νεοφιλελεύθερο γεράκι που προέρχεται από την διαβόητη για την αυστηρότητά της, Μπούντεσμπανκ, την Κεντρική Τράπεζα τη Γερμανίας, ήταν ριζικά αντίθετος με τις αγορές κρατικών ομολόγων του Τρισέ. Οι διαφωνίες μέσα στη διοίκηση της ΕΚΤ δεν είναι καινούργιες -αλλά η αποτυχία των προγραμμάτων διάσωσης να σταματήσουν την επέκταση της κρίσης από τις «άρρωστες» οικονομίες του Νότου στην σκληρό πυρήνα της Ευρωζώνης, τις έχουν οδηγήσει στα ουράνια. Και αν ο Τρισέ δεν μπορεί να πείσει ούτε τον Σταρκ, γιατί να πειστούν οι «αγορές» να επενδύσουν σε ιταλικά ομόλογα.
Ο πιο σημαντικός λόγος όμως είναι η νέα παγκόσμια ύφεση -που όπως όλα δείχνουν πλησιάζει με καλπασμό. Όλα τα σενάρια «διάσωσης» των διεθνών οργανισμών στηρίζονταν στην υπόθεση ότι η ύφεση θα ήταν παροδική. Το μόνο που χρειαζόταν ήταν να αντέξουμε μέχρι να έρθει η πολυπόθητη ανάκαμψη (οι οικονομολόγοι συνέχεια μας έλεγαν ότι την βλέπουν κιόλας μπροστά τους).
Αντί για την ανάκαμψη, όμως, αυτό που έρχεται τώρα είναι μια νέα βουτιά της παγκόσμιας οικονομίας στην ύφεση. Και όλοι ξέρουν ότι δεν πρόκειται να είναι απλά και μόνο μια επανάληψη της πρώτης. Στην Ιταλία οι προβλέψεις κάνουν λόγο για ρυθμούς ανάπτυξης κάτω του 1% τη χρονιά που μας έρχεται. Ίσως και ακόμα μικρότερη.
Οι «από πάνω» βρίσκονται σε απόγνωση. Ο κόσμος τους αποσυντίθεται. Το ερώτημα για εμάς, για τα εκατομμύρια των εργατών και των φτωχών, είναι απλό: θα τους αφήσουμε να μας συμπαρασύρουν στον πάτο; ‘Η θα αντισταθούμε; Και όπως όλα δείχνουν -και εδώ στην Ελλάδα και στην Ιταλία- το μόνο που δεν σκεφτόμαστε είναι να τους αφήσουμε.
Διαβάστε επίσης