Αυτό ξεκίνησε μια Παρασκευή στα μέσα του Μάη όταν οι Financial Times ανακοίνωσαν: “Τα ευρήματα του Πικετί έχουν λάθη: ο ροκ σταρ οικονομολόγος έχει λάθος συμπεράσματα για την αύξηση των ανισοτήτων.” Αυτή η ιστορία οδήγησε όχι μόνο στο να υπάρχει μια ολόκληρη σελίδα στο επόμενο φύλλο αναλύοντας τον τίτλο στο πρωτοσέλιδο, αλλά και να κυριαρχεί στο site τους ολόκληρο το επόμενο Σαββατοκύριακο.
Είναι ασυνήθιστο να λαμβάνει τέτοια προσοχή ένας οικονομολόγος στην μεγαλύτερη οικονομική εφημερίδα του κόσμου. Στόχος των Financial Times ήταν ο Γάλλος ακαδημαϊκός Τομάς Πικετί, συγγραφέας του βιβλίου “το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα”. Από τότε που εκδόθηκε, πριν τρεις μήνες περίπου, ο Πικετί υποστηρίζει πως αν ο καπιταλισμός αφεθεί να λειτουργήσει ελεύθερος τείνει να παράγει αυξανόμενα επίπεδα ανισότητας πλούτου και εισοδήματος. Αυτό δημιουργεί τεράστιο ενδιαφέρον σήμερα, ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το βιβλίο του συγκεντρώνει μαζική ποσότητα δεδομένων για να αποδείξει ότι μετά τη σημαντική πτώση της λόγω των αναταραχών ανάμεσα στους δυο παγκόσμιους πόλεμους, η ανισότητα αυξάνεται ξανά στα πολύ ψηλά επίπεδα που επικρατούσαν πριν το 1914. Τώρα ο Κρις Τζάιλς, οικονομικός συντάκτης των Financial Times, προσπάθησε να αναιρέσει αυτό το επιχείρημα λέγοντας πως ο Πικετί έχει κάνει βασικά λάθη στη μετάφραση αλλά και στη μεταφορά των δεδομένων που χρησιμοποιεί.
Θα πρέπει να είμαστε πολύ αφελείς για να πιστέψουμε πως πρόκειται για μια αθώα κριτική στατιστικών μεγεθών. Ο Τζάιλς υπήρξε σκληρός υποστηρικτής της λιτότητας, όπως και ο βασικός οικονομικός σχολιαστής των Financial Times, Μάρτιν Γουλφ. Τώρα, ασκεί κριτική στην Τράπεζα της Αγγλίας για την απροθυμία της να αυξήσει τα επιτόκια.
Υπάρχει, άλλωστε, ένα πρόσφατο προηγούμενο για αυτού του είδους την επίθεση. Την περασμένη χρονιά τρεις αριστεροί οικονομολόγοι έφεραν στο φως βασικά λάθη που έκαναν οι Κάρμεν Ρέινχαρτ και Κένεθ Ρογκόφ σε μια μελέτη για τη σχέση ανάμεσα στην ανάπτυξη και το χρέος, κάτι που είχε χρησιμοποιηθεί πλατιά για να δικαιολογήσει τη λιτότητα.
Η επίθεση του Τζάιλς μοιάζει σαν εκδίκηση σε αυτό. Γενικότερα, ήταν μια ιδεολογική επίθεση που είχε στόχο τη δυσφήμιση μιας ακαδημαϊκής μελέτης η οποία εκθέτει θεμελιώδεις αντιφάσεις του καπιταλισμού. Άλλωστε, ο πυρήνας των αναγνωστών των Financial Times (αφήνοντας απ’ έξω τους περίεργους Μαρξιστές) είναι οι πλούσιες εταιρείες και οι κολαούζοι τους.
Χυδαιότητα
Όπως το έθεσε ο Πολ Μέισον, “αν ο Τζάιλς έχει δίκιο, τότε όλη η χυδαιότητα που παρουσιάζεται στο How to spend it (ένα εβδομαδιαίο ένθετο των FT αφιερωμένο σχεδόν με πορνογραφικό τρόπο στην πολυτελή κατανάλωση) μπορεί να δικαιολογηθεί ηθικά: πρόκειται για μια συνολικότερη αύξηση του κοινωνικού πλούτου, όχι απλά στις υπερβολές των τύπων με τα ρόλεξ ρολόγια.” Ο Τζάιλς προσπαθεί με ζήλο να αποδείξει ότι η ανισότητα στη Βρετανία δεν έχει αυξηθεί αρκετά τις τελευταίες δεκαετίες.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η εξέλιξη αυτής της έρευνας (του Πικετί) δεν τους αρέσει καθόλου. Ακόμα και αριστεροί – φιλελεύθεροι οικονομολόγοι όπως ο Πολ Κρούγκμαν και ο Μπράνκο Μιλανόβιτς, έχουν πάρει θέση υπέρ του Πικετί.
Αλλά, πιο εντυπωσιακό, είναι το γεγονός πως ένας blogger στον Economist – ένα περιοδικό που βρίσκεται πιο δεξιά από τους FT- ήταν ένας από τους πρώτους που απέρριψε την ιδέα πως η κριτική του Τζάιλς μπορεί όντως να βγάλει λάθος το συνολικό επιχείρημα του Πικετί. “Αν η δουλειά που παρουσίασε ο Τζάιλς υποτίθεται πως καταπιάνεται με όλο το εύρος των προβλημάτων, τότε η απάντηση είναι σίγουρα όχι.”
Ο blogger επεσήμανε ότι μια άλλη έρευνα “καταλήγει ότι τα στοιχεία του Πικετί υποτιμούν στην πραγματικότητα την έκταση της αύξησης συγκέντρωσης πλούτου.” Ο ίδιος ο Πικετί παρουσίασε μια δυναμική και λεπτομερή απάντηση στην κριτική του Τζάιλς, και ο Guardian στις 29 Μάη δημοσίευσε άρθρο ενός άλλου οικονομολόγου, του Χάουαρντ Ριντ, που υποδεικνύει σοβαρά λάθη στο πώς ο Τζάιλς μετέφρασε τα στοιχεία για τον πλούτο στην Αγγλία.
Όλο αυτό το σίριαλ δε γίνεται απλά και μόνο για τους αριθμούς. Τα πολιτικά συμπεράσματα του Πικετί μπορεί να είναι δειλά, αυτό όμως που προσπαθεί να αποδείξει είναι ότι η αυξανόμενη ανισότητα δεν προκύπτει απλά από κακές πολιτικές αλλά από τη δομική λογική του καπιταλισμού σαν σύστημα.
Το γεγονός πως μπόρεσε να αντικρούσει την επίθεση του Τζάιλς τόσο εύκολα, είναι σημάδι πως χάρη στην κρίση πολλοί άνθρωποι πιστεύουν το ίδιο με εκείνον. Ιδεολογικά τουλάχιστον, ο αντικαπιταλισμός κερδίζει μεγαλύτερο ακροατήριο.
• Ο Άλεξ Καλλίνικος θα είναι ομιλητής στο Μαρξισμό 2014 με θέμα: “Το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα”