Άρθρο: Η αλήθεια για την Ιρλανδία

Η απαλλαγή της Ιρλανδίας από το πρόγραμμα διάσωσης της Τρόικας στις 16 Δεκέμβρη πανηγυρίζεται ως απόδειξη ότι η λιτότητα φέρνει αποτελέσματα. Το παραμύθι της ιρλανδικής άρχουσας τάξης λέει πως πλέον ανακτήσαμε την ανεξαρτησία μας. Ισχυρίζονται πως το 85% της “άρσης βαρών” ολοκληρώθηκε και χρειάζονται λίγες μόνο ακόμη θυσίες. Η ελίτ της ΕΕ χρησιμοποιεί τα γεγονότα σαν προπαγάνδα για να αντιμετωπίσει την μεγάλη κριτική απέναντι στο δόγμα της “επεκτεινόμενης λιτότητας”.

Η πραγματικότητα είναι ότι ελάχιστοι λόγοι για πανηγυρισμό υπάρχουν. Η Τρόικα έφερε τεράστια κοινωνική διάλυση -και υπάρχουν ελάχιστα σημάδια ότι αυτή η κατάσταση θα αλλάξει. Σύμφωνα με το περιοδικό Φορμπς, το οποίο αποκάλεσε την Ιρλανδία την καλύτερη χώρα στον κόσμο για τις επιχειρήσεις, οι ονομαστικοί μισθοί έπεσαν 17% από τη στιγμή του κραχ και μετά. 13% του εργατικού δυναμικού είναι άνεργο, παρόλο που πάνω από 300.000 Ιρλανδοί έχουν μεταναστεύσει.

Δεκάδες χιλιάδες έχουν ενταχθεί σε προγράμματα “ενεργοποίησης εργατικού δυναμικού” στα οποία πληρώνεσαι λίγο πάνω από το επίδομα ανεργίας. Οι φόροι στους εργαζόμενους της κατηγορίας “όσο κερδίζεις, τόσο πληρώνεις” έχουν αυξηθεί δραματικά, με όσους έχουν ετήσιο εισόδημα πάνω από 27.000 να πληρώνουν 51% φόρο. Νέοι φόροι στην κατοικία και στα καύσιμα έχουν αυξήσει τη φτώχεια, ενώ οι λογαριασμοί του νερού προγραμματίζονται να αυξηθούν στο τέλος του 2014. Οι δημόσιες δαπάνες για σχολεία και νοσοκομεία έχουν μειωθεί δραματικά.

Ύπο επιτήρηση

Κανένα από αυτά τα στοιχεία δεν θα αλλάξει επειδή βγήκαμε από τη διάσωση. Αντίθετα, η Ιρλανδία θα μπει σε ένα νέο σύνολο περιορισμών που επιβάλλονται από τη Δημοσιονομική Συνθήκη της ΕΕ. Θα βρίσκεται υπό επιτήρηση για να εφαρμόζει τα τεχνητά όρια στις δημόσιες δαπάνες και θα χρειαστεί να εφαρμόσει περισσότερες “διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις”. Με άλλα λόγια, αντί για χαλάρωση της λιτότητας, η χώρα θα βρίσκεται σε καθεστώς διαρκούς ελέγχου ώστε να εξασφαλιστεί ότι παραμένει πιστή στους νεοφιλελεύθερους στόχους.

Επιπλέον, το ιρλανδικό κράτος έχει δεσμευτεί να αποπληρώνει με υψηλό επιτόκιο το δημόσιο χρέος τουλάχιστον ως το 2050. Το σημερινό επίπεδο τόκων που πληρώνονται είναι 7,6 δισ λίρες το χρόνο. Ισοδυναμεί με το να δίνεται ολόκληρος ο προϋπολογισμός της παιδείας στους τοκογλύφους που εκμεταλλεύτηκαν την ανάγκη της χώρας. Αυτά τα τεράστια χρέη εμφανίστηκαν από την απόφαση της κυβέρνησης να διασώσει τις ιδιωτικές τράπεζες.

