Η κρίση της δεκαετίας του 1970 οδήγησε τις άρχουσες τάξεις στην αναζήτηση νέων μοντέλων διαχείρισης με σκοπό να βγουν αλώβητες από αυτήν, φορτώνοντας τις συνέπειές της στις πλάτες των εργατών. Αποτέλεσμα αυτής της αναζήτησης ήταν το μοντέλο του νεοφιλελευθερισμού που ξεκίνησε από την Αμερική του Ρήγκαν ενώ στην Ευρώπη αυτό τον δρόμο άνοιξε η κυβέρνηση της Θάτσερ.
Δεν ήταν σίγουρο ότι ο θατσερισμός θα επικρατήσει και θα σαρώσει τα πάντα στο διάβα του, αυτό μας διδάσκει η ηρωϊκή απεργία των εργατών στα ορυχεία. Είναι η πρώτη απεργία ενάντια στην εμφάνισή του και κατάφερε να δείξει πως η κυριαρχία του δεν ήταν από τα πριν δεδομένη.
Τον Φλεβάρη του ’84 ανακοινώνεται από την κυβέρνηση το κλείσιμο είκοσι ορυχείων με σκοπό την ιδιωτικοποίησή τους. Αυτό θα οδηγούσε σε απόλυση εικοσιτέσσερις χιλιάδες εργάτες, ενώ μια χρονιά πριν είχαν γίνει ήδη είκοσι χιλιάδες απολύσεις. Η απεργία ξεκίνησε με πρωτοβουλία νέων μαχητικών εργατών στη Σκωτία, την Ουαλία και το Γιορκσάιρ. Στο Κόρτονγουντ του Γιορκσάιρ έγινε η πρώτη απόπειρα κλεισίματος.
Απεργιακές φρουρές
Από την πρώτη κιόλας μέρα οργανώθηκαν απεργιακές φρουρές, που θα έπαιζαν και τον σημαντικότερο ρόλο για το κράτημα και την εξάπλωση της απεργίας. Για να σταματήσει η απεργία άρχισαν να δίνονται υποσχέσεις για αδρές αποζημιώσεις στους απολυμένους, αλλά δεν τσίμπησε κανείς. Οι ανθρακωρύχοι ζητούσαν αυξήσεις εδώ και χρόνια και η μοναδική απάντηση που έπαιρναν ήταν πως λεφτά... δεν υπήρχαν. Μέσα σε δύο βδομάδες έφτασε να απεργεί σχεδόν το ενενήντα τοις εκατό των ανθρακωρύχων και αυτή ήταν η κρίσιμη στιγμή που η κυβέρνηση επενέβη.
Τριάντα χιλιάδες μπάτσους έστειλε η Θάτσερ για να καταστείλει τις περιφρουρήσεις, ενώ λίγο καιρό μετά ξεκίνησε και η προπαγάνδα περί βίαιων μειοψηφιών. Η πραγματικότητα ήταν πως όχι μόνο μειοψηφία δεν ήταν αλλά με αυτή την αντιμετώπιση κερδήθηκαν πολλοί περισσότεροι στη συμμετοχή. «Είναι διαφορετικό το να πρέπει να προσπεράσει κανείς τρεις γραμμές εργατών από άλλη περιοχή που του ζητούν να τους συμπαρασταθεί, από το να έχει την αστυνομία να του κάνει συνεχείς ελέγχους ταυτότητας καθώς πηγαίνει στη δουλειά του» έγραφε ο Κώστας Πίττας στο περιοδικό «η Μαμή» την άνοιξη του ’84. Σε όλη τη διάρκεια της απεργίας η αστυνομική καταστολή ήταν μαζική και βίαιη, όμως αυτό δεν αποτέλεσε ποτέ αιτία δεύτερων σκέψεων, ίσα ίσα ατσάλωνε τη διάθεση για σύγκρουση με την κυβέρνηση.
