Όλοι ξέρουν ότι κάτι πρέπει να γίνει. Και να γίνει, μάλιστα, γρήγορα. Οι ισχυροί του κόσμου, όμως, αδυνατούν: η σύνοδος του ΔΝΤ έκλεισε χωρίς καμιά χειροπιαστή συμφωνία. "Οι χώρες της Ευρωζώνης", γράφει το ανακοινωθέν, "θα κάνουν ό,τι είναι απαραίτητο για να επιλύσουν την κρίση δημόσιου χρέους". Με ευχολόγια, όμως, όπως είναι γνωστό, δεν λύνονται οι κρίσεις.
Τρία χρόνια πριν, τον Σεπτέμβρη του 2008, όταν "έσκασε" η Λήμαν Μπράδερς οι ηγέτες του πλανήτη κατάφεραν πραγματικά να συντονίσουν τη δράση τους και να αποτρέψουν -προσωρινά τουλάχιστον- μια άμεση κατάρρευση της παγκόσμιας οικονομίας. "Ας είμαστε ξεκάθαροι", έγραφε στις αρχές της χρονιάς η ίδια η Κριστίν Λαγκάρντ, τότε υπουργός Οικονομικών του Σαρκοζί και σήμερα "αφεντικό" του ΔΝΤ: "αυτό που διέσωσε το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα ήταν η πολιτική δέσμευση και συντονισμένη απάντηση των χωρών... Οι χώρες-μέλη των G20 ήταν σε θέση να προσφέρουν μια συλλογική και αποτελεσματική απάντηση που μετρίασε τις συνέπειες της κρίσης και αποκατέστησε την εμπιστοσύνη με γρηγορότερους ρυθμούς από ό,τι πολλοί αναλυτές είχαν προβλέψει".
Σήμερα, όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η σύνοδος κορυφής του ΔΝΤ δεν έβγαλε τίποτα και οι ελπίδες ότι θα καταλήξει κάπου η σύνοδος των G20 που ακολουθεί είναι κυριολεκτικά μηδαμινές. Οι "πλανητάρχες" είναι αντιμέτωποι με τρομαχτικές δυσκολίες, τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά που κάνουν μια επανάληψη του "θαύματος" του 2008 αδύνατη.
Τα 15,5 τρις δεν έφτασαν
Η επιχείρηση διάσωσης των μεγάλων τραπεζών και των μεγάλων επιχειρήσεων μετά τον Σεπτέμβρη του 2008 κατάφερε μεν να σώσει τις μεγάλες τράπεζες και τις μεγάλες επιχειρήσεις (ανάμεσά τους τρανταχτά ονόματα όπως η ελβετική τράπεζα UBS, η Citibank και οι δυο από τις τρεις γιγάντιες αυτοκινητοβιομηχανίες), μεταφέροντας όμως τα βάρη στο δημόσιο και τις κεντρικές τράπεζες. Οι "αρχές" κάλυψαν ένα μεγάλο μέρος από την μαύρη τρύπα των 15,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων που άφησε πίσω της η πρώτη φάση της κρίσης με δημόσιο χρήμα.
Το αποτέλεσμα ήταν, όπως παραδέχεται τώρα και η ίδια η Λαγκάρντ, να φουσκώσουν τα δημόσια χρέη στις αναπτυγμένες χώρες κατά μέσο όρο κατά 30 ποσοστιαίες μονάδες. Σήμερα οι περισσότερες είναι υπερχρεωμένες: στη Γερμανία το δημόσιο χρέος θα κλείσει φέτος κοντά στο 85% του ΑΕΠ (25 μονάδες πάνω από το ευρωπαϊκό όριο του 60%), στις ΗΠΑ στο 100% και στην Ιαπωνία στο 200%. Μια επανάληψη της θεραπείας του 2008, που θα στείλει τα δημόσια χρέη άλλες 30 μονάδες πάνω, είναι σήμερα απλά αδιανόητη.
Πολιτικά τα πράγματα είναι τουλάχιστον εξίσου δύσκολα. "Την Πέμπτη", γράφει ο Μύνχαου, "το Μπούντεσταγκ (η γερμανική Βουλή) θα ψηφίσει για την επόμενη δόση προς την Ελλάδα. Στις αρχές της νέας χρονιάς θα ψηφίσει για τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, τον διάδοχο του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Ως τότε θα πρέπει ίσως να έχει ψηφίσει και για το τρίτο ελληνικό πακέτο, μιας και το δεύτερο, που δεν έχει επικυρωθεί ακόμα, είναι ήδη ξεπερασμένο. Και μπορεί να υπάρξουν και δεύτερα πακέτα για την Πορτογαλία και την Ιταλία. Για το καθένα από αυτά, φυσικά, θα απαιτηθεί ξεχωριστή ψηφοφορία στο Μπούντεσταγκ.
Το Βερολίνο, όμως, δεν είναι η μοναδική πηγή αβεβαιότητας. Οι κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες λιώνουν στο Ελσίνκι, την Χάγη, τη Μπρατισλάβα και την Αθήνα. Πιστεύει κανείς ότι η Αθήνα μπορεί να επιβάλλει το ένα πρόγραμμα λιτότητας μετά το άλλο με πλειοψηφία πέντε εδρών στη Βουλή;"
Το ίδιο το ελληνικό πρόγραμμα είναι από μόνο του ένας μεγάλος πονοκέφαλος για τους ισχυρούς του πλανήτη. Μετά την αποτυχία του ενός μετά το άλλο των αλλεπάλληλων προγραμμάτων διάσωσης πολλοί έχουν αρχίσει να παζαρεύουν ανοιχτά με την ιδέα μια ελληνικής χρεοκοπίας -συντεταγμένης όπως παρουσιάζεται μέσα από τα σενάρια για κούρεμα του ελληνικού χρέους κατά 50% που εμφανίστηκαν αυτές της μέρες ή ακόμα και μιας άγριας χρεοκοπίας στο στυλ της Αργεντινής. Η Ελλάδα -των απεργιών και των καταλήψεων- δεν θέλει να σωθεί, λένε. Ας την αφήσουμε να χρεοκοπήσει. Τα λεφτά της Τρόικας θα πιάσουν πιο πολύ τόπο αν χρησιμοποιηθούν για να κλείσουν άμεσα τις μαύρες τρύπες που θα αφήσει πίσω της η ελληνική χρεοκοπία -για να αποζημιωθούν οι ευρωπαϊκές τράπεζες, για παράδειγμα, που έχουν στα χέρια τους τα ελληνικά ομόλογα. Έτσι, και οι Έλληνες θα πάρουν ένα μάθημα και το ντόμινο της χρεοκοπίας θα εμποδιστεί.
Μέσα στην ίδια την Ελλάδα τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης χρησιμοποιούν ήδη αυτά τα σενάρια σαν τρομοκρατία: ή αποδεχόμαστε τα μέτρα της κυβέρνησης ή χρεοκοπούμε, καταρρέουν οι τράπεζες και τα συνταξιοδοτικά ταμεία, εξανεμίζονται οι οικονομίες του κόσμου και επιστρέφουμε στη δραχμή, την υποτίμηση, τον πληθωρισμό, την φτώχεια και την "υπανάπτυξη".
Η ιδέα, όμως, ότι θα μπορέσει η Τρόικα, οι G20 ή κάποιος άλλος διεθνής οργανισμός να "περιφράξει" την χρεοκοπία μέσα στα ελληνικά σύνορα είναι τουλάχιστον ανέκδοτο. Η Ελλάδα δεν είναι Αργεντινή -η Αργεντινή κήρυξε το 2002 στάση πληρωμών για ένα χρέος 135 δις δολαρίων, όχι 350 δισεκατομμυρίων ευρώ. Αλλά πάνω απ' όλα το 2011 δεν είναι 2002: την ίδια στιγμή που η Ελλάδα θα ανακοινώσει το σχέδιό της πχ. για κούρεμα του χρέους κατά 50% οι επενδυτές θα τρέξουν πανικόβλητοι να αποσύρουν τα κεφάλαιά τους από την Πορτογαλία και την Ιρλανδία -και ίσως και την Ισπανία και την Ιταλία- όσες φορές και αν επαναλάβουν ο Τρισέ και ο Σόιμπλε τη φράση "η Ελλάδα είναι εξαίρεση".
Επενδύσεις που σαπίζουν
Τα χρέη έχουν γίνει θηλιά στο λαιμό του συστήματος. Οι τραπεζίτες χρηματοδότησαν μέσα στα προηγούμενα χρόνια της φούσκας φανταχτερές επενδύσεις από τη μια γωνιά του πλανήτη μέχρι την άλλη -οι σιδεριές του Καλατράβα στο Ολυμπιακό Στάδιο είναι ένα μόνο μικρό δείγμα της "ανάπτυξης" που έφεραν τα κεφάλαιά τους. Τώρα οι "επενδύσεις" τους σαπίζουν εγκαταλελειμμένες -αφού τα φανταστικά κέρδη που θα έφερναν (με τα οποία θα ξεπλήρωναν τα χρέη και τους τόκους) έμειναν απλά στη σφαίρα της φαντασίας. Το πραγματικό κεφάλαιο έχει χαθεί, αλλά οι απαιτήσεις των τραπεζιτών παραμένουν.
Μια μόνο ρεαλιστική λύση υπάρχει: η διαγραφή όλων αυτών των βουνών από τα χρέη. Φυσικά είναι μια λύση που κανένας τραπεζίτης και κανένα αφεντικό δεν μπορεί να την αποδεχτεί. Διαγραφή του κεφαλαίου; Που ακούστηκε! Η Ελλάδα θα ανταποκριθεί μέχρι κεραίας στις υποχρεώσεις της, λέει ο Βενιζέλος. Δεν θα χρεοκοπήσουμε ποτέ. Η Ελλάδα θα μείνει για πάντα στην Ευρωζώνη. Όσες θυσίες και αν χρειαστεί να "κάνουμε". "Οι Έλληνες πρέπει να σταματήσουν να τεμπελιάζουν και να δουλέψουν για να εξοφλήσουν τα δανεικά τους" γράφει το γερμανικό περιοδικό Focus. "Η Ελλάδα πρέπει να τηρήσει στο ακέραιο τις συμφωνίες της 21 Ιούλη" διαμηνύει ο Σόιμπλε.
Η διαγραφή του χρέους δεν πρόκειται να έρθει από τα πάνω. Μόνο το κίνημα μπορεί να επιβάλλει, σε κόντρα με όλους αυτούς, μια τέτοια λύση. Και δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι αυτά τα τέρατα θα κάνουν ότι περνάει από το χέρι τους για να γυρίσει μια ενδεχόμενη νίκη μπούμερανγκ ενάντια στο κίνημα. Και να μας απομονώσουν θα προσπαθήσουν, και να μας κόψουν ακόμα και τα πιο βασικά τρόφιμα, καύσιμα και ανταλλακτικά θα προσπαθήσουν.
Πόσες πιθανότητες έχουν να πετύχουν; Από ελάχιστες ως μηδαμινές. Το μήνυμα ενός κινήματος που ξεσηκώνεται, διώχνει τα "Γκόλντεν Μπόις" και παύει να αναγνωρίζει τις "υποχρεώσεις" του απέναντι τους είναι πιο δυνατό από κάθε συκοφαντία. Οι απεργίες στην Ελλάδα είναι ήδη μια μεγάλη πηγή έμπνευσης για την εργατική τάξη σε όλη την Ευρώπη -και πέρα από αυτή. Μια πετυχημένη εξέγερση που θα στείλει τον Παπανδρέου, τον Πάγκαλο και τον Βενιζέλο με το ελικόπτερο στο Σαρμ ελ-Σέιχ (το θέρετρο όπου αυτοεξορίστηκε ο Μουμπάρακ) θα βρει σίγουρα χιλιάδες, αν όχι εκατομμύρια, μιμητές.