Κι όμως, όλα αυτά δεν σταμάτησαν την ιρλανδική ελίτ να μιλάει για ανάκαμψη. Πιστεύουν ότι όσο πιο πολλή “θετική κουβέντα” γίνεται, τόσο περισσότερες επενδύσεις θα έρθουν. Προσπαθούν επίσης να αντιμετωπίσουν την “κόπωση λόγω λιτότητας” που έχει υποστεί ο κόσμος, παριστάνοντας ότι υπάρχει φως στο τούνελ.

Και εδώ, η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Η βασική στρατηγική της ιρλανδικής άρχουσας τάξης ήταν να βγει από την κρίση μέσω των εξαγωγών. Θεωρούσαν ότι οι εξαγωγές των πολυεθνικών μπορούσαν να οδηγήσουν σε μεγέθυνση της οικονομίας και έτσι να κατέβουν τα τοκοχρεωλύσια σε “διαχειρίσιμα” επίπεδα. Όμως, δεν έλαβαν υπόψιν το γεγονός ότι το κραχ του 2008 ήταν εκδήλωση μιας συστημικής κρίσης και πως η ανάκαμψη στην καλύτερη περίπτωση θα ήταν αναιμική.

Η συνεχιζόμενη στασιμότητα και έως αδύναμη ανάπτυξη στην παγκόσμια οικονομία σημαίνει πως το αρχικό “σαξές στόρι” των εξαγωγών της Ιρλανδίας αρχίζει να ξεθωριάζει. Τους πρώτους έξι μήνες του 2013, για παράδειγμα, η αξία των εξαγόμενων ιρλανδικών προϊόντων έπεσε κατά 6%. Η ανεργία και η στασιμότητα στην ΕΕ σημαίνουν πως οι αγορές παραμένουν μπλοκαρισμένες.

Όλα αυτά εξηγούν γιατί υπάρχει μεγάλη απόκλιση μεταξύ της θριαμβολογίας των ΜΜΕ και της κυβέρνησης από τη μια μεριά και των πραγματικών γεγονότων από την άλλη. Αντίθετα με το τι λέει η προπαγάνδα, η ιρλανδική οικονομία συρρικνώθηκε και δεν αναπτύχθηκε το 2013. Αποτέλεσμα είναι ότι τα επίπεδα του χρέους θα παραμείνουν στο αξιοσημείωτα υψηλό 150% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (με το οποίο πρέπει να μετράει κανείς την ιρλανδική οικονομία γιατί λαμβάνει υπόψη τα επαναπατρισμένα κέρδη).

Βαθύτερα δομικά προβλήματα

Η ιρλανδική οικονομία αντιμετωπίζει μια σειρά από βαθύτερα δομικά προβλήματα που προκύπτουν από το αναπτυξιακό μοντέλο που υιοθετήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες. Μετά το τέλος της περιόδου του προστατευτισμού το 1958, η στρατηγική στόχευσε να προσελκύσει πολυεθνικές ώστε να τονωθεί η ανάπτυξη. Η Ιρλανδία έγινε η πιο παγκοσμιοποιημένη οικονομία του κόσμου, υπερβολικά εξαρτημένη και από τις εξαγωγές και από τις άμεσες ξένες επενδύσεις. Σε δύο περιόδους, δεκαετία του '60 και μεταξύ 1994-2008, η στρατηγική αυτή οδήγησε σε οικονομική άνθηση.

Όμως πλέον αναδείχθηκαν προβλήματα που απειλούν με εκτροχιασμό το μοντέλο. Πρώτον, οι ξένες επενδύσεις στη μεταποίηση άρχισαν να υποχωρούν και να περιορίζονται σε τρεις βασικούς τομείς: φαρμακευτικές εταιρείες, υπολογιστές και ιατρικό εξοπλισμό. Υπάρχει επίσης ένα επιπλέον πρόβλημα με τον “γκρεμό της πατέντας» στη φαρμακοβιομηχανία. Η Ιρλανδία βασίζεται στις εξαγωγές αμερικάνικων εταιρειών. Καθώς όμως σε φάρμακα όπως το Λιπιτόρ τελειώνει η 20ετής προστασία της πατέντας τους, οι αμερικάνικες επενδύσεις αποκλιμακώνονται.

