Σε αποκατεστημένη ψηφιακή κόπια 4Κ προβλήθηκε η ταινία «Πικρό Ψωμί» στην Ταινιοθήκη. Θα επαναληφθεί προβολή με ελεύθερη είσοδο την Τετάρτη 17 Δεκεμβρίου στις 17:00.
Για την ιστορία | Ο Γρηγόρης Γρηγορίου αρχίζει τα γυρίσματα το 1950. Η ταινία κυκλοφορεί στις αίθουσες έναν χρόνο αργότερα χωρίς εμπορική επιτυχία. Θεωρείται πρώτο δείγμα ελληνικού νεορεαλισμού, αν και ο δημιουργός της μιλούσε για επιρροές από γαλλικό κινηματογράφο του μεσοπολέμου. Το σενάριο υπογράφει ο Γρηγορίου και η σύζυγός του, Ίντα Χριστινάκη (η οποία υποδύεται την εβραία Λουίζα).
Στην Ελλάδα επιχειρήθηκε να λογοκριθεί η φράση «Όσο θα γίνονται πόλεμοι τόσο θα πληθαίνουν οι κουλοί και οι σακάτηδες». Με διαφορετικό, αισιόδοξο τέλος ήταν να προβληθεί στη Σοβιετική Ένωση: η ματαίωση της προβολής χαροποίησε τον δημιουργό που κατέστρεψε την αντίστοιχη κόπια.
Αν και εστιάζει σε οικογένεια ελλήνων βιοπαλαιστών, η ταινία αναφέρεται στο Ολοκαύτωμα, τον αντισημιτισμό και τη μετεγκατάσταση εβραίων στα παλαιστινιακά εδάφη. Ως πολύτιμο τεκμήριο η αναφορά στην Παλαιστίνη με το όνομά της (Λουίζα: «Πατέρα, έλα να πάμε στην Παλαιστίνη [...] θα μας δώσουν ένα σπιτάκι όμορφο με ήλιο και με λουλούδια»).
Συγκίνηση προκαλεί το γεγονός πως η ταινία αφιερώνεται στον ηθοποιό Στρατή Φλώρο (Γιάγκος) που πέθανε από μηνιγγίτιδα, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων.
Περιγραφή | Φτωχή οικογένεια στην μεταπολεμική Αθήνα με 3 γιους: τον Αντώνη που έχει χάσει τα χέρια του κατά τη διάρκεια της κατοχής, τον Γιάγκο που έχει εγκαταλείψει τα όνειρά του για τη βιοπάλη, και τον μικρότερο Φώτη, που η αξιόλογη πορεία του στο σχολείο δημιουργεί ελπίδες στη μάνα πως θα καταφέρει να το ολοκληρώσει. Ο πατέρας, οικοδόμος, αδυνατεί να ανταπεξέλθει οικονομικά στις ανάγκες της οικογένειας.
Ο αγώνας της αθηναϊκής εργατικής τάξης | Η εικόνα ενός παιδιού σε σκαλωσιά ήταν που ενέπνευσε τον Γρηγορίου για την ταινία. Η παιδική εργασία αποτυπώνεται με καταγγελτικό τρόπο στο «Πικρό Ψωμί», χωρίς όμως να τη «χρεώνεται» η οικογένεια. Φτώχεια, ασθένειες, πείνα (ο Γιάγκος αναφωνεί κάποια στιγμή πως «καταντήσαμε να μετράμε τους ανθρώπους με τα στομάχια»), μικρά μεροκάματα, απλήρωτα νοίκια, εργατικά ατυχήματα χωρίς αποζημιώσεις, συνθέτουν το ασφυκτικό περιβάλλον της ταινίας, και της εποχής.
Χριστίνα Μανωλακάκη