Οι συνέπειες τις απεργίας ήταν μεγάλες σε όλο το φάσμα της βιομηχανικής παραγωγής. Κυρίαρχα στην παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος αλλά και στην χαλυβουργία και την αυτοκινητοβιομηχανία. Η κυβέρνηση των Συντηρητικών μαζί με την Κρατική Επιχείρηση Άνθρακα που φοβόντουσαν απεργιακές εκρήξεις και σε αυτούς τους κλάδους, οργάνωσαν απεργοσπαστικό μηχανισμό. Με φορτηγά και βαγόνια μετέφεραν τον ήδη παραγμένο άνθρακα από τις αποθήκες που φυλλασσόταν.
Ο αποκλεισμός των αποθηκών από τους απεργούς ήταν στοίχημα ζωτικής σημασίας τόσο για την ίδια την απεργία όσο και για το άπλωμα του αγώνα σε άλλους κλάδους. Οι κινητές απεργιακές φρουρές ήταν αυτές που εξασφάλισαν την επιτυχία του. Εκατοντάδες, αλλά και χιλιάδες σε κάποια σημεία, ανθρακωρύχοι δίνανε καθημερινά μάχες σώμα με σώμα με τους απεργοσπάστες και την αστυνομία έξω από τις αποθήκες. Έγιναν συλλήψεις, δέκα χιλιάδες όσο κράτησε η απεργία, τραυματισμοί ακόμα και θάνατοι, ένας απεργός πέθανε από τούβλο που του πέταξε στο κεφάλι απεργοσπάστης.
Συμπαράσταση
Σημαντική τέτοια μάχη ήταν αυτή που δινόταν για μια βδομάδα στη χαλυβουργία του Οργκρίβ στα τέλη του Μάη. Η κινητοποίηση των απεργών κράτησε μέρες και έφτασε στο σημείο πέντε χιλιάδες ανθρακωρύχοι να συγκρούονται με τα φορτηγά που ήθελαν να φορτώσουν άνθρακα. Με αυτό τον τρόπο μπόρεσαν να κρατήσουν αλλά και να διεκδικήσουν συμπαράσταση.
Στις απεργιακές φρουρές που οργανώθηκαν στους σταθμούς των τρένων κέρδισαν τη συμμετοχή των σιδηροδρομικών στην απεργία. Λίγες μέρες πριν είχε οργανωθεί κοινή διαδήλωση μαζί με τους σιδηροδρομικούς και τους εργαζόμενους σε γραφεία και μαγαζιά. Έτσι χτίστηκε ένα μαζικό κίνημα που βοήθησε στο να ξεκινήσουν αργότερα μάχες όχι μόνο στα τρένα αλλά και στους εκπαιδευτικούς, τους φοιτητές, τους οδηγούς υπεραστικών λεωφορείων και τους δημόσιους υπαλλήλους. Δέκα μήνες μετά το ξεκίνημα, τα ποσοστά συμμετοχής εξακολουθούσαν να είναι στο ενενήντα τοις εκατό.
Η συμπαράσταση από τις οργανωμένες ομάδες όχι μόνο στις μικρές πόλεις αλλά και σε κέντρα όπως το Λονδίνο, ήταν οξυγόνο για τους απεργούς. Το συνδικάτο είχε βγάλει κονκάρδες όπου απλός κόσμος τις φορούσε, έβγαινε σε πλατείες και δρόμους και μάζευε οικονομική ενίσχυση. Εργαζόμενοι σε σούπερ- μάρκετ χάριζαν σακούλες με τρόφιμα, συνδικάτα εργατών από όλη την Ευρώπη έστελναν ενισχύσεις. Κάθε βδομάδα αυτές συγκεντρώνονταν και με φορτηγάκια μοιράζονταν στους απεργούς. Είναι πολύ έυκολο να καταλάβουμε το ρόλο αυτής της συμπαράστασης, ειδικά από τον Οκτώβρη και μετά όπου η κυβέρνηση δέσμευσε τα λεφτά του συνδικάτου και η διανομή της συμπαράστασης γινόταν μόνο αν κάποιος επισκεπτόταν τα ορυχεία.
Σημαντική ήταν επίσης η συμμετοχή των γυναικών των ανθρακωρύχων. Σε δημόσιους χώρους ή μέσα σε παμπ στήνονταν συλλογικά νοικοκυριά όπου μαγείρευαν φαγητό για όλες τις οικογένειες, φυλούσαν με βάρδιες τα παιδιά, οργάνωναν εξορμήσεις για οικονομική ενίσχυση.
Στην αρχή της απεργίας ο ρόλος των γυναικών είχε υποτιμηθεί εντελώς αλλά οι ίδιες διεκδίκησαν να το αλλάξουν πηγαίνοντας στις φρουρές. Έτσι κερδήθηκε μια σοβαρή πολιτική μάχη στις γραμμές των απεργών που είχε διπλή σημασία. Ήταν από τη μία μάχη κομβική για τη συνέχιση της απεργίας καθώς τις σεξιστικές αντιλήψεις προωθούσαν κυρίως οι απεργοσπάστες λέγοντας ότι ο ρόλος των γυναικών ήταν στο σπίτι.
Μαζί με αυτό, το δυνάμωμα των γυναικών, που το Δεκέμβρη του ’84 δεν μπορούσαν να φανταστούν την καθημερινότητά τους ίδια μετά το τέλος της απεργίας. Υπήρξαν γυναίκες που επισκέφτηκαν εργατικές συνελεύσεις σε άλλες χώρες για να μιλήσουν για την απεργία και να πάρουν ενίσχυση. Αυτή η σύνδεσή τους με την απεργία κατάφερε να βοηθήσει και τις ίδιες απέναντι στις ιδέες που υποτιμούσαν τις εργατικές μάχες και οδηγούσαν στο διαχωρισμό των γυναικών από τους άντρες εργάτες δείχνοντας εκείνους σαν υπαίτιους της καταπίεσης.
Πάντρεμα των κινημάτων
Αυτό το πάντρεμα των κινημάτων κέρδισε πολλούς στη σωστή κατεύθυνση του κοινού αγώνα ενάντια στην κυβέρνηση και το σεξισμό της άρχουσας τάξης. Άλλη μια σημαντική πτυχή αυτού του πολιτικού προχωρήματος ήταν η συμπαράσταση από τους ομοφυλόφιλους οι οποίοι είχαν με τη σειρά τους μπει στο στόχαστρο της κυβέρνησης και οι φυλλάδες τους αποκαλούσαν “ανώμαλους”. Οργάνωσαν εκδηλώσεις όπου συγκέντρωσαν χιλιάδες λίρες για τους απεργούς.
Η απεργία έληξε το Μάρτη του 1985 με απόφαση της ηγεσίας του συνδικάτου NUM, χωρίς καν κάποιο συμβιβασμό. Αυτή η έκβαση είχε καταστροφικά αποτελέσματα. Για τους ίδιους τους ανθρακωρύχους που υπέστησαν τελικά τις απολύσεις, για το συνδικάτο τους που αποδεκατίστηκε αλλά και για ολόκληρη την εργατική τάξη της Αγγλίας. Ακολούθησε η τακτική της σαλαμοποίησης- δηλαδή της επίθεσης σε κάθε κλάδο ξεχωριστά- που επέβαλε η Θάτσερ και η σφραγίδα της εξάπλωσης του νεοφιλελευθερισμού. Τις συνέπειες αυτής της ήττας τις πληρώνει ακόμα το εργατικό κίνημα.
Οι ευθύνες της ηγεσίας ξεκινάνε από πολύ πιο πριν, από την αρχή ακόμα της απεργίας. Η αντιμετώπιση που έλεγε ότι δε χρειάζεται συντονισμένος αγώνας, άφησε για πολύ καιρό ξεκομμένους τους ανθρακωρύχους ανά σημείο. Πέρασαν μήνες για να ανακηρυχθεί η απεργία σε γενική όλου του κλάδου. Η ίδια ρεφορμιστική αντίληψη, που έλεγε πως για να σωθούν οι δουλειές χρειάζεται τόνωση της τοπικής οικονομίας αντί για μετωπική σύγκρουση, στοίχισε ακριβά. Θα μπορούσε αυτή η απεργία να είχε γενικευτεί, να είχε νικήσει και έτσι η εργατική τάξη σε παγκόσμια κλίμακα να τσακίσει το νεοφιλελευθερισμό από τα γεννοφάσκια του.