Αυτές οι εξελίξεις έχουν σε ένα βαθμό καμουφλαριστεί λόγω μιας εντυπωσιακής αύξησης των εξαγωγών στον τομέα των υπηρεσιών. Αυτές προέρχονται από εταιρείες όπως η Google, η Apple και η Microsoft, όμως τα νούμερα είναι τόσο μεγάλα σε ύποπτο βαθμό και δεν φαίνεται να έχουν συνεισφέρει σε σημαντική επιπλέον απασχόληση.

Δεύτερον, αλλά σχετικό, είναι ότι καθώς αυτοί οι τομείς αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες, ο ιρλανδικός καπιταλισμός μετατράπηκε σε κέντρο χρηματιστικής κερδοσκοπίας. Παρείχε μια φαινομενική “ρύθμιση” ενώ έδινε πλήρη ελευθερία στους κερδοσκόπους. Σήμερα υπάρχει ένα σκιώδες τραπεζικό σύστημα -κερδοσκοπία χωρίς ρυθμίσεις- που αντιστοιχεί σε 11 φορές το μέγεθος της πραγματικής οικονομίας.

Πλυντήριο

Η μεταβαλλόμενη δυναμική του ιρλανδικού καπιταλισμού σημαίνει πως είναι όλο και περισσότερο εξαρτημένος από το ρόλο του ως φορολογικός παράδεισος. Οι εταιρείες μεταποίησης όλο και περισσότερο στήνουν εργοστάσια μόνο σαν συμπλήρωμα ή βιτρίνα για τη βασική τους δραστηριότητα -τη χρήση της Ιρλανδίας για να ξεπλύνουν αφορολόγητα κέρδη από όλο τον κόσμο. Η Apple, για παράδειγμα, δηλώνει ότι έβγαλε 62 δισ. λίρες μέσω των ιρλανδικών της θυγατρικών, όμως πλήρωσε φόρο μόνο 2%. Το Facebook πλήρωσε φόρο 0,5% και η Google 2,4%.

Συνολικά, η βασική επίπτωση του κραχ ήταν να ρίξει το βάρος των δημόσιων εσόδων περισσότερο πάνω στους εργάτες και όχι στα κέρδη. Το 2007, για παράδειγμα, ο φόρος εισοδήματος αντιστοιχούσε στο 27% των συνολικών εσόδων, ενώ το 2012 έφτασε το 42%. Αντίθετα, οι φόροι στο κεφάλαιο και τις μεγάλες επιχειρήσεις έπεσαν από 20% στο 13%.

Η άλλη επίπτωση είναι ότι η ευρύτερη βιομηχανική ανάπτυξη της Ιρλανδίας, αναγκαία για να απορροφήσει την τεράστια ανεργία και υποαπασχόληση, έχει γίνει πιο ασταθής, χαοτική και εξαρτημένη από τις ευρύτερες διεθνείς εξελίξεις. Μεγαλύτερη εξάρτηση από την κερδοσκοπία συνήθως σχετίζεται με χαμηλότερες προσδοκίες για τους μακροπρόθεσμους ρυθμούς ανάπτυξης.

Όταν ένα κράτος καθορίζει τις πολιτικές του ώστε να προσελκύσει το εξαιρετικά κινητικό χρηματιστικό κεφάλαιο, συχνά το κάνει συμπιέζοντας τη δική του εγχώρια οικονομία. Η κερδοσκοπία στο χρηματιστήριο και στα ακίνητα είναι σιαμαία αδέρφια κι έτσι δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι το βασικό επιχείρημα για όσους ισχυρίζονται ότι υπάρχει ιρλανδική ανάπτυξη είναι η άνοδος των τιμών στην οικοδομή και την κατοικία, ιδιαίτερα στο Δουβλίνο.

Επιπλέον, η θέση της Ιρλανδίας ως φορολογικού παραδείσου βρίσκεται όλο και περισσότερο κάτω από την παρακολούθηση της διεθνούς κυρίαρχης τάξης. Η ανάγκη του αμερικάνικου κράτους να τροφοδοτήσει την οικονομία μαζικά με ρευστό έχει δημιουργήσει μεγαλύτερη δημοσιονομική κρίση και αυτή με τη σειρά της έχει ανοίξει διαδικασίες στη Γερουσία που θέλει να μάθει γιατί οι αμερικάνικες εταιρείες κρύβουν τόσα πολλά από τα κέρδη τους στην Ιρλανδία.

Την μετάφραση έκανε ο Νίκος Λούντος